ANTΩNHΣ ΠAPAΣKEΥAΣ «H μεταμόσχευση προσώπου δεν είναι ριάλιτι σόου»

H είδηση έκανε τον γύρο του κόσμου και αναπαρήχθη στα πιο έγκυρα επιστημονικά

περιοδικά. Το όνειρο για πολλούς παραμορφωμένους ανθρώπους που επιθυμούν να

αποκτήσουν ένα φυσιολογικό πρόσωπο γίνεται βάσιμη ελπίδα. Τρεις επιστήμονες

είναι έτοιμοι να υπερβούν ακόμη ένα σύνορο της Ιατρικής και να προχωρήσουν

στην πρώτη στον κόσμο μεταμόσχευση προσώπου. Οι αρχιτέκτονες του μεγάλου

επιστημονικού σχεδίου είναι τρεις γιατροί από την Πανεπιστημιακή Κλινική

Πλαστικής Χειρουργικής του νοσοκομείου Henri Mondor στο Παρίσι.

Ο ένας απ’ αυτούς είναι ένας 38χρονος Έλληνας πλαστικός χειρουργός (οι άλλοι

δύο είναι ο Λοράν Λαντιερί και ο Φρανσουά Πετί). Ο Αντώνης Παρασκευάς, που

έφυγε από την Ελλάδα στα 18 του χρόνια, βάζει τα πράγματα στη θέση τους και

εξηγεί στα «NEA» τι σημαίνει τελικά μεταμόσχευση προσώπου. Διευκρινίζει ότι η

μεταμόσχευση βρίσκεται στο στάδιο της εκτίμησης, «δεν γνωρίζουμε αν και πότε

θα γίνει» κι ότι δεν απευθύνεται σε όλους, παρά μόνο «σε μια μικρή ομάδα

ανθρώπων».

«Με τον όρο μεταμόσχευση της προσωπικής χώρας εννοούμε τη μεταφορά ολόκληρου ή

τμήματος των ιστών του προσώπου ενός δότη, ο οποίος βρίσκεται σε κατάσταση

εγκεφαλικού θανάτου. Οι προσωπικοί ιστοί θα μπορούσαν να μεταφερθούν μαζί με

τα αγγεία και τα νεύρα τους, τα οποία επανασυνδέονται στα αντίστοιχα του δέκτη

με μικροχειρουργικές τεχνικές», εξηγεί.

Ο σκοπός μιας τέτοιας χειρουργικής επέμβασης θα ήταν η επανόρθωση βαριά

παραμορφωμένων ασθενών «για τους οποίους οι υπάρχουσες τεχνικές της πλαστικής

χειρουργικής δεν μπορούν να προσφέρουν ικανοποιητική λύση. Οι ασθενείς αυτοί

μπορεί να έχουν παραμορφωθεί από ατυχήματα, πυρκαγιά, εκρήξεις ή κάποια μορφή

όγκου. Είναι συνήθως κοινωνικά αποκλεισμένοι και κυκλοφορούν κρυμμένοι ή ακόμα

και φορώντας μάσκες, ενώ αποφεύγουν κάθε συναναστροφή, αφού η κοινωνία τείνει

να βάζει στο περιθώριο ό,τι τη σοκάρει ή τη φοβίζει. Το βλέπουμε αυτό ήδη από

την αρχαιότητα με τους μύθους του Κύκλωπα και της Μέδουσας». Μέχρι σήμερα,

τέτοιοι ασθενείς χειρουργούνται και παρακολουθούνται σε όλα τα μεγάλα κέντρα

Πλαστικής Χειρουργικής του κόσμου, «όμως χωρίς να μπορούσε να δώσουμε

ουσιαστική λύση στο πρόβλημά τους».

H προοπτική μιας τέτοιας μεταμόσχευσης, αν και δείχνει να είναι εφικτή από

τεχνικής χειρουργικής άποψης, συνοδεύεται από έντονο προβληματισμό και εγείρει

πολλά ερωτήματα: «ποια θα είναι τα λειτουργικά αποτελέσματα, ποια είναι τα

ρίσκα όσον αφορά την οξεία και τη χρόνια απόρριψη του μοσχεύματος όπως και από

τη χορήγηση ανοσοκατασταλτικών φαρμάκων, τα οποία πρέπει να λαμβάνει ο δέκτης

εφ’ όρου ζωής μετά τη μεταμόσχευση. H συνεχής ανοσοκαταστολή μπορεί να έχει

παρενέργειες», όπως λέει στα «NEA» ο Αντώνης Παρασκευάς.

Δεν λείπουν, όμως, και τα ερωτήματα για τις ηθικές και ψυχολογικές

προεκτάσεις μιας τέτοιας μεταμόσχευσης, για τον δέκτη, την οικογένεια του

δότη, αλλά και την κοινωνία γενικότερα. «Είναι προφανές ότι πρόκειται για ένα

πολύ σύνθετο σχέδιο και υπάρχουν αρκετοί παράγοντες που πρέπει ακόμη να

εκτιμήσουμε πριν προχωρήσουμε στην πραγματοποίηση της πρώτης μεταμόσχευσης.

