Πόλεμος και πολιτισμός

Ο ανηλεής βομβαρδισμός του Ιράκ αφήνει εμβρόντητη, όχι όμως και άφωνη, την
ανθρωπότητα. Αυτό που κυρίως εξαγριώνει τις συνειδήσεις δεν είναι τόσο ο
στυγνός αιμάτινος φόρος και ο απάνθρωπος ευτελισμός της αξιοπρέπειας, όσο η
αδιάντροπη φθήνια των προσχημάτων, καθώς και ο απροκάλυπτος κυνισμός των
επιχειρημάτων με τα οποία επιχειρείται ο κατευνασμός της διεθνούς κοινής
γνώμης: η ιεραποστολική δήθεν έγνοια για την απελευθέρωση και τον
εκδημοκρατισμό της Ανατολής, η υποκριτική συγκάλυψη των γεωπολιτικών βλέψεων,
η έντεχνη διαπλοκή των πραγματικών αιτίων με κοινούς παρονομαστές τον έλεγχο
της ροής του πετρελαίου, την άνοδο των χρηματιστηριακών αξιών, την τόνωση της
πολεμικής βιομηχανίας, τη βουλιμία του μεταμφιεσμένου αποικιοκρατισμού.

Ντρέπεται κανείς για τις προκλητικές αναφορές στα ανθρωπιστικά ιδεώδη, για την
αυτοκρατορικής νοοτροπίας έπαρση που υποκρύπτει η ιδιοποίηση των αρχών της
έννομης τάξεως, για την ταχύτητα με την οποία εναλλάσσονται οι ρόλοι του κριτή
και του τιμητή, του δικαστή και του αστυνόμου, για τον ιερόσυλο σφετερισμό του
θεϊκού χρίσματος. Ντρέπεται για τις συμφωνίες της μοιρασιάς στην
προγραμματισμένη ανοικοδόμηση της διαμελισμένης χώρας και τα ασύστολα ψεύδη
που εκσφενδονίζονται, με ανερυθρίαστη ιταμότητα για την καταβαράθρωση των
ιδεών πάνω στις οποίες υποτίθεται πως στηρίχθηκε ο Οργανισμός των Ηνωμένων
Εθνών και την αδυναμία της Ευρώπης να αρθρώσει τον δικό της λόγο, έναν
αντίλογο. Ντρέπεται κανείς, αλλά και τρομάζει με το τι ακόμη μας επιφυλάσσουν
οι προοπτικές του 21ου αιώνα. Δεν είναι όμως μόνο αυτά.

Παρά την πολυδιαφημισμένη ευφυία των «έξυπνων» πυρομαχικών, με τα οποία ο
ιησουιτισμός της δυτικής υπεροχής θα διαφωτίσει τον καθυστερημένο ισλαμικό
θεοκρατισμό από το σφυροκρότημα της Βαγδάτης επλήγη ανεπανόρθωτα και η
περίφημη μαντράσα του Αλ Μουστανσιρίγια. Το κτίριο του ιστορικού αυτού
πανεπιστημίου ανάγεται στον 13ο αιώνα και συγκαταλέγεται στα πιο ιερά μνημεία
του πολιτισμού, ακριβώς επειδή η σημασία του, ξεπερνώντας κατά πολύ τα όρια
του ισλαμικού χώρου, εγγράφεται στον χρόνο του οικουμενικού αγώνα που
συνεχίζει να καταβάλλει το πνεύμα εναντίον της βαρβαρότητας. Για την καταδίκη
εντούτοις του γεγονότος δεν έχει, έως τώρα τουλάχιστον, εκδηλωθεί η οφειλόμενη
αντίδραση.

Σειρά έχουν πλέον οι ανεκτίμητοι θησαυροί του αρχαιολογικού μουσείου στη
φλεγόμενη ιρακινή πρωτεύουσα, τα ερείπια των μυθικών πόλεων Ουρ και Ουρούκ, τα
διάσπαρτα ίχνη του πανάρχαιου πολιτισμού των Σουμερίων και οι κατακτήσεις ενός
ολόκληρου κόσμου θρεμμένου με τους νόμους του Χαμουραμπί, οι αρχαιολογικοί
χώροι της Ασσούρ και της Βαβυλώνας, τα ανάκτορα του Σαργών στη Χορσαμπάντ και
του Ασσουρμπανιπάλ στη Νιμρούντ, του Σεναχερίμπ στη Νινευί και του Σαπώρ στην
Κτησιφώντα, ο επιβλητικός παρθικός ναός της Hatra. Κι ακόμη τα μνημειακά
κατάλοιπα της Μαλβίγια, του Κουμπάτ Αλ Σουλεϊμπίγια και το εντυπωσιακό τέμενος
του Αλ Μουταουακκίλ στη Σαμάρα, το ανάκτορο της Κούφα και το ταφικό συγκρότημα
του Χασάν Αλ Μπασρί στη Βασόρα, τα παλάτια του Λούλου και το μέγα τέμενος της
Μοσούλης, οι μαρτυρίες του Σιντζάρ και του Τακρίτ: Χθες ήταν το Αφγανιστάν,
προχθές το Βελιγράδι, αύριο μπορεί να είναι οποιοδήποτε άλλο μέρος της
υφηλίου. Οποιαδήποτε άλλη κατάθεση στο κοινό σώμα της παγκόσμιας πολιτισμικής
δημιουργίας.

Όταν αλέθονται ανθρώπινες ζωές μοιάζει τουλάχιστον βλάσφημο να σκέφτεται
κανείς τον πολιτισμό και τα έργα της τέχνης. Βλάσφημη ωστόσο είναι και η
επίκληση της ηθικής για τη δικαίωση του εγκλήματος που συντελείται. Στις φωνές
όσων υψώνονται κατά της αγριότητας του πολέμου και της αθλιότητας του
αυταρχισμού είναι καιρός να προστεθούν και οι φωνές εκείνων που φέρουν την
ευθύνη της αναμετάδοσης του εξίσου σημαντικού μηνύματος για την παγκοσμιότητα
των πνευματικών προϊόντων: οι φωνές των ιστορικών, των ιστορικών της τέχνης
και των ιστορικών του πολιτισμού, οι φωνές των πανεπιστημίων, των πνευματικών
ιδρυμάτων και των ερευνητικών κέντρων, οι έστω και χαμηλής εντάσεως φωνές της
Ουνέσκο, οι οποίες έως τώρα σιγούν.

Ο Άγγελος Δεληβορριάς είναι διευθυντής του Μουσείου Μπενάκη