Πίσω από το αίνιγμα Μιλόσεβιτς
Ενημερώσου πρώτα από ΤΑ ΝΕΑ
7 λεπτά  |
Μόλις επέστρεψε από μια συνέντευξη με το CNN. Κι ο Adam LeBor (Άνταμ ΛεΜπορ)
είχε αργήσει στο ραντεβού μας. Ήταν η πρώτη του ζωντανή τηλεοπτική συνέντευξη
και φαινόταν εξουθενωμένος. Άυπνος, από την αγωνία. Και στο πόδι από τις πέντε
το πρωί. Τι σε ρώτησαν; τον ρωτώ. «Ποιο είναι το πιο εντυπωσιακό γνώρισμα του
χαρακτήρα του Μιλόσεβιτς, για τη Μίρα (τη γυναίκα του), λεπτομέρειες για την
προσωπική τους ζωή», ψελίζει με ένα χασμουρητό ο LeBor. Πάμε για καφέ. Και
πίτσα. Κι άλλο καφέ.
Ο Adam LeBor, συγγραφέας και δημοσιογράφος στους «Times» του Λονδίνου,
δημοσίευσε τη βιογραφία του Σλόμπονταν Μιλόσεβιτς την περασμένη εβδομάδα. Ένα
βιβλίο 386 σελίδων που διηγείται την ιστορία της ζωής του Γιουγκοσλάβου
ανατραπέντος προέδρου και κατηγορουμένου για εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας
στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης. Και που δεν έχει απαιτήσεις ούτε προϋποθέτει
τη γνώση της ιστορίας της Γιουγκοσλαβίας από τους αναγνώστες του – όπως, για
παράδειγμα, η εξίσου αξιόλογη βιογραφία του Slavoljub Djukic, «Milosevic and
Markovic. Α Lust for Power» (Μιλόσεβιτς και Μάρκοβιτς, Πόθος για
Εξουσία). Εφόσον παράλληλα «βιογραφεί» και τη «ζωή» της ίδιας της
Γιουγκοσλαβίας. Με επιδεξιότητα. Και που διαβάζεται σε γοργό ρυθμό γιατί το
βάρος των πολιτικών και ιστορικών αναλύσεων «ελαφραίνει» από τις προσωπικές
μαρτυρίες, διαλόγους, συνεντεύξεις, κουτσομπολιά. Και αστεία.
Πάνω από πενήντα άνθρωποι του παραχώρησαν συνεντεύξεις όταν επέστρεψε
στο Βελιγράδι για την έρευνα αυτού του βιβλίου – από το 1991 μέχρι και το 1994
ο LeBor ήταν απεσταλμένος της εφημερίδας «Independent» και μετά των «Times»
στη Γιουγκοσλαβία. Και δεν μίλησε μόνο με φίλους και συνεργάτες του
Μιλόσεβιτς, όπως ο Dusan Mitevic, διευθυντής της Τηλεόρασης στο Βελιγράδι. Ή
συμβούλους, όπως ο Mihailo Crnobrnja, οικονομικός του σύμβουλος για 15 χρόνια.
Ή τους σημερινούς προέδρους της Κροατίας, Stipe Mesic, και της Σλοβενίας,
Milan Kucan. Αλλά και με μέλη της οικογένειας, όπως ο Borislav, ο αδερφός του
Μιλόσεβιτς, η ετεροθαλής αδελφή της Μίρα, Ljubica Markovic, και ο θείος της,
Draza Markovic. Μα πάνω απ’ όλα με την ίδια τη Μίρα.
Σλόμπονταν και Μίρα
Τους ένωσε η τραυματική παιδική ηλικία
 |
|
«Είναι καθρέπτες ο ένας του άλλου», επισημαίνει ο Adam LeBor για το ζευγάρι |
«Επειδή δεν επιτρεπόταν να του μιλήσω στη φυλακή», αναφέρει ο LeBor, «του
εξήγησα τι σκόπευα να κάνω. Έτσι έδωσε την άδεια στη Μίρα να μου μιλήσει. Και
για 3 ολόκληρες ώρες τα λέγαμε. Είναι σαν να έχω τη φωνή τη δική του στο
βιβλίο, γιατί συμφωνούν σχεδόν σ’ όλα τα θέματα». Φημολογείται ότι η Μίρα έχει
παραφρονήσει λιγάκι, του λέω. Είναι αλήθεια; «Όχι, δεν είναι καθόλου τρελή.
