H «καταραμένη» πλατεία

H δημιουργία ενός επιμήκους ανοίγματος επί της πλατείας, απ’ όπου οι περαστικοί θα μπορούσαν να δουν τα υπόγεια αρχαιολογικά ευρήματα, έγινε αντικείμενο επεξεργασίας στην προμελέτη των αρχιτεκτόνων. Το μικρό κανάλι από μπετόν κατασκευάστηκε, αλλά σκεπάστηκε με λαμαρίνες. Και τα… Ντάτσουν μπορούν να περνούν από την πλατεία ανενόχλητα, λες και βρίσκονται στη λαϊκή αγορά…

Πλατεία Μοναστηρακίου, ο φτωχός συγγενής του κέντρου της Αθήνας. Αφημένο στη
μοίρα του το Μοναστηράκι αποτελεί για κάποιους «προπομπό» της αλλαγής που
συντελείται στην ευρύτερη περιοχή της Αθηνάς: της μετατροπής της σε
υποβαθμισμένο γκέτο μεταναστών – και όχι μόνο.

Το σημερινό σκηνικό της Πλατείας Μοναστηρακίου δεν θυμίζει σε τίποτα σύγχρονη
ευρωπαϊκή μητρόπολη, παρά το γεγονός ότι για τα μάτια της ξοδεύτηκε πολύς
χρόνος και χρήμα σε ένα έργο που δεν άρχισε ποτέ. «Είναι το πιο κεντρικό
σημείο της Αθήνας και είναι ένα τίποτα», παρατηρεί ο αρχιτέκτονας Γιώργος
Τζιρτζιλάκης. «Γιατί παρόλο που είναι μια κεντρική πλατεία, δεν είχε ποτέ
πολιτική αντιπροσώπευση, όπως, για παράδειγμα, η Πλατεία Συντάγματος. Ήταν
πάντα μια εμπορική υποβαθμισμένη ζώνη».

«Δεν νομίζουμε ότι έχει και καμιά ιδιαίτερη αλλαγή. Ένα αίσχος είναι. Και πολύ βρώμικη, δυστυχώς, ενώ στους Ολυμπιακούς ήταν πεντακάθαρη. Τουλάχιστον άνοιξε ο χώρος», λένε ο Κορνήλιος, ο Ανδρέας και ο Στάθης

H πλατεία απαλλάχτηκε μεν από τα εργοτάξια του Μετρό ύστερα από περίπου μία
δεκαετία, αλλά τώρα κατάληψη του ελεύθερου χώρου κάνουν τα δεκάδες μηχανάκια
και τα τραπεζοκαθίσματα των παρακείμενων καταστημάτων. Τουρίστες κατά κύριο
λόγο, ξένοι επισκέπτες της πόλης, αλλά και φοιτητές που επιμένουν στη σταθερή
και διαχρονική αξία του… σουβλακίου, δίνουν μια πολύχρωμη νότα στο γκρίζο
της πολύπαθης πλατείας, σχεδόν αδιαφορώντας ως βιαστικοί για το θέαμα:
τσιμεντόπλακες και άσφαλτος καλύπτουν τον χώρο, ενώ η τεράστια γυάλινη
κατασκευή εξαερισμού του Μετρό που καταλαμβάνει μεγάλο μέρους «κενού» χώρου,
έχει γίνει κάδος σκουπιδιών. Και απέναντι, σε απόλυτη σύγκρουση, η μικρή
βυζαντινή εκκλησία της Παντάνασσας, ερειπωμένη και αφημένη στην τύχη της.

«Δεν βλέπω καμιά διαφορά. Απλώς άνοιξε ο χώρος που τόσα χρόνια ήταν κλειστός με τα εργοτάξια. Πάντως, δεν είναι χειρότερη από την Ομόνοια», λέει η Πολυτίμη, φοιτήτρια Υποκριτικής

Γιατί το Μοναστηράκι δεν αναβαθμίστηκε ποτέ; Γιατί έμεινε ο φτωχός συγγενής;
Οι απαντήσεις ποικίλλουν. Για τον Γιώργο Τζιρτζιλάκη το πρόβλημα είναι ότι η
πλατεία αποτελεί «μια ενδιάμεση ζώνη, ένα μεταίχμιο, όπου συναντώνται
διαφορετικές περιοχές της πόλης και αντί να έχει γίνει αντικείμενο στρατηγικής
πολεοδομικής ανάπτυξης, αλωνίζουν τα σουβλατζήδικα». Το Μοναστηράκι δεν ανήκει
πουθενά, είναι «no man’s land». Οι περαστικοί πάντως, δεν ενοχλούνται
ιδιαιτέρως από την εικόνα. Μόνο που κάποιοι δεν περνούν από εκεί τις νύχτες,
γιατί οι περιθωριακοί «θαμώνες» και η αντεργκράουντ ατμόσφαιρα τούς φοβίζουν.