Μια αποτυχία θα μπορούσε να επηρεάσει αρνητικά την κοινωνία ως προς τη δωρεά

οργάνων γενικότερα, πράγμα το οποίο θα ήταν καταστροφικό για τους ασθενείς που

πάσχουν από το ήπαρ ή τα νεφρά και περιμένουν κάποιο μόσχευμα. Πρόσφατα

ζητήσαμε τη γνώμη της Γαλλικής Επιτροπής Βιοηθικής (της Comite Consultatif

National d΄ Etique), η οποία πολύ σωστά συστήνει τη μεγαλύτερη σύνεση ως προς

ένα τέτοιο εγχείρημα και συνιστά περαιτέρω εκτίμηση. Οι έρευνές μας στο

νοσοκομείο Henri Μondοr προσανατολίζονται κυρίως στη μεταμόσχευση των ιστών

του κεντρικού τμήματος του προσώπου (στην περιοχή μύτης – στόματος) και με

αυτό συμφωνεί και η Επιτροπή».

Κι αν η μεταμόσχευση επιτευχθεί, θα μπορούμε να αφήσουμε έναν άνθρωπο που

μόλις έχει πεθάνει χωρίς πρόσωπο; «Φυσικά, όχι. Θα πρέπει να αποκαταστήσουμε

με τον καλύτερο τρόπο το συγκεκριμένο μέρος του προσώπου του δότη. Το πρόσωπο

του νεκρού στις περισσότερες ανθρώπινες κοινωνίες έχει τεράστια συμβολική αξία

και η τέλεια αποκατάστασή του – πράγμα για το οποίο δουλεύουμε σε συνεργασία

με γλύπτες κέρινων ομοιωμάτων – είναι απαραίτητη προϋπόθεση πριν γίνει μια

τέτοια εγχείρηση. Όσο για τη μεταμόσχευση ολόκληρου του προσώπου, θεωρώ πως

είναι τολμηρό βήμα, όμως δεν είμαι σίγουρος αν θα είναι προς όφελος του

ασθενούς».

«H εποχή μας καταδικάζει τις ατέλειες»

Τι σημαίνει άσχημο για τον Αντώνη Παρασκευά; «Ένα πρόσωπο δεν είναι μόνο μύες,

νεύρα, δέρμα και αγγεία. Το πρόσωπο είναι καθρέφτης της προσωπικότητας, δεν

μπορεί ποτέ να είναι άσχημο. Ένα πρόσωπο γίνεται πραγματικά άσχημο μόνο όταν

εκφράζει άσχημα πράγματα. H εποχή μας καταδικάζει τις ατέλειες και υπάρχουν

άνθρωποι που ενοχλούνται απ’ αυτές. Απ’ την άλλη πλευρά, όμως, αυτός δεν είναι

λόγος για να καταφεύγουν οι άνθρωποι σε πολλές πλαστικές προσπαθώντας να

γίνουν κάτι το οποίο δεν είναι και μπορεί να μη γίνεται», απαντά.

Πάντως, «ενώ οι γυναίκες που ζητούν αισθητική χειρουργική εξακολουθούν να

είναι περισσότερες από τους άνδρες, τα τελευταία χρόνια αυξάνεται το ποσοστό

των ανδρών που απευθύνονται σε πλαστικούς χειρουργούς». Σημειώνει πως «με

μέτρο και σε λογικά πλαίσια μπορούμε να έχουμε θεαματικά αποτελέσματα. Το πώς

αντιλαμβάνεται ο καθένας τη σχέση του με τον εαυτό του, με το σώμα του και

τους γύρω του είναι περίπλοκη και απόλυτα ατομική υπόθεση. Γι’ αυτό και πρέπει

να τους καθοδηγούμε με τον καλύτερο τρόπο, ως προς το τι μπορούμε να τους προσφέρουμε».

Σινεμά και πραγματικότητα

Κάποιοι λένε πως αν γίνει εφικτή η μεταμόσχευση προσώπου, τότε η Ιατρική θα

αγγίξει την επιστημονική φαντασία. Στην κινηματογραφική ταινία «Αδίστακτα

πρόσωπα», ο Νίκολας Κέιτζ και ο Τζον Τραβόλτα, ο αστυνομικός και ο γκάνγκστερ,

αλλάζουν πρόσωπα αμοιβαία και μοιράζονται τη μοίρα και τη ζωή ο ένας του

άλλου. Ο κ. Παρασκευάς, πάντως, είναι κατηγορηματικά αρνητικός σε μια τέτοια

πιθανότητα. «Όσον αφορά τη μεταμόσχευση ιστών του προσώπου βρισκόμαστε στο

στάδιο της εκτίμησης, όχι τόσο τού αν μπορούμε τεχνικά να το καταφέρουμε, αλλά

τού κατά πόσο πρέπει και ποιες θα είναι οι θετικές και αρνητικές συνέπειες για

τον ασθενή και την κοινωνία. Πρόκειται για ένα πολύ σοβαρό θέμα με τεράστιες

ανθρώπινες και ηθικές προεκτάσεις και όχι για επιστημονικό reality show. Γι’

αυτό πρέπει εμείς οι χειρουργοί και τα MME να είμαστε πολύ προσεκτικοί με το

τι κάνουμε και τι ανακοινώνουμε».