Από Θηράματα, θηρευτές

ΑΠΟ ΤΟΝ ΚΑΙΡΟ ΤΟΥ ΓΚΡΑΧΑΜ ΓΚΡΗΝ ΕΙΧΑΜΕ ΝΑ ΣΚΟΝΤΑΨΟΥΜΕ
ΠΑΝΩ ΣΕ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑ ΠΟΥ ΝΑ ΚΑΤΑΔΕΙΚΝΥΕΙ
ΜΕ ΤΟΣΗ ΑΦΗΓΗΜΑΤΙΚΗ ΕΝΑΡΓΕΙΑ ΟΤΙ ΤΑ ΗΘΙΚΑ ΔΙΛΗΜΜΑΤΑ
ΜΠΟΡΟΥΝ ΝΑ ΑΠΟΤΕΛΟΥΝ ΑΝΑΠΟΣΠΑΣΤΟ ΤΜΗΜΑ
ΤΗΣ ΠΛΟΚΗΣ, ΔΙΧΩΣ ΝΑ ΤΗΝ ΕΚΤΡΕΠΟΥΝ ΟΥΤΕ ΣΤΙΓΜΗ
ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΗΘΙΚΟΛΟΓΙΑ. Ο ΑΜΕΡΙΚΑΝΟΣ ΤΖΟΖΕΦ ΚΑΝΟΝ
ΜΕ ΤΟΝ «ΚΑΛΟ ΓΕΡΜΑΝΟ» ΜΑΣ ΔΙΝΕΙ ΞΑΝΑ ΑΥΤΗ ΤΗ
ΔΥΣΕΥΡΕΤΗ ΕΥΧΑΡΙΣΤΗΣΗ
Η ταινία που βασίστηκε στο βιβλίο, σε σκηνοθεσία Στίβεν Σόντερμπεργκ και με πρωταγωνιστές τον Τζορτζ Κλούνεϊ και την Κέιτ Μπλάνσετ, δεν έχει προβληθεί ακόμη στις ελληνικές αίθουσες (κάποιες άθλιες φήμες, μάλιστα, λένε ότι θα πάρει κατευθείαν την άγουσα για τα ντιβιντάδικα) και, ως εκ τούτου, δεν μπορώ να γνωρίζω αν αποδίδει ή αν προδίδει το κλίμα του μυθιστορήματος, καθώς και σε ποιον βαθμό- αναπόφευκτα, σε… κάποιον- κουτσουρεύει την πολυδαίδαλη αφήγηση του Τζόζεφ Κάνον. Από τις πρώτες κιόλας σελίδες πάντως καθίσταται εμφανές πως δύσκολα θα περάσει στο πανί το μεδούλι του βιβλίου, μιας και δεν είναι άλλο από τη συνείδηση των ηρώων. Άντε να φιλμάρεις τη συνείδηση, ιδίως στην εποχή του Σπάιντερμαν.

Δημοσιευμένος το 2001, ο «Καλός Γερμανός» μάς μεταφέρει πενήντα έξι χρόνια νωρίτερα, στους κρίσιμους πρώτους μήνες μετά την πτώση του Βερολίνου. Στα έξι χρόνια που έχουν προηγηθεί, οι συμμαχικές δυνάμεις- αλλά και ορισμένοι αντιφρονούντες ανώτατοι Γερμανοί αξιωματικοί που το πλήρωσαν με τη ζωή τους- έχουν επεξεργαστεί πάμπολλα σενάρια για τη διάδοχη κατάσταση, κανένα όμως δεν προεξοφλούσε ό,τι τελικά συνέβη. Κανένα δεν περιελάμβανε ως υπόθεση εργασίας μια κολοσσιαίων διαστάσεων καταστροφή, ένα από τα βαγκνερικά φινάλε που τόσο αγαπούσε ο φιλόμουσος Αδόλφος. «Δεν ξέρω τι περίμεναν», λέει ο συνταγματάρχης Μίλερ στον Αμερικανό ανταποκριτή Τζέικ Γκέισμαρ, κεντρικό ήρωα του βιβλίου. «Ό,τι έγινε και στον προηγούμενο πόλεμο, φαντάζομαι. Μια συνθήκη ειρήνης. Παραδίδεις τη χώρα στους καλούς και γυρίζεις σπίτι σου. Αυτή τη φορά όμως δεν ήταν έτσι τα πράγματα. Δεν υπήρχε κανείς για να του παραδώσουν τη χώρα. Δώδεκα χρόνια. Και η χώρα… Την είδες, είναι διαλυμένη.

