Aπολογισμοί και προοπτικές

Πάνω από 200 γκαλερί, παλαιοπωλεία, οίκοι δημοπρασιών και δύο τραπεζικά Art Advisory Services λειτουργούν σήμερα χωρίς σύγχρονο νομικό πλαίσιο, χωρίς κίνητρα φοροαπαλλαγής για συλλέκτες, οι οποίοι βασίζονται στην πρόσωπο με πρόσωπο αξιοπιστία (φωτό από τη συλλογική έκθεση των γκαλερί Art Athina 2004)

Ακόμη δεν δείχνει τι ακριβώς έχει στο πρόγραμμα. Από τη μια ακούμε για «τέλος
του κρατικοδίαιτου πολιτισμού» και από την άλλη βλέπουμε αυτοπεριορισμό των
υπευθύνων σε ρόλους όχι εθνικής, αλλά κρατικής ανασυγκρότησης, σαν να
ταυτίζεται η πατρίδα με το κράτος και μόνο. «Μα τις εξελίξεις τις δείχνει η
αγορά, η πραγματικότητα στις γκαλερί, στις συλλογές και στα καλλιτεχνικά
εργαστήρια» θα απαντούσε κανείς – αυτό πιστεύει και η στήλη εξάλλου -, όμως
εδώ είναι που η αμηχανία βγαίνει φέτος ανάγλυφη σε όποιον παρατηρεί τα
εκθεσιακά προγράμματα.

Προηγήθηκε βέβαια μία χρονιά που θα μπορούσε να λειτουργήσει ως ορόσημο, αφού
η τελετή έναρξης των Ολυμπιακών Αγώνων έγινε από έναν εικαστικό καλλιτέχνη –
τον Δ. Παπαϊωάννου -, ο οποίος έφερε στο παγκόσμιο προσκήνιο το νεοελληνικό
ιδεολόγημα της Γενιάς του Τριάντα, ξαναπιάνοντας το νήμα των N. Γύζη, K.
Παρθένη, Φ. Κόντογλου, Θεόφιλου, Γ. Τσαρούχη. Αλλά ένας κούκος δεν φέρνει την
άνοιξη, καθώς οι υπόλοιπες μεγάλες εκδηλώσεις ελάχιστα έδειξαν να
ενδιαφέρονται για την πολιτισμική ιδιοσυχνότητα του τόπου, τα πάνω και τα κάτω
του στα 800 χρόνια από την πτώση της Κωνσταντινούπολης στους Σταυροφόρους, που
θεωρείται ως ιστορική απαρχή των νεώτερων χρόνων. Ακόμη και η ίδια η Εθνική
Πινακοθήκη έκανε μια πανάκριβη έκθεση – μικροαντικειμένων και αποδιδόμενων
έργων – για την Αναγέννηση, παραλείποντας εντελώς την αναντικατάστατη συμβολή
του Βυζαντίου σε αυτήν!

Επανερχόμαστε όμως στο ζήτημα «κράτος», αφού δυστυχώς αυτό είναι που ορίζει
και τις φετινές προοπτικές. Λέω δυστυχώς, γιατί και μόνο η συσχέτιση της
τέχνης με το κράτος στον 21ο αι. ακούγεται ως φασιστική ή σοβιετική άποψη του
1920. Είναι ανήθικο να πληρώνει το κράτος – δηλαδή όλοι οι υπόλοιποι με τον
φόρο τους – ιδιωτικά μουσεία ή τους καλλιτεχνικούς πειραματισμούς του κάθε
πικραμένου καλλιτέχνη, στέλνοντάς τον μάλιστα με πολυέξοδες αποστολές στις
διεθνείς Μπιενάλε.

Καθώς οι υπεύθυνοι δεν φαίνεται να διαθέτουν ειδικές μελέτες, αισθανόμαστε
καθήκον να συνοψίσουμε εδώ καλοπροαίρετα την εικοσαετή εμπειρία της στήλης:

«Οικονομία του ελεύθερου χρόνου» και πολιτιστικός τουρισμός: Υπό
σύγχρονες αναπτυξιακές αντιλήψεις, όλες οι καλλιτεχνικές παραγωγές χρειάζονται
κλίμα ανταγωνισμού και όχι προστασίας, κίνητρα για να ελκύουν πελάτες-χορηγούς
και όχι επιδοτήσεις που απονεκρώνουν τα παραγωγικά αντανακλαστικά. H τέχνη
είναι προϊόν της οικονομίας του ελεύθερου χρόνου και, ευτυχώς, η Ελλάδα έχει
παγκοσμίως ανταγωνιστικό ίματζ και δυνητικούς πελάτες ολόκληρη την υπόλοιπη
ανθρωπότητα. Πότε θα ξαναγίνουν όλα αυτά πράξη όπως στα χρόνια 1955-65;

Μη κερδοσκοπικοί οργανισμοί, περιφερειακές πινακοθήκες: Ο ίδιος ο Π.
Ντράκερ, ο ιδρυτής των εννοιών μάνατζμεντ και μάρκετιγκ, πιστεύει ότι οι μη
κερδοσκοπικοί και μη κυβερνητικοί οργανισμοί είναι το μέλλον για τον 21ο
αιώνα, εφόσον κινηθούν στο κλίμα της αγοράς. Στην Ελλάδα, το κράτος υφαρπάζει
τους πόρους και την ανεξαρτησία τους, φορολογώντας δωρεές και χορηγίες!
Δεκάδες περιφερειακές πινακοθήκες με ενδιαφέρουσες συλλογές και περίπου 1.000
νέοι ιστορικοί τέχνης περιμένουν μια εθνική πολιτική που θα τις ζωντανέψει.

«Απώλειες» με έργο

Το 2004 είχαμε πολλές ανθρώπινες απώλειες, έστω και αν οι περισσότεροι είχαν
ολοκληρώσει το βασικό έργο τους: ο Γ. Ζογγολόπουλος υπήρξε ο ιδρυτής της
αφαιρετικής γλυπτικής μας, ο N. Κεσσανλής ο ανανεωτής της ΑΣΚΤ, ο N. Παπαδάκις
έδωσε πολλά με το «Πολυπλάνο» και το «Σήμα», ο Π. Μοσχίδης μάς άφησε μία
υπέροχα ζωγραφισμένη γυναικεία φιγούρα ως ερωτικό ιδεογράφημα και ο κριτικός
Αλεξ. Ξύδης τις «προτάσεις» του για μια ιστορία της τέχνης μας.

Γκαλερί χωρίς νομικό πλαίσιο

Πάνω από 200 γκαλερί, παλαιοπωλεία, οίκοι δημοπρασιών και δύο τραπεζικά Art
Advisory Services λειτουργούν σήμερα χωρίς σύγχρονο νομικό πλαίσιο, χωρίς
κίνητρα φοροαπαλλαγής για συλλέκτες, χωρίς έστω επίσημα αρχεία, τεκμηρίωση και
γνωμοδότηση, με βάση την πρόσωπο με πρόσωπο αξιοπιστία. Στις επόμενες
δεκαετίες καθένα από τα 3.500.000 ελληνικά νοικοκυριά θα χρειασθεί 3-4 έργα
τέχνης στους τοίχους του και τα υπάρχοντα έργα νεοελληνικής τέχνης δεν
καλύπτουν ούτε το 20% της προσδοκώμενης ζήτησης. Ποιος είπε ότι η ανάπτυξη της
τέχνης μας δεν μπορεί να αυτοχρηματοδοτηθεί;