Eμπόριο γαργαλιστικών εικόνων

Οι κάμερες έχουν γίνει ο τρόμος του παράνομου έρωτα; Ή μήπως ο νέος τρόμος της ζωής μας;

Μυστικές ερωτικές συνευρέσεις; Ξεχάστε το. Βρισκόμαστε στην εποχή της μεγάλης
«αγοράς του ορατού», όπως την χαρακτήρισε ο αυστηρός κριτής της τεχνολογίας
των επικοινωνιών Πολ Βιριλιό. Και όπως σε όλες τις αγορές υπάρχουν οι
κερδοσκόποι, εκείνοι που εκμεταλλεύονται αδυναμίες για να στήσουν παράνομες
επιχειρήσεις, έτσι και στην εποχή της τεχνολογίας της κάμερας γιατί να μην
υπάρξουν και εκείνοι που θα αξιοποιήσουν τις δυνατότητές της και θα
εκμεταλλευτούν τις νέες συνθήκες της αγοράς των εικόνων, τις νέες ανάγκες των
ανθρώπων για εικόνες και μάλιστα «ζωντανές». Τα όρια νόμιμης και παράνομης
εικόνας γίνονται όλο και πιο ασαφή, ιδίως όταν τα ανθρώπινα ένστικτα
παραμένουν το ιδανικό πεδίο, όπου αναπτύσσουν τις στρατηγικές πώλησης όλοι οι
παραγωγοί εικόνων και διαφημιστές.

Το θέμα της παράνομης αγοράς βίντεο, τα οποία εξασφαλίζουν έμποροι των
παντός είδους ερωτικών διαστροφών τοποθετώντας μυστικές κάμερες σε δωμάτια
ξενοδοχείων, απασχόλησε την πρωινή εκπομπή «Σήμερα με την Άννα» από την
αστυνομική του πλευρά. Το αστυνομικό σκέλος παρά τη γαργαλιστική του διάσταση
είναι η μία όψη του προβλήματος.

H άλλη, αυτή που μας αφορά, δεν είναι ανεξάρτητη από την τάση μιας εποχής για
το απόλυτα ορατό, για την κατάργηση κάθε αθέατης γωνίας της ζωής με πρόσχημα
την πάταξη της παρανομίας ή και απλώς το νομιμοποιημένο κέρδος από τα ριάλιτι.
Χοντρικώς θα λέγαμε ότι η διαφορά μεταξύ «παράνομης» κάμερας και «νόμιμης»
είναι η ορατότητα της ίδιας της κάμερας. Γνωρίζω ότι με βλέπουν και για μία
κατηγορία ανθρώπων αυτό μπορεί να προσφέρει ένα αίσθημα ασφάλειας, σε πιο
προχωρημένους ακόμη και την ηδονή και για το νέο είδος των ανθρώπων των
ριάλιτι είναι ένα μέσο να επιδείξουν τον αυτάρεσκο εαυτό τους.

Και πάλι όμως τα όρια συγχέονται καθώς για υπέρμαχους της τηλε-δημοσιογραφίας
των σκανδάλων η κρυφή κάμερα αξιολογείται ως το ιδανικό όπλο κατά της
διαφθοράς. Αποκαθίσταται ως μέσο επιτήρησης του «κακού» και γίνεται αποδεκτή.
Είναι φυσικό να έχουμε μια ευκολία στο να τραμπαλιζόμαστε από τη μια έννοια
στην άλλη, από τη μια χρήση στην άλλη, ενδεχομένως αισθανόμενοι ασφαλείς ότι
οι λέξεις, οι έννοιες και οι θεσμοί έχουν γίνει συνείδηση. Ενεργοποιούνται οι
μηχανισμοί προφύλαξης, η αστυνομία για παράδειγμα, όταν η κάμερα τρυπώνει σε
ξενοδοχεία και το «υλικό» γίνεται εμπόρευμα για αρρωστημένους. Πόσο
αρρωστημένοι, όμως, είναι οι αγοραστές της «ζωντανής» τσόντας;

Για παράδειγμα στα μπιγκμπραδερικά ριάλιτι το «ζωντανό» αποθεώνεται, η
κάμερα αν δεν τρυπώνει ακριβώς κάτω από τα σεντόνια καταγράφει ολόκληρη τη
διαδικασία του πριν και του μετά εξάπτοντας τη φαντασία. Το κάνουν με τη
θέλησή τους οι ριαλιτζήδες και επιπλέον προστατεύονται από τα όρια της
οικογενειακής ηθικής, που είναι υποχρεωμένο το κανάλι να σέβεται; Μπορεί, αλλά
το θέμα εδώ είναι η εξοικείωση με την αλλαγή των εννοιών.

Μια ύπουλη αλλαγή

Τα νέα πράγματα, γράφει ο σκεπτικιστής Αμερικανός θεωρητικός των μίντια Νιλ
Πόστμαν στο «Τεχνοπώλιο» (Εκδ. Καστανιώτη) τροποποιούν λέξεις που περιέχουν
βαθιά ριζωμένα νοήματα. Το τηλεγράφημα και ο ημερήσιος Τύπος άλλαξαν αυτό που
κάποτε εννοούσαμε με τη λέξη «πληροφορία». H τηλεόραση αλλάζει αυτό που εμείς
εννοούμε «πολιτική συζήτηση», «ειδήσεις», «κοινή γνώμη». Ο ηλεκτρονικός
υπολογιστής αλλάζει την έννοια πληροφορία για μια ακόμη φορά. Και η
μικροκάμερα θα προσθέταμε στη σκέψη του Πόστμαν αλλάζει την έννοια του «βλέπω»
και τι «μου επιτρέπεται να βλέπω». Μας επιτρέπεται να βλέπουμε τις πιο
ιδιωτικές στιγμές των παικτών των ριάλιτι. Το εμπόριο των ιδιωτικών τους
στιγμών είναι νομιμοποιημένο από τους τηλεοπτικούς κανόνες του εμπορίου των
εικόνων. Να, όμως, που εκχωρώντας σε αυτό όλο και περισσότερο ιδιωτικό χώρο,
αναπτύσσεται η αγορά της «ζωντανής» εικόνας ως την απόλυτη διαστροφή της.

Όχι ότι φταίει η τεχνολογία, η διαστροφή υπάρχει πέρα από αυτή. Αλλά αν το
έγκλημα έχει απέναντί του όλο και πιο οργανωμένες μεθόδους της αστυνομίας, η
εξέλιξη μιας αγοράς που καλλιεργεί ή διευρύνει ανάγκες για το «ζωντανό»,
τροποποιεί την έννοια του «ερωτικού», του «αισθησιακού», της ίδιας της
ερωτικής συνεύρεσης, δεν ελέγχεται από τον πουριτανισμό, που αντιθέτως την
ενισχύει, αλλά από τη βαθιά συναίσθηση ενός πολιτισμού των εννοιών που τον
συνθέτουν και δεν τις εγκαταλείπει έρμαιο των ριάλιτι.