Λέξεις και αισθήματα

Έξι πολυσέλιδα μελετήματα περιλαμβάνει το νέο τεύχος της εξαμηνιαίας έκδοσης
για τη φιλοσοφική έρευνα και κριτική που εκδίδει η «Στιγμή». Μεταξύ αυτών το
θέμα του Πέτρου Πολυμένη «Λέξεις και αισθήματα – ιδιωτικότητα και
ιδιαιτερότητα» που βρήκα αρκετά βατό και για τους μη ειδικούς.

Ας επιχειρήσω να διατυπώσω απλά το ερώτημα του Πολυμένη: Η χρήση μιας
ιδιωτικής λέξης – ενός προσωπικού γλωσσικού κώδικα θα λέγαμε – διαφυλάσσει
καλύτερα τη διαφορετικότητα ενός αισθήματος από τη χρήση της κοινής γλώσσας;

Ο συγγραφέας στηρίζει το άρθρο του κυρίως στις «Φιλοσοφικές Έρευνες» του
Βιτγκενστάιν και αναλύοντας επισημαίνει ότι για να αναφερθεί κάποιος με
ακρίβεια στα ίδια του τα αισθήματα πρέπει να «περάσει» αναγκαία μέσα από
άλλους ανθρώπους. Συνεπώς, σημειώνει ο Πολυμένης «ένα αίσθημα δεν μπορεί να
εκληφθεί ως ιδιωτικό, δηλαδή ως αποκομμένο από την υφή του φυσικού κόσμου και
διαθέσιμο αποκλειστικά και μόνο στις γνωστικές ικανότητες του υποκειμένου μέσω
μιας ενδοσκόπησης…».

Το αίσθημα, λοιπόν, χρειάζεται τη δημόσια λέξη για να εξατομικευτεί και να
αποκτήσει ταυτότητα. Επομένως:

«η αναφορά στα αισθήματα δεν μπορεί να γίνει μέσω μιας ιδιωτικής γλώσσας. Κατ’
επέκταση, οι γλωσσικοί κανόνες που καθορίζουν το νόημα των λέξεων δεν μπορούν
να είναι ιδιωτικοί. Είναι αναγκαία η κοινή γλώσσα, διότι αυτή φέρνει μαζί της
τις παραδοχές εκείνες που προκύπτουν εντός μιας κοινότητας ανθρώπων,
επιτρέποντας έτσι την εξατομίκευση του αισθήματος και τη γλωσσική αναφορά σε
αυτό. Επί πλέον, πρέπει να εγκαταλείψουμε την ιδέα του αισθήματος ως
εσωτερικού νοητικού αντικειμένου, δηλαδή ως μιας ιδιωτικής νοητικής οντότητας,
που είναι αποκομμένη από την ανθρώπινη φυσιολογία και είναι προσβάσιμη μόνο
μέσω της ενδοσκόπησης. Φτάνουμε λοιπόν στην εικόνα του αισθήματος ως
βιολογικού ερεθίσματος, δηλαδή συνυφασμένου με την ανθρώπινη φυσιολογία, που
διαποτίζεται από νοητικές λειτουργίες, εκφράσιμες μέσω της κοινής γλωσσικής
χρήσης…».

Τα άλλα θέματα και οι συγγραφείς τους: Κώστας Παγωνδιώτης – Σπύρος Πετρουνάκος
«Πρώτο πρόσωπο και παρεμβολή σκέψεων». Μαρία Βενιέρη «Λειτουργισμός και
qualia» (qualia = τα ποιοτικά χαρακτηριστικά του νου).

Σπύρος Ράγκος: «Εν μέρει εθνικός και εν μέρει χριστιανίζων: ο Ελληνισμός του
Ιουλιανού» – Πολύμνια Αθανασιάδη «Ιουλιανός: μια βιογραφία» (βιβλιοκρισία).
Τερέζα Πεντζοπούλου – Βαλαλά: «Παύλος Κόντος, η αριστοτελική ηθική ως
οντολογία. Φρόνησης, τέχνης σοφία (βιβλιοκρισία). Γιώργος Φαράκλας: «Για μια
οντολογική ανάγνωση του Έγελου – απάντηση σε μια βιβλιοκρισία του Παναγιώτη Θανασά».

«ΤΟΠΟΙ ΤΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ»

«Η πόλις θα σε ακολουθεί…»

Εξαιρετικά φροντισμένη η ετήσια έκδοση (και με ημερολόγιο) των εκδόσεων
«Μεταίχμιο», στην οποία παρελαύνουν πόλεις και συγγραφείς από την Ελλάδα και
τον κόσμο. Λογοτέχνες που είτε είχαν βιωματική σχέση με τους τόπους είτε είχαν
σχέσεις ονείρου και φαντασίωσης. Υπάρχουν, ωστόσο, και περιπτώσεις συγγραφέων
«που αντιμετώπισαν τις πόλεις που επισκέφθηκαν με διάθεση αποστασιοποίησης και
ρεαλιστικής παρατήρησης».

