«Tο Aιγαίο είναι πόλη»

Το Αρχιπέλαγος του Αιγαίου μέσα από τη φύση του, την ανθρωπογεωγραφία των νησιών, την αρχιτεκτονική των οικισμών και των κτισμάτων έχει τα νησιά για γειτονιές, τα πλοία για πλατείες και μία απάντηση στο ερώτημα της φετινής Μπιενάλε για το πώς η αρχιτεκτονική μπορεί να συμβάλλει στη διαμόρφωση των αστικών κοινωνιών του μέλλοντος (φωτογραφίες: Στράτος Καλαφάτης)

«Το Αιγαίο έχει πλατείες, δημόσιους χώρους, δίκτυο επικοινωνίας αλλά και έναν
πληθυσμό ισάριθμο με τους κατοίκους των σύγχρονων πόλεων. Και καθώς είναι
τόπος που συγκεντρώνει ανθρώπους με διαφορετικές κοινωνικές, θρησκευτικές,
εθνικές ταυτότητες αποτελεί παράδειγμα μίας ανοιχτής ελεύθερης πόλης, τέτοιας
που να δείχνει προς το μέλλον». Αυτή είναι η κεντρική ιδέα την οποία εξηγεί
στα «NEA» ο αρχιτέκτονας Ηλίας Κωνσταντόπουλος, μέλος της ομάδα των επιμελητών
της ελληνικής συμμετοχής στην Μπιενάλε, με θέμα «Το Αιγαίο: Μία διάσπαρτη
πόλη».

H ομάδα των Ελλήνων αρχιτεκτόνων μεταχειρίζεται με «πονηριά» το θέμα της
φετινής διοργάνωσης «Πόλεις, αρχιτεκτονική και κοινωνία» που συνέλαβε ο
επιμελητής της Μπιενάλε Ρίτσαρντ Μπάρντετ. Ο οποίος επισημαίνει στο σκεπτικό
του ότι περισσότερο από το μισό του πληθυσμού του πλανήτη κατοικεί σήμερα στις
πόλεις. Και μέσα στον 21ο αιώνα το 75% του συνολικού πληθυσμού θα ζει σε
μεγα-πόλεις των 20 εκατομμυρίων και άνω κατοίκων που δημιουργούνται σε
περιοχές με ραγδαία ανάπτυξη στην Ασία, τη Νότια Αμερική και την Αφρική.

Καθώς οι αρχιτεκτονικοί προβληματισμοί των 50 χωρών που συμμετέχουν θα
εντοπίζουν τις ανάγκες των ήδη διαμορφωμένων και γνωστών μητροπόλεων από τη
Σαγκάη, τη Βομβάη και το Τόκιο, μέχρι το Καράκας, το Σάο Πάολο, το Λος
Άντζελες και τη Νέα Υόρκη, αλλά και το Λονδίνο, το Βερολίνο, το Τορίνο, τη
Βαρκελώνη και θα αναζητούν τρόπους μελλοντικής εξέλιξης των αστικών κοινωνιών,
η ομάδα των Ελλήνων επιμελητών Κατερίνας Κοτζιά, Ηλία Κωνσταντόπουλου, Λόη
Παπαδόπουλου, Κορίνας Φλοξενίδου κάνουν μία διαφορετική πρόταση, ταξιδεύοντας
στο απέραντο γαλάζιο.

Τα πλοία στην περιοχή του Αιγαίου είναι οι πλέουσες πλατείες της πόλης, η εικασία του δημόσιου χώρου της, εξηγούν οι φωτογραφίες που αποτελούν συστατικό της έκθεσης «Το Αιγαίο: Μια διάσπαρτη πόλη» με την οποία η Ελλάδα συμμετέχει στην Μπιενάλε Αρχιτεκτονικής της Βενετίας

«H ιδέα να παρουσιάσουμε το Αιγαίο σαν πόλη βασίζεται στην έννοια του
Αρχιπελάγους όπως την εξηγεί στα κείμενά του ο ιστορικός Σπύρος Ασδραχάς
μιλώντας για μία διάσπαρτη πόλη και κάνοντας λόγο για το Αρχιπέλαγος των
Βενετών κατακτητών. Με αυτή την έννοια το Αρχιπέλαγος αποτελεί έναν ενιαίο
τόπο. Σκεφτήκαμε λοιπόν να δούμε τα νησιά σαν γειτονιές, τα πλοία της γραμμής
σαν πλωτές πλατείες και δημόσιους χώρους όπου για κάποιο χρονικό διάστημα, όσο
διαρκεί το ταξίδι, βρισκόμαστε όλοι μαζί», συμπληρώνει ο Ηλίας
Κωνσταντόπουλος, καθηγητής Αρχιτεκτονικής στο Πανεπιστήμιο της Πάτρας.

