Σμίλευσε την ανθρώπινη φόρμα
Ενημερώσου πρώτα από ΤΑ ΝΕΑ
4 λεπτά  |
 |
|
O Νικολάου πέτυχε μια πολύ ιδιαίτερη συγκεφαλαίωση της σύγχρονής του |
Όσο η ζωή στον νέο αιώνα μάς ξανοίγει στο άγνωστο, τόσο «τα δικά μας πράγματα»
καλούνται να αναλάβουν νέους ρόλους, άλλοτε απλώς μιας ανάμνησης και άλλοτε
μιας ελκυστικής ανάστασης. Στο ευρύτερο αισθητικό περιβάλλον, οι παλιές
ελληνικές ταινίες αγαπιούνται μετά μανίας από τη νέα γενιά – την «οπτικώς και
ψηφιακώς εγγράμματη» -, όπως άλλωστε και τα ρεμπέτικα τραγούδια ή τα λαϊκά
διακοσμητικά αντικείμενα. Τι γίνεται όμως με τη ζωγραφική; Και μάλιστα αυτήν
που σε παλιότερες εποχές έδειξε να έχει την ίδια τάση να συνδυάζει το παλιό με
το καινούργιο;
Ο λόγος και πάλι για την περίφημη «γενιά του τριάντα» ή της «ελληνικότητας»,
τους καλλιτέχνες που εμφανίστηκαν στο διάστημα 1922-1950 και προσπάθησαν να
συνενώσουν τον κόσμο ολόκληρο με τις ρίζες τους. Αστική νοοτροπία, αναζήτηση
διαχρονικών αξιών, απήχηση της βενιζελικής εποχής και μιας Ελλάδας που ακόμη
πίστευε πολύ στην ιδιαιτερότητά της. Συμβαίνει άραγε κάτι ανάλογο στη σημερινή
νοοτροπία μας;
H έκθεση που οργάνωσε το Μουσείο Μπενάκη για τον Νίκο Νικολάου (1909-1986)
είναι πολύ αντιπροσωπευτική της πορείας του και προσφέρει μιαν έγκυρη
απάντηση.
Ο κορυφαίος ζωγράφος και καθηγητής στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών είχε ένα
δρομολόγιο που μαρτυρεί ανάγλυφα τις ανησυχίες και τις επιτυχίες του. Ξεκινά
εξπρεσιονιστικά, ψάχνει τη γραφή του μέσα από το χρώμα και την
υποκειμενικότητά του. Όπως και ο φίλος του ο Γ. Μόραλης, δεν είναι από τους
πρωτοπόρους της γενιάς αυτής, αλλά σύντομα συναντά και τους άλλους της ομάδας,
τον N. Χατζηκυριάκο-Γκίκα, τον Γ. Τσαρούχη, τον Σπ. Βασιλείου, αναζητά και
εντοπίζει το δικό του σημείο αναφοράς.
Χώρος και φόρμα άσκησης αναδεικνύονται η ανθρώπινη φιγούρα, η γυναικεία
κατ’ εξοχήν, την οποία αντιμετωπίζει άλλοτε ως περίγραμμα, ως «κοψιά» που
καταλαμβάνει τον χώρο, και άλλοτε ως περιεχόμενο. Στην πρώτη περίπτωση, τα
ώριμα έργα του Νικολάου δείχνουν μια γυναίκα που είτε μένει αναγνωρίσιμη
φιγούρα είτε γίνεται όγκος πληθωρικός που απλώνεται στον χώρο τόσο που να
μοιάζει με βράχο, με νησί ολόκληρο, όπως π.χ. στη σειρά «Ύδρα». Στη δεύτερη
είναι το χρωματικό «γέμισμα» του περιγράμματος, με πινελιά αθώα, σχεδόν σαν
βαφή χωριάτικου τοίχου, με χρώματα της γης.
Ο Νικολάου πέτυχε έτσι μια πολύ ιδιαίτερη συγκεφαλαίωση της σύγχρονής του
εικαστικής γραμμής (Πικάσο) με το εντόπιο λαϊκό στοιχείο και με την Ιστορία,
με καλοχωνεμένες αναφορές στα πορτρέτα Φαγιούμ, την τοιχογραφία όσο και σε
εικονογραφικά στερεότυπα της έσχατης αρχαιότητας, όπως η «Πολιούχος Τύχη», η
γυναίκα-μούσα που κρατά στα χέρια της την πόλη.
Πολυπόθητη αθωότητα
Είναι πολύ ενδιαφέρον το πώς απλοποίησε αυτή την έρευνα, καταλήγοντας σε
μια πολυπόθητη – απ’ όλη τη γενιά του – αθωότητα. Έψαξε αυτές τις μορφές και
στη φύση, ιδιαίτερα στις πέτρες και στα βότσαλα της θάλασσας, των οποίων τη
φόρμα διαμόρφωσε ο χρόνος – όπως αντίστοιχα η παράδοση σμίλευσε την αντίστοιχη
στερότυπη ανθρώπινη φόρμα -, έκανε μικρές επεμβάσεις που αναδείκνυαν τις δικές
του οραματισμένες μορφές ως σύμβολα. Ας μην ξεχνάμε τέλος ότι ως δάσκαλος
είναι αυτός που καθόρισε σημαντικούς μετέπειτα ζωγράφους – με γιγαντιαίες
επίσης γυναικείες φιγούρες! -, όπως ο Τρ. Πατρασκίδης και ο Π. Σάμιος.
H έκθεση στο Μουσείο Μπενάκη είναι καλοστημένη, με αντιστικτική διαδοχή,
συνοδεύεται από εκπαιδευτικό πρόγραμμα και κατάλογο, αναδεικνύοντας το
ιδεολογικό κλίμα του ζωγράφου, όπως το γνωρίσαμε στο σπίτι του στην Αίγινα, το
οποίο τώρα με τις ευχές όλων έγινε Ίδρυμα Νικολάου. Υπάρχει εκεί και ένα
ενδιαφέρον αρχείο έργων και ντοκουμέντων, ταξινομημένο προσεκτικά από την
επιμελήτρια της Εθνικής Πινακοθήκης κ. Όλγα Μεντζαφού και μαθητές του, το
οποίο ελπίζουμε ότι τώρα θα γίνει ευρύτερο κτήμα.
INFO
Νικολάου Νίκος, αντιπροσωπευτική έκθεση, Μουσείο Μπενάκη, Κουμπάρη 1, τηλ.
210-3671.000, μέχρι 8 Μαΐου
Google news
