μπορείς!»

ΚΑΘΩΣ ΤΕΛΕΙΩΝΩ ΑΥΤΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ, ΣΥΝΕΧΙΖΩ ΝΑ ΑΚΟΥΩ ΣΤΟ ΡΑΔΙΟΦΩΝΟ ΤΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΜΕ ΤΑ ΝΕΑ ΣΧΟΛΙΚΑ ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΑ. ΣΥΓΧΡΟΝΩΣ, ΖΗΛΕΥΩ ΟΣΟΥΣ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ ΘΑ ΔΙΑΒΑΣΟΥΝ ΑΥΤΟ ΤΟ ΘΑΥΜΑΣΙΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΓΙΑ ΝΑ ΤΟ ΔΙΔΑΞΟΥΝ ΣΤΟΥΣ ΜΑΘΗΤΕΣ ΤΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ. ΖΗΛΕΙΑ ΑΝΕΔΑΦΙΚΗ, ΕΝΤΕΛΩΣ ΥΠΟΘΕΤΙΚΗ, ΦΟΒΟΥΜΑΙ. ΑΝΑΡΩΤΙΕΜΑΙ ΤΟΝ ΛΟΓΟ ΚΑΙ ΔΙΝΩ ΩΣ ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΤΗ «ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΑΔΡΑΝΕΙΑ». ΚΟΝΤΟΛΟΓΙΣ, ΠΑΡΑΕΙΝΑΙ ΚΑΛΟ ΓΙΑ ΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ
Υπάρχει όμως πάντα η κατ΄ οίκον μάθηση. Πράγματι, η επισκόπηση της αρχαίας ελληνικής φιλοσοφίας από τον Β. Κάλφα και Γ. Ζωγραφίδη μπορεί κάλλιστα να διαβαστεί όχι μόνον από εφήβους αλλά και από μεγάλους. Όλους εμάς που ταλαιπωρηθήκαμε από τα αρχαία στο σχολείο αλλά δεν τα μάθαμε, που υποστήκαμε την αρχαιολατρία χωρίς ποτέ να ξεφύγουμε από το επιδερμικό, χωρίς ποτέ να μάθουμε κάτι περισσότερο και βαθύτερο. Προσωπικά, είχα την τύχη να διδαχθώ αρχαία ελληνική φιλοσοφία από έναν κουτσό γέρο Αμερικάνο καθηγητή, μεγάλο όνομα, σε κάποιο υπερατλαντικό Πανεπιστήμιο. Δεκαετίες αργότερα, το βιβλίο Αρχαίοι Έλληνες φιλόσοφοι παίρνει τη σκυτάλη από αυτόν, με μένα, γηράσκοντα αεί διδασκόμενο, να καταλαβαίνω τώρα πλέον κάπως καλύτερα το μεγαλείο, των πρώτων βημάτων στοχασμού: να

Βασίλης Κάλφας Γ. Ζωγραφίδης

ΑΡΧΑΙΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ ΦΙΛΟΣΟΦΟΙ

ΕΚΔ. ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ, ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2006 ΣΕΛ. 302, ΤΙΜΗ: 14,50 #

προσπαθείς να σκεφτείς, να βάλεις τάξη στα πράγματα που σε περιτριγυρίζουν, επιστρατεύοντας και επινοώντας λέξεις για να κάνεις νοήματα. Το δίδυμο
Το οδοιπορικό αρχίζει από τους Προσωκρατικούς, προχωράει στον Σωκράτη, τον Πλάτωνα και τον Αριστοτέλη για να καταλήξει στην ύστερη αρχαιότητα και στη δύσκολη συγκατοίκηση με τη χριστιανική θρησκεία. Δεκαέξι κεφάλαια γραμμένα ισομερώς από τον Β. Κάλφα και τον Γ. Ζωγραφίδη, καθηγητές Πανεπιστημίου. Με βαθιά γνώση του θέματος, έτσι που να καθίστανται εντελώς κατανοητοί, αλλά και με άφθονο μεράκι. Συγχρόνως με μια γραφή πολύ διαφορετική μεταξύ τους, σχεδόν αντιστικτική: ο πρώτος, γλαφυρός, διαυγής, ακριβέστατος. Ο δεύτερος, με μια παιγνιώδη ελευθεριάζουσα διάθεση, έναν τόνο πιο προσωπικό, μια ποιητικότητα, που δεν διστάζει να παραπέμπει στον Καβάφη ή και στον Μπομπ Ντίλαν. Και οι δύο χρησιμοποιούν, στο εσωτερικό του κάθε κεφαλαίου, ωραίους εύστοχους υποτίτλους για τις επιμέρους ενότητες: «Είναι ο Θαλής ο πρώτος φιλόσοφος;», «Είμαστε βέβαιοι για κάτι;», «Μπορεί να διδαχθεί η αρετή;», «Καλά, Σωκράτη, εσύ σκοτώθηκες νωρίς…», «Φτιάξε και εσύ μια σχολή, μπορείς!», «Το καλό, το κακό και το αδιάφορο», «Αποχαιρετώντας την Αλεξάνδρεια», «Η ζωή είναι αλλού: η ελευθερία ως εσωτερικότητα». Στην περίπτωση του Γ. Ζωγραφίδη, οι γαργαλιστικοί υπότιτλοι, ενδεικτικοί ευρυμάθειας αλλά και συγγραφικού ταλέντου, δίνουν και παίρνουν: δεν είμαι διόλου βέβαιος ότι ο μέσος καθηγητής της μέσης εκπαίδευσης θα τον παρακολουθήσει πάντα με ευχέρεια- για να μη μιλήσω για τους μαθητές.

Τα κεφάλαια ακολουθούν μεν την εξέλιξη της αρχαίας φιλοσοφίας, αλλά μπορούν κάλλιστα να διαβαστούν αυτοτελώς, ανεξάρτητα το ένα από το άλλο. Από το πρώτο μέρος συγκρατώ, ανάμεσα σε πολλά, τις κατατοπιστικότατες πληροφορίες για τον Αναξίμανδρο (πώς λ.χ. πρώτος αυτός κάνει ουσιαστικό το επίθετο άπειρο ), για τον Ηράκλειτο (λ.χ. δεν γνωρίζουμε κατά πόσον όντως διατύπωσε το Τα πάντα ρει ), το ότι το εκτεταμένο και τολμηρό έργο του Δημόκριτου παραγκωνίστηκε και χάθηκε λόγω της διάδοσης των πλατωνικών σχολών. Επίσης συγκρατώ το υπέροχο κεφάλαιο που τοποθετεί τους σοφιστές και τον Σωκράτη στο ιστορικό και γεωγραφικό τους πλαίσιο: τη βραχύβια κοσμοπολίτικη ακμή της Αθήνας, που ήταν κάτι σαν «πολυπολιτισμική» πρωτεύουσα της τότε «διεθνούς διανόησης». Κάτι σαν Νέα Υόρκη, Παρίσι, Βερολίνο.