Ψηφίδες ενός μωσαϊκού

Ένας ονειρικός, σουρεαλιστικός κόσμος με σύμβολα που εκπέμπουν οικειότητα, αλλά και «παραξένισμα» (πίνακας από την έκθεση Θ. Καλούμενου, Adam Gallery)

«Κανένας απ’ όσους παρακολουθούσαν τις καλλιτεχνικές εξελίξεις στο τέλος του
19ου αιώνα και στις αρχές του 20ού δεν μπόρεσε να ανιχνεύσει τους συγχρόνους
τού B. Βανγκόγκ ή Π. Σεζάν που εμέλλετο ν’ αλλάξουν την πορεία της τέχνης»,
γράφει συμπερασματικά στο «Χρονικό της Τέχνης» ο μεγάλος μελετητής Ερνστ
Γκόμπριτζ. Τον θυμόμαστε πολύ εφέτος, όχι μόνο γιατί δεν υπάρχουν ανάμεσά μας
ανάλογα μυαλά, ούτε βέβαια επειδή η τέχνη μας μπορεί να συγκριθεί με τη
δυτικοευρωπαϊκή ως σύνολο, όπως στο βιβλίο του, αλλά διότι η εφετινή αρρυθμία
στις εκθέσεις ξεπέρασε κάθε προηγούμενο, στα είκοσι χρόνια που γράφεται αυτή
εδώ η στήλη.

Ναι, υπήρχε εκείνη η «μετά τους Ολυμπιακούς αμηχανία» και η «απόσυρση» επίσης
του κυβερνητικού ενδιαφέροντος από τη χρηματοδότηση των πολύ μοντέρνων
εκδηλώσεων. Όμως υπάρχουν και η αγορά της τέχνης, οι γκαλερί, οι συλλέκτες και
οι καλλιτέχνες, που συνεχίζουν να λειτουργούν. Γιατί λοιπόν εφέτος όλα
μοιάζουν ακόμη πιο ασυντόνιστα, χωρίς καν εκείνη την σύμπτωση θεμάτων ή
καλλιτεχνών ίδιας γενιάς ή ίδιας τεχνοτροπίας κ.λπ., που απεδείκνυε ότι στο
βάθος βάθος της εικαστικής μας ζωής υπήρχαν κοινά μέτρα εκτιμήσεων και
ανίχνευσης της κοινής γνώμης, μια στέρεη κοινωνική ύφανση, μια εσωτερική δομή;
Κυοφορείται μήπως κάτι άλλο, απροσδιόριστο ακόμη, που θα δώσει άλλο τόνο στο
τι είναι αισθητικά ελκυστικό; Μήπως οι μοντερνιστές ανασυντάσσονται για του
χρόνου; Μήπως οι πιο εμπορικοί δεν εκθέτουν επειδή η αγορά είναι απελπιστικά
«καθισμένη» – και όχι μόνο στα εικαστικά άλλωστε;

Έστω λοιπόν και σαν ψηφίδες ενός μωσαϊκού που δεν συντίθεται σε ευανάγνωστη
επισκόπηση, εκθέσεις εξακολουθούν να γίνονται, καθεμιά με τον δικό της κόσμο.

H Αντιγόνη Καββαθά δεν υπήρχε περίπτωση να είναι πολύ γνωστή, αφού έχει
έργο χαμηλόφωνο, ούτε καν χρωματιστό. Μεγάλες επιφάνειες, γεμάτες μολυβιές που
ορίζουν τα πρώτα πλάνα και τις σκιές και τα κενά, προσφέρουν μια εικόνα
ανάμεικτη – σαν τεράστια ασπρόμαυρα σχέδια, σαν ανέμελη παιδική ζωγραφική, σαν
προπόνηση ελαιογραφίας που σκόπιμα δεν θα εκτελεστεί. Είναι έργα τα οποία δεν
διεκδικούν παρά τη σεμνότητά τους, αλλά αυτό τα κάνει να λάμπουν και να
διατηρούνται στο βλέμμα.