«Θα ήθελα να έχει περισσότερη αστυνόμευση. Προσωπικά, φοβάμαι να περάσω το βράδυ αν δεν έχω μαζί μου μεγάλη παρέα», λέει η Ειρήνη

H υλοποίηση του έργου διαμόρφωσης της Πλατείας Μοναστηρακίου θα βοηθούσε, κατά
τον Νίκο Καζέρο – μέλος της αρχιτεκτονικής ομάδας που κέρδισε το A’ Βραβείο
στον πανευρωπαϊκό διαγωνισμό της Ενοποίησης Αρχαιολογικών Χώρων A.E. και
προχώρησαν στη σχετική μελέτη για τη διαμόρφωση της πλατείας, έργο που δεν
άρχισε ποτέ – στη συζήτηση που έχει αναπτυχθεί τελευταία για τους δημόσιους
χώρους και ιδιαίτερα για τις πλατείες της Αθήνας. «H εμπειρία μας για τους
σχεδιασμένους και τους υλοποιημένους δημόσιους χώρους διευρύνεται, με άλλα
λόγια, αυτοί οι χώροι μπορεί να αποτελέσουν αφορμή κατανόησης του
μητροπολιτικού χαρακτήρα της Αθήνας, σε τι βαθμό υπάρχει αυτός κι αν τώρα
στήνεται», λέει στα «NEA».

ΣΠΥΡΟΣ ΤΣΑΓΚΑΡΑΤΟΣ

«Δεν έχουμε δει ακόμα τα χειρότερα»

«Το Μοναστηράκι θα έπρεπε να είναι οδηγός της ανάπλασης του ιστορικού κέντρου
της Αθήνας, αφού ενώνει το παραδοσιακό κομμάτι με τους αρχαιολογικούς χώρους»,
τονίζει στα «NEA» ο Σπύρος Τσαγκαράτος, αρχιτέκτων – δρ Πολεοδομίας. Ο λόγος
που δεν αναπτύχθηκε είναι ότι «πάλευαν δύο πολιτισμοί και δύο υπηρεσίες», όπως
λέει: ο αρχαίος με τον σύγχρονο και η αρχαιολογία με το ΥΠΕΧΩΔΕ. Πιστεύει
μάλιστα πως ό,τι βλέπουμε σήμερα στο Μοναστηράκι είναι μόνο μια γεύση απ’ όσα
θα δούμε πολύ σύντομα στην ευρύτερη περιοχή της οδού Αθηνάς, ένα γκέτο. «Το
κέντρο παραδίδεται σε ό,τι πιο υποβαθμισμένο υπάρχει, χωρίς να υπάρχει η
παραμικρή ιδέα για αλλαγή και ακόμα δεν έχουμε δει τη χειρότερη εικόνα».

H λύση για τον ίδιο είναι ο έλεγχος και η αλλαγή των χρήσεων γης στην περιοχή.
«Το παράδειγμα της Πλάκας, του Θησείου, του Ψυρή έδειξε ότι όπου αναπτύχθηκε η
ακριβή κατοικία, αναπτύχθηκε και η περιοχή. Σήμερα δεν υπάρχει ούτε μία
κατοικία στο Μοναστηράκι. Δεν αρκούν οι πλακοστρώσεις. H περιοχή έχει αλλάξει
χαρακτήρα κι αυτό είναι τραγικό. Πρέπει να υπάρχουν τέτοιες ζώνες σε μια πόλη,
αλλά όχι στο Μοναστηράκι, το σημείο που συνδέει την αρχαία με τη νέα πόλη».

Ένα βραβευμένο έργο που δεν άρχισε ποτέ

Τον Ιούνιο του 1998 η Ενοποίηση Αρχαιολογικών Χώρων A.E. (EAXA) προκήρυξε
πανευρωπαϊκό διαγωνισμό και με το A’ Βραβείο διακρίθηκαν οι αρχιτέκτονες N.
Καζέρος, Z. Κωτσοπούλου, B. Μανιδάκη, X. Παρακεντέ και E. Τζιρτζιλάκη για τη
Διαμόρφωση της Πλατείας του Μοναστηρακίου με προτάσεις για τα μέτωπα των
κτιρίων που την περιβάλλουν. Τον Μάρτιο του 2000 ξεκίνησε η μελέτη, η οποία
παραδόθηκε τον Φεβρουάριο του 2003.

Το πολύχρωμο ψηφιδωτό από 631 πετρώματα και μάρμαρα από ολόκληρη την Ελλάδα
που πρότεινε η ομάδα αρχιτεκτόνων για τη δαπεδόστρωση της πλατείας, έγινε
αφορμή για προστριβές, αφού προσέκρουσε στο ΚΑΣ, ενώ το δείγμα δαπεδόστρωσης
που κατασκεύασε η EAXA το τελευταίο δεκαήμερο του 2002, παραποιώντας σχέδια
των αρχιτεκτόνων και χωρίς να τους ενημερώσει, έγινε αφορμή για δικαστικές
προσφυγές.

Οι Ολυμπιακοί Αγώνες πέρασαν και το έργο δεν άρχισε ποτέ. H μελέτη δεν έχει
εγκριθεί οριστικά. Οι αρχιτέκτονες απέσυραν τη μήνυση προς την EAXA, ως δείγμα
καλής θέλησης ώστε να προχωρήσει το έργο, αν και υπάρχουν δυσκολίες στη
χρηματοδότησή του.