Το «Μεταίχμιο» μάς καλεί να συμπεριλάβουμε σ’ αυτό το ταξίδι 63 «ξεναγούς»
γνωρίζοντας τη Θεσσαλονίκη του Πεντζίκη, την Αθήνα του Ταχτσή, τα Γιάννενα του
Χατζή, την Αλεξάνδρεια του Ντάρελ, τον Πύργο του Παπαδημητρακόπουλου, το
Μανχάταν του Τζον Ντος Πάσος, το Εδιμβούργο του Ράνκιν, την Πράγα του Κάφκα,
την Πετρούπολη του Ντοστογιέφσκι, τη Μασσαλία του Ιζό, το Παρίσι του Ουάιτ…

Να προσθέσω κι εγώ: την Πάτρα του Καβάφη, του Παναγιώτη Κανελλόπουλου και του
Κώστα Λογαρά, την Τρίπολη του Θανάση Βαλτινού, τη Βαρκελώνη του Μονταλμπάν, τη
Φλώρινα του Μίμη Σουλιώτη, τον Βόλο του Κουμανταρέα και του Ακρίβου, την
Ιερουσαλήμ του Στρατή Τσίρκα, τη Μυτιλήνη του Φώτη Κόντογλου, το Βερολίνο του
Αλέξη Σταμάτη, την Κωνσταντινούπολη της Ιορδανίδου…

Στο τέλος υπάρχει εργοβιογραφικό σημείωμα και για τους 63 συγγραφείς. Θαυμάσια δουλειά.

«Η ΤΕΡΠΝΗ»

Προσφορά στην τοπική ιστορία

Ζουν στη Θεσσαλονίκη, αλλά η καρδιά τους είναι στον γενέθλιο τόπο, στην Τερπνή
Σερρών, μια όμορφη κωμόπολη κοντά στη Νιγρίτα και την αγάπη τους σ’ αυτήν τη
δείχνουν και με το δίμηνο περιοδικό τους και με άλλες εκδόσεις [π.χ. λεύκωμα
με παλιές ασπρόμαυρες φωτογραφίες από ποικίλες δραστηριότητες ανθρώπων του
τόπου τους, βιβλίο (Ν.Λ. Πασχαλούδης) με λαζαριανά τραγούδια, μια θαυμάσια
δουλειά για τις Λαζαρίνες της περιοχής τους, της Βισαλτίας].

Επί εννέα χρόνια κυκλοφορεί το δίμηνο περιοδικό του Συλλόγου Τερπνιωτών
Θεσσαλονίκης (εκδότης ο πρόεδρος του Συλλόγου Γιάννης Κ. Νούλης) και
διαβάζοντας τα τεύχη που είχαν την ευγένεια να μου στείλουν, εδραιώνεται η
πεποίθηση πως τέτοια έντυπα είναι τα θησαυροφυλάκια της τοπικής ιστορίας,
λαογραφίας, αλλά και οι κρίκοι που κρατούν κοντά συντοπίτες, έστω κι αν η ζωή
τούς έστειλε μακριά από τον τόπο τους.

Στο τελευταίο τεύχος, μεταξύ άλλων, περιλαμβάνεται η περιγραφή παιχνιδιού που
ονόμαζαν «Αμπάρι» στην περιοχή, κάτι σαν τη «μακριά γαϊδούρα» που λέγαμε στις
πόλεις, αλλά πολύ πιο δύσκολο και διασκεδαστικό. Μια άλλη στήλη είναι το
«αλφάβητο του χωριού», μια ερμηνεία λέξεων όπως τις προφέρουν οι Τερπνιώτες,
στην κοινή νεοελληνική. Πολύ εύστοχο το σχόλιο του περασμένου τεύχους (Γιώργος
Στ. Νούλης), για τις ανοησίες κάποιων «δημοσιογράφων» της τηλεόρασης που
κατέφθασαν στην Τερπνή, όταν έγινε γνωστό ότι ο Κουφοντίνας καταγόταν από εκεί…

«ΡΟΠΤΡΟ»

Με γνώση και όραμα

Σε αντίθεση με άλλα τοπικά περιοδικά που γεμίζουν σελίδες επί σελίδων με
ανούσιες εκδηλώσεις και φωτογραφίες υπουργών, βουλευτών και ποικίλων
παραγόντων, το «Ρόπτρο» του Αυλωναρίου και της Κεντρικής Εύβοιας συνεχίζει την
πολύτιμη προσφορά του: Αποθησαυρίζει γεγονότα του παρελθόντος και προβάλλει
άξιες λόγου εκδηλώσεις του παρόντος, μοντέλα για την πρόοδο του τόπου.
Απολαυστικό, αλλά και πολύτιμο, το υλικό για «Τα προικοσύμφωνα ως πηγή
αρχειακού υλικού» του Δημήτρη Σγούρου. Εντυπωσιακή η εργασία των μαθητών
Γυμνασίου Αυλωναρίου – που πολύ σωστά προβάλλει το περιοδικό – για τα ποτάμια
της περιοχής (χλωρίδα – πανίδα, πηγές ρύπανσης, υποβάθμιση του τοπίου). Είκοσι
έξι παιδιά και δύο καθηγητές (Μαρία – Βενετία Αποστολοπούλου, Νικόλαος
Τριανταφύλλου) δίνουν πρότυπα συνειδητής συμμετοχής στα κοινά προβλήματα.

ΔΙΕΥΘΥΝΣΕΙΣ

* «ΔΕΥΚΑΛΙΩΝ»: Ζωοδόχου Πηγής 91-93, Αθήνα 114 73, τηλ. 210-3844.064.

* «ΤΟΠΟΙ ΤΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ»: Ασκληπιού 18, Αθήνα 106 80, τηλ. 210-3647.433.

* «Η ΤΕΡΠΝΗ»: Μενεξέ 1 και Ερμού 43, Θεσσαλονίκη 546 24, τηλ. 2310-227.743.

* «ΤΟ ΡΟΠΤΡΟ»: Δ. Σγούρος, Αυλωνάρι Ευβοίας, τηλ. 22230-32.201.