Στο ελληνικό περίπτερο της Μπιενάλε το Αιγαίο θα παρουσιαστεί με εικόνες και
αριθμούς. Φυσικά και θα υπάρχουν οι κλασικές προσεγγίσεις «γαλάζιο της
θάλασσας», διαύγεια, ακηλίδωτο φως, άνεμοι, φύση αλλά και η πιο σύγχρονη ματιά
που θα εστιάσει πάνω σε κτίρια, κατασκευές, ανθρώπους. Φωτογραφίες του
παρόντος θα απεικονίζουν το Αιγαίο χειμώνα και καλοκαίρι, γεμάτο και άδειο από
κόσμο αντίστοιχα. Ηλεκτρονικοί χάρτες και μακέτες της πόλης του Αιγαίου θα
παρουσιαστούν στην έκθεση καταγράφοντας τον διαρκώς μεταβαλλόμενο χαρακτήρα
αυτής της πόλης.

Οι επιμελητές της ελληνικής συμμετοχής Κατερίνα Κοτζιά, Λόης Παπαδόπουλος, Ηλίας Κωνσταντόπουλος, Κορίνα Φιλοξενίδου δείχνουν την εναλλακτική πρόταση του Αιγαίου ως διάσπαρτη πόλη

«H έκθεση στηρίζεται στη μεταφορά του θαλάσσιου ταξιδιού. Το Αιγαίο ως
πόλη στηρίζεται στα υδάτινα δίκτυα και στις ρευστές διαδρομές του ταξιδιού.
Και όπως στα παιδικά ιχνογραφήματα, οι κρυμμένες εικόνες αναδύονται όταν οι
τεθλασμένες γραμμές ενώσουν στη σειρά τις τελείες, έτσι η συνοχή, το σχήμα και
το πολλαπλό νόημα του πελάγους θα γεννιέται και θα αναγνωρίζεται στους
τεθλασμένους προορισμούς του ταξιδιού», σημειώνουν οι επιμελητές για το
αρχιτεκτονικό εύρημα του ελληνικού περιπτέρου.

Υποδομή 6.000.000 κατοίκων

H σημασία του Αρχιπελάγους, όπως εξηγεί ο Σπύρος Ασδραχάς στην «Ελληνική
Οικονομική Ιστορία 15ος-18ος αιών» ήταν μεγάλη για την επικράτηση των Βενετών
κατακτητών από τον 15ο αιώνα. Οι οποίοι είδαν στη γεωγραφία του Αιγαίου τη
«δημιουργία μίας αυτοκρατορίας “χωρίς γη”, μίας “ρευστής” εξουσίας που είχε
για έδρα της τη θάλασσα, το Αρχιπέλαγος με το πυκνό δίκτυο των θαλάσσιων οδών
του». Το νόημα του πελάγους γίνεται και πάλι επίκαιρο με την πρόταση της
ελληνικής συμμετοχής στην Μπιενάλε. «Μέσα στη συζήτηση για το μέλλον, το
Αιγαίο παρουσιάζεται ως υπαρκτό παράδειγμα μίας υδάτινης πόλης που ακτινοβολεί
ως τόπος επιθυμίας. Αν το δούμε με αριθμούς, σημειώνει ο Ηλίας
Κωνσταντόπουλος, τον χειμώνα έχει περίπου ένα εκατομμύριο τριακόσιες χιλιάδες
κατοίκους και το καλοκαίρι οι κάτοικοι τετραπλασιάζονται. Το Αιγαίο με την
ίδια υποδομή, λειτουργεί όπως μία πόλη έξι εκατομμυρίων κατοίκων. Και αν δούμε
την πολυμορφία των κατοίκων του, παρατηρούμε ότι συνυπάρχουν τουρίστες,
οικονομικοί μετανάστες, ξένοι ευκατάστατοι αγοραστές, διασημότητες, που όλοι
δίνουν στην πόλη του Αιγαίου μία ποικιλία ταυτοτήτων. H γοητεία που εκλύει το
Αιγαίο δεν αντλείται λοιπόν από το κοίτασμα της νοσταλγίας, αλλά από την
ανθεκτικότητα μιας δομής κατοίκησης που περιέχει την υπόσχεση μίας
διαφορετικής πόλης προσηλωμένης στο πρόσταγμα της ελευθερίας.

INFO

H 10η Μπιενάλε Αρχιτεκτονικής της Βενετίας ανοίγει για το κοινό στις 10
Σεπτεμβρίου και διαρκεί έως τις 19 Νοεμβρίου. Στο Ίντερνετ: http://www.labiennale.org