Κανείς δεν περίμενε ότι θα πολεμήσουν ώς το τέλος. Γιατί να το κάνουν; Δεν περιμένεις να αυτοκτονήσει μια ολόκληρη χώρα».

Όταν όμως μια χώρα αυτοκτονεί- με «λίγη βοήθεια από τη [συμμαχική] διοίκηση βομβαρδιστικών», όπως σαρκαστικά σπεύδει να σχολιάσει ο Τζέικόλο και κάποια εκατομμύρια φαντάσματα επιζούν στα χαλάσματά της. «Έχουμε είκοσι εκατομμύρια άτομα να θρέψουμε στη ζώνη μας μόνο», συμπληρώνει ο Αμερικανός συνταγματάρχης. «Εκείνοι που δεν λιμοκτονούν, κλέβουν ποδήλατα για να μπορούν να κινούνται. Έρχεται χειμώνας και δεν υπάρχει κάρβουνο. Επιδημίες, αν δεν είμαστε τυχεροί, και μάλλον δεν θα είμαστε. Πρόσφυγες…». Ένα από τα αναρίθμητα αυτά φαντάσματα ψάχνει να βρει και ο Τζέικ, τη Λένα, την ερωμένη του, την προπολεμική εποχή που κάλυπτε το Βερολίνο ως ανταποκριτής, μια διαφορετική Λένα από ένα διαφορετικό Βερολίνο, πρόσχαρο και κοσμοπολίτικο. Αυτό το Βερολίνο δεν υπάρχει πια και πιθανόν, κάτω από τα ερείπιά τουφοβάται σφόδρα ο Τζέικ- έχει θαφτεί και η Λένα.

Τα ορατά εμπόδια είναι ίσως και τα λιγότερο επικίνδυνα. Σε μια πόλη μοιρασμένη ανάμεσα στις συμμαχικές δυνάμεις κατοχής- Αμερικανούς, Σοβιετικούς, Βρετανούς, Γάλλους- οι τρικλοποδιές μεταξύ χθεσινών φίλων και αυριανών εχθρών (πλανάται ήδη στον αέρα η απειλή ενός τρίτου παγκοσμίου πολέμου) είναι κάτι παραπάνω από συνηθισμένες. Οι πιο ψύχραιμοι όλων των πλευρών προτιμούν να κάνουν τα στραβά μάτια, παρά να παίρνουν τοις μετρητοίς κάθε πτώμα που ενίοτε και ολότελα ανεξήγητα ξεβράζεται. Έτσι, όταν ο υπολοχαγός Τάλι, ένας ανυπόληπτος αξιωματικός του Τμήματος Δημόσιας Ασφάλειας και περιστασιακός μαυραγορίτης (μέχρι πιστοποιητικά διαγωγής παραχωρεί με το αζημίωτο σε πρώην ναζί), βρίσκεται δολοφονημένος στον ρωσικό τομέα, με τις τσέπες του τίγκα στο χρήμα, οι συμπατριώτες του δεν χαλούν τη ζαχαρένια τους. Όλοι εθελοτυφλούν, εκτός από τον Τζέικ. Παρακινημένος από τη δημοσιογραφική του περιέργεια, ο Τζέικ ανακατεύεται με τα πίτουρα, δίχως να γνωρίζει ότι η δολοφονία του Τάλι θα τον οδηγήσει στην καλή του, αλλά από απροσδόκητα- κι εν πολλοίς ανεπιθύμητα- μονοπάτια. Ο Τάλι έχει διευκολύνει την απόδραση ενός «Καλού Γερμανού», του μαθηματικού Εμίλ Μπραντ, συζύγου της Λένας. Ο Εμίλ Μπραντ- και ειδικότερα η μαθηματική του ιδιοφυΐα- είναι το τρόπαιο για το οποίο ερίζουν Αμερικανοί και Σοβιετικοί, καθώς έχουν ξεκινήσει κιόλας τα προεόρτια του Ψυχρού Πολέμου.

Τζόζεφ Κάνον

Ο ΚΑΛΟΣ ΓΕΡΜΑΝΟΣ

ΜΤΦ. Γ. ΜΠΑΡΟΥΞΗΣ ΕΚΔ. ΤΟ ΠΟΝΤΙΚΙ 2007 ΣΕΛΙΔΕΣ: 660