Μιλάει ξεκάθαρα. Το πρόβλημα με τη Μίρα είναι ότι δεν μπορεί να συνδέσει στο
μυαλό της τον ρόλο που έπαιξε ο άντρας της στα συμβάντα της Γιουγκοσλαβίας.
Συζητάς φυσιολογικά μαζί της για τον εθνικισμό που συνέβαλε στην κατάρρευση
της Γιουγκοσλαβίας. Αλλά αν την ρωτήσεις, για παράδειγμα, ποιος ήταν ο ρόλος
του σερβικού Τύπου, ο οποίος κατευθυνόταν από το σερβικό καθεστώς του οποίου
πρόεδρος ήταν ο σύζυγός της, στην “κατασκευή” αυτού του εθνικισμού, θα σου πει
ότι δεν έπαιξε κανένα ρόλο».
Και δεν την πίεσες;
«Θα σηκωνόταν να φύγει. Για ένα βιογράφο, ό,τι και να πει η σύζυγος του
αντικειμένου της βιογραφίας, είτε είναι αληθινό είτε όχι, είναι χρήσιμο γιατί
χύνει φως στο σκεπτικό και των δυο», συμπληρώνει ο LeBor.
Και εκεί έγκειται το παράξενο. Όταν μιλάμε για το Μιλόσεβιτς το μυαλό μας πάει
στη Μίρα. Σαν τον Νικολάι και την Ελένα Τσαουσέσκου. Γιατί είναι αλήθεια ότι ο
Μιλόσεβιτς κι η Μάρκοβιτς (η Μίρα κράτησε το επίθετό της μετά τον γάμο)
«έγνεσαν το κουκούλι τους» και παρέμειναν «βυθισμένοι» σ’ αυτό για πάντα. Από
ρημαγμένες οικογένειες και οι δυο τους, τους ένωσαν οι δυστυχίες και τα
τραύματα της παιδικής τους ηλικίας. Ο Μιλόσεβιτς – του οποίου στο τέλος και οι
δυο γονείς αυτοκτόνησαν – παρατημένος από τον πατέρα του σε ηλικία 6 χρόνων
μεγάλωσε στα χέρια μιας μητέρας φιλόδοξης και απαιτητικής που συσσώρευσε όλα
τα ανικανοποίητα όνειρά της πάνω του. Και η Μίρα, εγκαταλελειμμένη από τον
πατέρα της – ο οποίος απέκτησε παιδιά από 3 διαφορετικές γυναίκες – ανατράφηκε
από τους παππούδες της, τους γονείς της μητέρας της, η οποία σκοτώθηκε το ’44,
όταν η Μίρα ήταν παιδάκι.
«Είναι καθρέπτες ο ένας του άλλου», αναλύει ο LeBor, ο οποίος δυστυχώς
απέφυγε να επεκταθεί σε μια ψυχολογική ανάλυση του χαρακτήρα αυτών των δυο
δυναμικών αλλά άκαμπτων ανθρώπων και του κόσμου τους στο βιβλίο του. Γιατί,
όπως οι τηλεθεατές του CNN έτσι κι εμείς οι αναγνώστες – αδηφάγοι και
ακόρεστοι όπως είμαστε – ψοφάμε για τέτοιου είδους ψυχογραφήματα.
Το κόστος της κατάρρευσης της Γιουγκοσλαβίας είναι και προσωπικό. Γιατί δεν
σημαίνει μόνο τον θάνατο τόσων χιλιάδων ανθρώπων αλλά και τον εκτοπισμό τόσων
άλλων. Ακόμα περισσότερων. Το ξερίζωμά τους από τα χώματά τους. Το σκόρπισμα
τόσων οικογενειών. Και η ειρωνεία είναι ότι ο άνθρωπος αυτός, που είναι
αναπόσπαστα συνδεδεμένος με το βάναυσο γκρέμισμα της Γιουγκοσλαβίας, τώρα
οσφραίνεται τη σαπίλα της δικής του αποσυντιθέμενης οικογένειας.
Ο ίδιος βρίσκεται στη Χάγη. Ο γιος του, Μάρκο, που έχει να τον δει από τις 5
Οκτωβρίου 2000, την ημέρα ανατροπής του Μιλόσεβιτς, πιθανόν να κρύβεται κάπου
στη Ρωσία. Η κόρη του, Marija, βρίσκεται στο Μαυροβούνιο και έχει κόψει όλες
τις επαφές με τη μητέρα της. Όσο για τη Μίρα, αυτή ζει στον κόσμο της.
Πρόσφατα δήλωσε ότι δεν μιλούσε για πολιτικά θέματα με τον σύζυγό της!
