Γιατί οι καλλιτέχνες κοιτούν… αριστερά

Οι αντιπολεμικές εκδηλώσεις του καλλιτεχνικού κόσμου στην Αμερική είναι

έντονες τελευταία. Οι Ντάστιν Χόφμαν, Έντουαρντ Νόρτον, Μπρους Σπρίνγκστιν,

Dixie Chicks, Σέριλ Κρόου, Σούζαν Σαράντον, Ρίτσαρντ Γκιρ, Ντέιβ Μάθιους,

είναι μερικοί απ’ αυτούς που έχουν μιλήσει δημόσια εναντίον του Μπους.

Και δεν είναι μόνο οι ηθοποιοί και οι μουσικοί. Εκατόν πενήντα συγγραφείς –

ανάμεσά τους οι Τζόναθαν Φράνζεν, Στίβεν Κινγκ και Έιμι Ταν – υπέγραψαν μια

ολοσέλιδη ανακοίνωση στους «New York Times» ελάχιστες ημέρες πριν ξεκινήσει ο

πόλεμος, λέγοντας στον Μπους: «Όπως λες κι εσύ ο ίδιος, υπάρχουν σατανικές

δυνάμεις σ’ αυτόν τον κόσμο. Μην αφήσεις τις Ηνωμένες Πολιτείες να γίνουν μία

απ’ αυτές».

Πολλοί αντέδρασαν σ’ αυτές τις κινήσεις. Στη Λουιζιάνα έκαψαν τα CD των Dixie

Chicks. Ένας ρεπουμπλικάνος γερουσιαστής δήλωσε ότι «αν η Ουάσιγκτον είναι το

Χόλιγουντ των άσχημων, το Χόλιγουντ είναι η Ουάσιγκτον των απλοϊκών». Η

συντηρητική εφημερίδα «New York Post» παρότρυνε τους αναγνώστες της σε

μποϊκοτάζ έργων της Σαράντον και των συναυλιών της Σέριλ Κρόου. Η Ένωση

Ηθοποιών προειδοποίησε τα μέλη της για πιθανή νέα μαύρη λίστα όσων

αντιτίθενται στον πόλεμο.

Μέσα στη γενική αναταραχή, προκύπτει ένα φιλοσοφικό ερώτημα: Γιατί οι

περισσότεροι καλλιτέχνες, ποιητές, συγγραφείς, σεναριογράφοι, ζωγράφοι,

μουσικοί, ηθοποιοί και σκηνοθέτες, ιστορικά παλεύουν για αριστερές ιδέες και

όχι δεξιές; Όπως είπε και ο Γκελ Γκαρσία Μπερνάλ στα Όσκαρ, «Αν η Φρίντα Κάλο

ζούσε, θα ήταν στο πλευρό μας, εναντίον του πολέμου». Η Μεξικανή ζωγράφος (της

οποίας η ζωή έγινε πρόσφατα ταινία, με την Σάλμα Χάγιεκ) και ο σύζυγός της

ήταν γνωστοί Μαρξιστές. Οι Τσάρλι Τσάπλιν και Μπέρτολντ Μπρεχτ εκδιώχθησαν από

την Αμερική στις αρχές του ’50 ως κομμουνιστές. Ο Πικάσο ήταν μέλος του

Κομμουνιστικού Κόμματος.

Ο κόσμος της τέχνης είχε πάντα ιστορικούς δεσμούς με την αριστερή πλευρά της

πολιτικής. Και πολλοί στο παρελθόν έχουν υποφέρει γι’ αυτό. Εκατοντάδες

σεναριογράφοι, ηθοποιοί και σκηνοθέτες μπήκαν στη μαύρη λίστα την εποχή του

Μακάρθι για τις αριστερές τους ιδέες. Από την εποχή του Γούντι Γκάθρι, οι

μουσικοί βρίσκονται στην πρώτη γραμμή του κοινωνικού ακτιβισμού, από τον Μπομπ

Ντίλαν μέχρι τον Χάρι Μπελαφόντε, τον Τζον Λένον, τον Μπρους Σπρίνγκστιν και

τον Μπόνο.

Η πιο απλή εξήγηση αυτής της αριστερής καλλιτεχνικής παράδοσης είναι ότι οι

καλλιτέχνες ταυτίζονται με τους αδύνατους. Οι περισσότεροι είναι

δυσαρεστημένοι περιθωριακοί στην προσωπική τους ζωή, αμφισβητούν τα δεδομένα,

δεν συμπαθούν τις δεσπόζουσες αξίες. Βρίσκουν έμπνευση στην αλλαγή. Στέκονται

στο πλευρό της μειοψηφίας και όχι της άρχουσας τάξης.

«Οι καλλιτέχνες είμαστε περισσότερο σε επαφή με τα συναισθήματα άλλων

ανθρώπων, γιατί πάντα προσπαθούμε να δούμε τα πράγματα από την πλευρά άλλων»,

λέει ο σκηνοθέτης Γουέιν Γουάνγκ (δημιουργός των ταινιών «Καπνός» και, πιο

πρόσφατα, «Η καμαριέρα»), πολέμιος του Μπους. «Κι όταν αρχίσεις να βλέπεις τα

πράγματα από την οπτική γωνία κάποιου άλλου, είτε είναι τέχνη είτε πολιτική,

σκέφτεσαι πόσο υποφέρουν οι άνθρωποι από τον πόλεμο ή την καταπίεση».

Οι καλλιτέχνες έλκονται από τους επαναστάτες, ανθρώπους σαν κι αυτούς. Συχνά

περιφρονούν τις κλασικές συντηρητικές αξίες της τάξης και της παράδοσης. Το να

ταυτίζονται με έναν σκοπό, τους δίνει το έναυσμα να δημιουργήσουν.

Ζήτημα ευαισθησίας

«Η δουλειά του καλλιτέχνη είναι να είναι ευαίσθητος απέναντι στον κόσμο», λέει

ο ιστορικός κινηματογράφου Νιλ Γκάμπλερ. «Κανείς δεν συμπόνεσε το ισχυρό

κατεστημένο, μόνο μεμονωμένους ανθρώπους. Και αυτό σε οδηγεί να ταυτίζεσαι με

ανθρωπιστικές ιδέες που βοηθούν τους ανθρώπους να βελτιώσουν τη ζωή τους». Το

Χόλιγουντ έχει κάνει μεγάλες επιτυχίες με ταινίες που παρουσιάζουν τον αγώνα

απλών ανθρώπων ενάντια στους ισχυρούς.

Άλλοι πιστεύουν ότι οι καλλιτέχνες επιδίδονται στην επιδίωξη των ιδανικών,

ακόμα και αν τα ιδανικά οδηγούν σε ακραίες ιδεολογίες. «Θα ήταν ενάντια στη

φύση σου ως καλλιτέχνης να πιστεύεις στη μετριοπάθεια», λέει ο συγγραφέας και

παραγωγός Γιόργκι Σαραλέγκουι. «Οι ιδεαλιστές είναι εξτρεμιστές και οι

περισσότερες πολιτικές φιλοσοφίες που υιοθετούν ολοκληρωτική αλλαγή είναι

αριστερά κινήματα». Κι όπως λέει η Τζανίν Γκαρόφαλο, ηθοποιός που έχει δεχτεί

πολλές επικρίσεις για την αντιπολεμική της στάση, «Αν συμπάσχω με ανθρώπους

που υποφέρουν επειδή είμαι καλλιτέχνης, τότε είμαι περήφανη που ανήκω σ’ αυτόν

τον χώρο».

Επιμέλεια: Εύη Ελευθεριάδου