Φωτιά στα χρώματα!

«Το πουλί της φωτιάς» του Ζορζ Μπρακ (1954), ένα από τα χαρακτηριστικά έργα της τελευταίας περιόδου της ζωής του πρωτοπόρου του κυβισμού που θα δούμε στην Άνδρο. Αριστερά: Χάλκινο κεφάλι αλόγου του Ζορζ Μπρακ, χαρακτηριστικό για την επιρροή που δέχτηκε από την αρχαία τέχνη και την τάση του κυβισμού να απλουστεύει και να αναλύει τη φόρμα σε γεωμετρικά σχήματα και πρίσματα

Ζωγραφική, κολλάζ, γλυπτά, χαρακτικά, ταπισερί, κεραμικά και προσωπικά ενθύμια
του πρωτοπόρου του κυβισμού Ζορζ Μπρακ, θα δούμε για πρώτη φορά στην Ελλάδα
στη μεγάλη έκθεση που οργανώνει στις 29 Ιουνίου στην Άνδρο το Ίδρυμα Βασίλη
και Ελίζας Γουλανδρή.

Μετά τις εκθέσεις Πικάσο (1987) Καντίνσκι, Μπαλτίς, Τζιακομέτι, Σαγκάλ, Ντε
Κίρικο, Χένρι Μουρ, Ματίς, Τουλούζ Λοτρέκ κ.ά. που οργάνωσε την τελευταία
εικοσαετία το Ίδρυμα Βασίλη και Ελίζας Γουλανδρή στην Άνδρο, ήρθε η ώρα να
γνωρίσουμε το έργο, την προσωπικότητα και τους αφορισμούς του Ζορζ Μπρακ
(1882-1963). Φέτος, συμπληρώνονται σαράντα χρόνια από τον θάνατο του
καλλιτέχνη που πίστευε πως «δεν φτάνει να κάνεις τους άλλους να βλέπουν εκείνο
που ζωγραφίζεις. Πρέπει και να τους κάνεις να το αγγίζουν».

«Οι αισθήσεις παραμορφώνουν, ο νους μορφώνει» είναι ένας από τους πιο γνωστούς
αγαπημένους αφορισμούς του Μπρακ στα «Τετράδια» που κρατούσε μια ζωή ο
ζωγράφος, που από παιδί μιας οικογένειας ελαιοχρωματιστών κατάφερε να είναι ο
πρώτος εν ζωή ζωγράφος που εξέθεσε στο Λούβρο – το 1961 – δύο χρόνια πριν από
τον θάνατό του.

Η αρχή έγινε για τον 15χρονο Μπρακ στην οικογενειακή επιχείρηση, όπου
άρχισε από νωρίς την εξερεύνηση της σχέσης μεταξύ χώρου και χρώματος που θα
του άνοιγε τον δρόμο για τη δόξα, ενώ μεσουρανούσε ο ιμπρεσιονισμός. Στη Χάβρη
παρακολούθησε ο νεαρός Μπρακ τα πρώτα μαθήματα ζωγραφικής σε νυχτερινό
σχολείο. Στα δεκαεπτά του βρέθηκε στο Παρίσι και στα είκοσι είχε πλέον
αποφασίσει ότι θα γίνει καλλιτέχνης. Γράφτηκε στη Μποζάρ, τη Σχολή Καλών
Τεχνών, και σύχναζε στο Μουσείο του Λούβρου, όπου επηρεάστηκε κυρίως από τα
αιγυπτιακά, τα ετρουσκικά και τα αρχαιοελληνικά γλυπτά.

Η πρώτη του ζωγραφική εμφάνιση έγινε το 1905 στο Σαλόν του Φθινοπώρου
με την άγρια ζωγραφική των Φωβ. Όμως ήταν η συνάντησή του και η εξαετής
στενότατη συνεργασία του με τον Πικάσο, από το 1907 έως το 1914, που έφερε την
επανάσταση στην τέχνη. Έναν καινούργιο τρόπο να βλέπεις τα σχήματα και τα
χρώματα σαν πρίσματα, τον κυβισμό. Ο όρος χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά
προκειμένου να περιγράψει ένας κριτικός της τέχνης τον επαναστατικό και
απελευθερωτικό τρόπο που χρησιμοποίησε ο Μπρακ για να απλοποιήσει τη φόρμα σε
«κύβους». Επί χρόνια οι δύο καλλιτέχνες και φίλοι ζωγράφιζαν με τρόπο που δεν
μπορεί να διακριθεί ποιος έκανε τι, αλλά γενικά θεωρείται ότι ο Πικάσο γέννησε
την ιδέα του κυβισμού και ο Μπρακ της έδωσε τη γεωμετρική τάση.

Το 1911 πρόσθεσε αριθμούς στους πίνακές του, το 1912 ο Μπρακ παρουσίασε τα
κολλάζ, το 1914 υπηρέτησε, τραυματίστηκε και παρασημοφορήθηκε στον Α’
Παγκόσμιο Πόλεμο.

«Στην Τέχνη αξίζει το ανεξήγητο»

«Στην τέχνη μόνον ένα πράγμα αξίζει: αυτό που δεν μπορείς να εξηγήσεις», έλεγε
ο Ζορζ Μπρακ. «Αγαπώ τον κανόνα που διορθώνει τη συγκίνηση» και πράγματι λίγα
χρόνια μετά επέστρεψε δριμύς στον πραγματικό κόσμο της κυβιστικής τέχνης, με
ακόμα περισσότερο χρώμα και μεγαλύτερα σχήματα. Επιτυχημένος και διάσημος,
σκηνογράφησε για τα Ρωσικά Μπαλέτα του Σεργκέι Ντιαγκίλεφ, αφιερώθηκε στη
μελέτη της «νεκρής φύσης» και μετά το 1932 στο λευκό σχέδιο που θύμιζε την
αγαπημένη του αρχαία ελληνική τέχνη. Τα «πουλιά» και τα πρόσωπα με τα κοφτά
περιγράμματα έγιναν σήμα κατατεθέν της τέχνης του Μπρακ ιδιαίτερα μετά τον Β’
Παγκόσμιο Πόλεμο, στην τελευταία πιο ελεύθερη και λιγότερο σχηματοποιημένη
περίοδο της τέχνης του, οπότε και τιμήθηκε με μεγάλες αναδρομικές εκθέσεις σ’
όλο τον κόσμο.