«Απειλή ή ειρηνοποιός;»
 |
|
«Μόνο όταν συνειδητοποιήσουμε ότι o Μιλόσεβιτς εκμεταλλεύτηκε τον εθνικισμό |
Ο LeBor πλέκει έντεχνα την ιστορία του Μιλόσεβιτς με την ιστορία της
Γιουγκοσλαβίας σ’ αυτή τη βιογραφία. Ο κίνδυνος όμως μιας τέτοιας προσέγγισης
είναι ότι ο Μιλόσεβιτς βρίσκεται τόσο πολύ στο κέντρο της αφήγησης ώστε να
φαίνεται ως ο ιθύνων νους και μόνος υπεύθυνος των γεγονότων. Των πολέμων, των
γενοκτονιών και της τελικής διάλυσης. Είναι αλήθεια; Αν, δηλαδή, ο Μιλόσεβιτς
δεν είχε γεννηθεί θα είχε αποφευχθεί η διάλυση της Γιουγκοσλαβίας; «Μπορεί και
όχι», απαντά ο LeBor, «γιατί οι πιέσεις που υφίστατο εκ των έσω αυτή η χώρα
ήταν πολλές και διάφορες. Δεν ήταν μόνο η Σερβία, ο Μιλόσεβιτς και ο σερβικός
εθνικισμός.
Τρεις δυνάμεις, Σλοβενία, Κροατία και Σερβία, τραβούσαν τη χώρα σε τρεις
διαφορετικές κατευθύνσεις. Θα μπορούσε όμως να είχε διαλυθεί ειρηνικά.
Παράδειγμα; Η Τσεχία με τη Σλοβακία. Δεν υπήρχε λόγος να εμπλακούν οι άνθρωποι
σε πόλεμο. Για τον Μιλόσεβιτς όμως “ο πόλεμος ήταν εσκεμμένη επιλογή”. Ο
άνθρωπος είναι αδίστακτος και φιλόδοξος».
Αδίστακτους και φιλόδοξους ανθρώπους έχω δει πολλούς. Θα μπορούσαμε να τον
χαρακτηρίσουμε διαβολεμένο και πανούργο; Να, όπως τον Σαντάμ Χουσεΐν;
Σκέφτεται για λίγο. Και μετά απαντά: «Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι πανούργα και
διαβολεμένα πράγματα συνέβησαν υπό την προεδρία του». Δεν έχω παρά να
συμφωνήσω.
Για τον LeBor ο Μιλόσεβιτς είχε την ευκαιρία να αποφύγει τις συνέπειες των
πράξεών του αμέσως μετά τη Συμφωνία του Ντέιτον το 1995. Τότε η Δύση τον
θεωρούσε ειρηνοποιό. Και έκανε συμφωνίες και διαπραγματεύσεις μαζί του. Τότε
ήταν που έπρεπε να αποσυρθεί. Δεν το έκανε. Και το ‘παιξε ακόμα πιο
αυταρχικός. Πιο εθνικιστής. Κι αυτό ήταν το λάθος του. Ότι δηλαδή έπεσε θύμα
της ίδιας του της προπαγάνδας. «Μόνο όταν συνειδητοποιήσουμε ότι
εκμεταλλεύτηκε τον εθνικισμό για τους δικούς του στόχους κι ότι ποτέ δεν
πίστεψε σ’ αυτόν θα μπορέσουμε να κατανοήσουμε τις πράξεις του», επιμένει ο
LeBor. «Σήμερα αισθάνεται προδομένος απ’ τη Δύση. Η κυβέρνησή του διέπραττε
τις φρικαλεότητές της από το 1991. Και ξαφνικά, όταν αποφασίζει να κάνει τα
ίδια στο Κοσσυφοπέδιο, αρχίζουν να τον βομβαρδίζουν! Και τον συλλαμβάνουν. Η
Δύση θα έπρεπε να είχε αντιδράσει από το 1991. Ή ήταν απειλή και συμφορά ο
Μιλόσεβιτς ή ήταν ειρηνοποιός. Και τα δυο δεν θα μπορούσε να είναι».
INFO
 |
Adam LeBor, «Milocevic. Α Biography» (Μιλόσεβιτς, Μια Βιογραφία), Εκδόσεις
Bloomsbury, 2002, τιμή: 32,25 ευρώ.
Άλλα βιβλία του ίδιου συγγραφέα: «Α Heart Turned East: Among the Muslims of
Europe and America», 1997.
«Surviving Hitler: Choice, Corruption and Compromise in the third Reich», 2000.
Google news