Ασπρόμαυρη επίσης, αλλά έντονα μελαγχολική, σχεδόν φοβιστική, η ατμόσφαιρα των
πινάκων της Άννας Παλιεράκη. Με ελλειπτική εκθεσιακή παρουσία, αλλά
σφιχτοδεμένο προβληματισμό που έχει ρίζες στον Γκόγια, εξπρεσιονιστικής –
ρεαλιστικής ψυχοσύνθεσης, μας δείχνει την ωριμότερη έως τώρα δουλειά της.

Εξπρεσιονιστής και ο Κίκος Λανίτης, γνωστός στη στήλη και από παλιά. Με
πλούσια χρώματα αυτός, ανατέμνει και ανασυνθέτει την ανθρώπινη φιγούρα,
δίνοντας έμφαση στο βίωμα της εικαστικής μορφοπλασίας, στον αυτοσχεδιασμό.

Έκθεση του Θοδωρή Καλούμενου είδαμε για πρώτη φορά. Αριστοτεχνικά σχεδιασμένες
ελαιογραφίες σχηματίζουν έναν ονειρικό σουρεαλιστικό κόσμο με σύμβολα που
εκπέμπουν οικειότητα, αλλά και «παραξένισμα». Πινέλα δίπλα σε κλειδιά, τα
οποία συχνά έχουν λαβή από άλλα στερεότυπα μηνύματα (εικονίδια σπιτιού, ρούχων
κ.λπ.), και όλα μαζί κάνουν ένα κόσμο αινιγματικό, μεταφυσικό.

Χαρούμενος σουρεαλισμός

Τη δουλειά της Μαρίας Γρηγοριάδη δεν τη γνωρίζαμε πριν από αυτήν την
έκθεση. Κι εδώ ένας σουρεαλισμός, πιο χαρούμενος ωστόσο, με αναγνωρίσιμες
εικόνες που ξεπροβάλλουν από το ένα πλάνο στο άλλο και έπειτα από μια πάλη των
επάλληλων στρωμάτων ζωγραφικών δράσεων ή κολλάζ κ.λπ. Καλοζυγιασμένες
συνθέσεις, δυναμισμός με μέτρο, λυρικό τελικό αποτέλεσμα. Με ανάλογα συστατικά
και οι πίνακες του Σπύρου Βερύκιου, αλλά με κριτική διάθεση μάλλον. Γεωμετρικά
στοιχεία και ρεαλιστικές ανθρώπινες φιγούρες συμπλέκονται αντιστικτικά και
υπαινικτικά, σε μαύρο φόντο. Ας το επαναλάβω: Έχουμε καλούς ζωγράφους και
καλές εκθέσεις, όχι όμως και σφιχτοδεμένο πλαίσιο πρόσληψης. Είμαστε ανοιχτή
κοινωνία πλέον, με πολλαπλά σημεία αναφοράς, όπως θα έλεγε ο K. Πόπερ, ο
φιλόσοφος και στενός φίλος του E. Γκόμπριτζ.

INFO

Αντιγόνη Καββαθά, «Σκιές», ατομική ζωγραφική, «Γκαλερί 3», Φωκυλίδου 3, τηλ.
210-3628.230, μέχρι 23 Απριλίου

Άννα Παλιεράκη, ζωγραφική, «Χώρος Τέχνης 24», Σπευσίππου 38, τηλ.
210-7217.897, μέχρι 7 Μαΐου

Κίκος Λανίτης, Moments, «Yiayiannos-Titanium Gallery», B. Κωνσταντίνου 44,
τηλ. 210-7297.644, μέχρι 16 Απριλίου

Θόδωρος Καλούμενος, ζωγραφική, «Adam Gallery», Νεοφ. Βάμβα 5, τηλ.
210-3601.779, μέχρι 22 Απριλίου

Μαρία Γρηγοριάδη, ατομική έκθεση, «Μέδουσα», Ξενοκράτους 7, Κολωνάκι,
210-7244.552, μέχρι 7 Μαΐου

Σπύρος Βερύκιος, «Με τον τρόπο του Σ. B.», Αίθουσα Τέχνης Αθηνών, Γλύκωνος 4,
τηλ. 210-9213.938, μέχρι 16 Απριλίου