Aδελφική ποιητική αγάπη

Μια νέα αγγλική μετάφραση ποιημάτων του Τρακλ και η πρόσφατη έκδοση της
αλληλογραφίας του Γουόρντσγουορθ μού θύμισαν ένα κοινό στοιχείο στη ζωή των
δύο ποιητών που επηρέασε σε μεγάλο βαθμό μέρος της ποιητικής τους δημιουργίας:
τη νοσηρή σχέση που ανέπτυξαν με τις αδελφές τους. Ο πρώτος, κορυφαία μορφή
της ευρωπαϊκής ποίησης του 19ου, που με τις Λυρικές μπαλάντες και το
Πρελούδιο έδωσε νέα ώθηση και περιεχόμενο στο ρομαντικό κίνημα,
κατάφερε να επιβιώσει αυτής της σχέσης· ο δεύτερος, ο μεγαλύτερος Γερμανός
εξπρεσιονιστής ποιητής, που με τη «μοναδική, πολυσήμαντη γλώσσα του»
(Χάιντεγκερ), ύμνησε τα «φθινοπωρινά δειλινά», και τους «αμαρτωλούς αγγέλους»,
αυτοκτόνησε με μια γερή δόση κοκαΐνης, λίγο μετά τον γάμο της αδελφής του
Γκρετλ.

Ο Γουόρντσγουορθ πέρασε απ’ ό,τι γνωρίζουμε ευτυχισμένα παιδικά χρόνια στο
Κάμπερλαντ της B. Αγγλίας. Ο Τρακλ, αντίθετα, ζώντας στο αποπνικτικό
Ζάλτσμπουργκ ένιωθε να τον απειλεί ο θάνατος, να τον στοιχειώνουν σώματα νεκρά
ή ακρωτηριασμένα. Ο Γουόρντσγουορθ μετουσίωσε το ρομαντικό spleen σε
ελπίδα για ζωή – υπήρξε, ας μη το ξεχνάμε, μαζί με τον Μπλέικ, από τους πιο
ένθερμους θιασώτες της Γαλλικής Επανάστασης σε μια Αγγλία που στην πλειοψηφία
της υποστήριζε την Παλινόρθωση. Ο Τρακλ, ο μανιοκαταθλιπτικός φοιτητής της
Φαρμακευτικής, άρχισε να πειραματίζεται με ουσίες για να καταπραΰνει τα
αισθήματα αποξένωσης και απόρριψης που τον βασάνιζαν. Ο Γουόρντσγουορθ
κατάφερε να καταπνίξει τις αιμομικτικές του παρορμήσεις – ο Τρακλ ενέδωσε σ’
αυτές ανενδοίαστα – είτε στη φαντασία του είτε στην πραγματικότητα – και οι
τύψεις γι’ αυτή του την παρέκκλιση αποτυπώνονται, σχεδόν απροκάλυπτα, στα
ποιήματά του.

Ο Τρακλ αυτοκτονεί το 1914 στο μέτωπο όπου βρίσκεται (Κρακοβία) μόλις μαθαίνει
τα νέα για τον γάμο της αδελφής του. (Μη αντέχοντας τον χαμό του, αυτοκτονεί
κι εκείνη λίγο αργότερα). Τη μέρα του γάμου του Γουόρντσγουορθ, η αδελφή του
Ντόροθι σημειώνει στο ημερολόγιό της: «Γύρω στις 8.00 π.μ. τους είδα να
κατηφορίζουν προς την εκκλησία. Ο Γουίλιαμ με αποχαιρέτησε στο δωμάτιό μου.
Του έδωσα τη βέρα, που όλη νύχτα φορούσα στο δάχτυλό μου. Μου την επέστρεψε
και με φίλησε με θέρμη… Προσπάθησα να μείνω ατάραχη, αλλά όταν η τελετή
ολοκληρώθηκε, δεν άντεξα – έπεσα στο κρεβάτι και ξέσπασα σε λυγμούς». (Κάποιοι
βιογράφοι της Ντόροθι ισχυρίζονται ότι βυθίστηκε στην τρέλα λόγω αυτού του
γεγονότος και πως μόνο μετά τον θάνατο της νύφης της άρχισε να συνέρχεται).

Ο Τρακλ, εβδομάδες πριν από τον αυτοχειριασμό του, απευθύνει στην Γκρετλ
αυτούς τους στίχους: «Ύπνος και θάνατος, μαύροι αετοί που/ φτεροκοπάνε γύρω
απ’ αυτό το κεφάλι όλη νύχτα: / το παγωμένο κύμα της αιωνιότητας/ θα κατάπινε
το χρυσό ομοίωμα/ του ανθρώπου/ πάνω σε φοβερούς υφάλους/ το πορφυρό του σώμα
διαμελίζεται. / Κι η σκοτεινή φωνή θρηνεί/ πάνω απ’ τη θάλασσα. / Αδελφή της
θυελλώδους θλίψης, / κοίτα, ένα άτολμο καράβι βυθίζεται/ κάτω απ’ τ’ άστρα, /
το αμίλητο πρόσωπο της νύχτας», ενώ ο Γουόρντσγουορθ, χωρίς ίχνος ντροπής ζητά
«να φιλήσει τις σταγόνες της βροχής/ που λαμποκοπούν στο πρόσωπο» της Ντόροθι.

Το ποίημα, έλεγε ο Γέιτς, φτιάχνεται με το ξεχωριστό υλικό που κάθε ποιητής
τού προσφέρει – από άλλο υλικό λοιπόν οι στίχοι του απελευθερωμένου, σφριγηλού
Άγγλου, απ’ άλλο του ενοχικού Αυστριακού που αισθανόταν ότι αυτός και η Γκρετλ
«δεν είναι παρά σκιές που αγκαλιάζονται μπροστά σε τυφλό καθρέφτη».

Ομολογώ (κι ας βλέπω τον Μακαριώτατο να συνοφρυώνεται) ότι ξαναδιαβάζοντας το
έργο του Τρακλ δεν αναλογίστηκα ούτε στιγμή τις ηθικές προεκτάσεις του
ζητήματος. Ίσως γιατί στην ποίηση τα πάντα αποκαθαίρονται – το μόνο που
μετράει εντέλει είναι η ποιότητα της συγκίνησης. Και μπροστά σ’ αυτή την
ποιότητα ακόμη κι ο αυστηρός Βιτγκενστάιν (που ως γνωστόν στήριξε τον Τρακλ
οικονομικά), ένιωσε την ανάγκη να υποκλιθεί.

Ο Χάρης Βλαβιανός είναι ποιητής και διευθύνει το περιοδικό «Ποίηση».