Τελευταία η Ελλάδα στην οικονομική ενίσχυση φοιτητών

Όσο ήταν φοιτήτρια, η Μαρία Δισερή, μια κοπέλα με περιορισμένες οικονομικές

δυνατότητες, δεν έπαψε να αναζητά τρόπους για να μπορέσει να καλύψει τα έξοδα

των σπουδών και της διαβίωσής της.

Δεν κατόρθωσε να βρει κανέναν. Το κράτος δεν προέβλεπε κάτι ώστε να τη

βοηθήσει ουσιαστικά. Για να πάρει υποτροφία 400.000 δρχ. εφάπαξ από το ΙΚΥ

έπρεπε να έχει άριστη επίδοση, ενώ δάνειο από τράπεζα δεν μπορούσε να ζητήσει,

γιατί δεν είχε τρόπο να το αποπληρώσει.

Έτσι, κατέφυγε στη λύση που επιλέγει το σύνολο των μη προνομιούχων Ελλήνων

φοιτητών: πρόσκαιρη εργασία, παράλληλα με τις σπουδές. «Έψαχνα, θυμάμαι, με

τις ώρες στα βιβλιοπωλεία, να δω πού υπήρχαν καλύτερες τιμές ή εκπτώσεις για

να αγοράσω τα επιπλέον βιβλία που ήθελα να διαβάσω για την επιστήμη μου…»,

λέει. Η φοιτητική ζωή, που τόσο αναπολούμε όταν τελειώσει, δεν παύει να είναι

μια ζωή «κόντρα-παξιμάδι» όταν τη ζεις…

Σήμερα, που είναι πια μεταπτυχιακή φοιτήτρια, ακόμα η Μαρία αγωνίζεται να βρει

ένα δάνειο για να ολοκληρώσει τις σπουδές της. «Κατέληξα στην Εθνική Τράπεζα,

γιατί το δάνειο για μεταπτυχιακούς είναι εκεί επιδοτούμενο από το κράτος, άρα

χαμηλότερο, και οι δόσεις κάθε εξάμηνο. Αλλά δεν μπορώ ακόμα να βρω εγγυητή να

υπογράψει για να το πάρω, όμως πού θα πάει, θα τον βρω ελπίζω, αργά ή

γρήγορα…».

Θα έπαιρνε επίδομα

Αν η Μαρία ζούσε σε άλλη ευρωπαϊκή χώρα, ακόμα και στην Πορτογαλία και την

Ισπανία, ως φοιτήτρια και υπήκοός τους όμως, δεν θα είχε αυτό τον βραχνά. Θα

έπαιρνε επίδομα για να στεγαστεί, χρήμα ζεστό στα χέρια της. Αν ήταν Ολλανδή ή

Γερμανίδα, θα το έπαιρνε ακόμα κι αν ζούσε στο πατρικό της! Θα έπαιρνε

κρατικό, επιδοτούμενο δάνειο, που αν ήταν καλή φοιτήτρια θα μετατρεπόταν

σύντομα σε δωρεάν βοήθημα. Κι αν δεν ήταν, θα το αποπλήρωνε πάντως αφού

τελείωνε τις σπουδές της. Τουλάχιστον είχε τα δωρεάν συγγράμματα, τα μειωμένα

εισιτήρια στις μεταφορές, τη σίτιση με έκπτωση και κυρίως δεν κατέβαλε

δίδακτρα. Αλλά φτάνει αυτό;

Σε όλη την Ευρώπη, οι φοιτητές και οι σπουδαστές λαμβάνουν διαφόρων ειδών

οικονομικές ενισχύσεις σε χρήμα και είδος (επιχορηγήσεις – υποτροφίες,

βοηθήματα, σπουδαστικά δάνεια, επιδόματα στέγασης, σίτισης, μετακίνησης,

οικογενειακά επιδόματα, φορολογικές ελαφρύνσεις κ.λπ.) για να αντεπεξέλθουν

στο κόστος των σπουδών τους. Από τα 11 εκατομμύρια των Ευρωπαίων φοιτητών, το

30% λαμβάνει οικονομική ενίσχυση με μορφή επιχορηγήσεων και το 12%

δανειοδοτείται, ενώ το κονδύλι που προορίζεται για τον σκοπό αυτό αναλογεί

περίπου στο 1/5 της δημόσιας δαπάνης για την Τριτοβάθμια Εκπαίδευση κατά μέσο

όρο. Εκτός από μία χώρα, όπου οι παροχές είναι τόσο λίγες ώστε οι δαπάνες

οικονομικής ενίσχυσης φοιτητών ως προς το σύνολο δαπανών για την Τριτοβάθμια

Εκπαίδευση υπολείπονται κατά… 90% από τον κοινοτικό μέσο όρο ­ και κατά 94%

από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο ως ποσοστού επί του ΑΕΠ!

Και στο εξωτερικό

Σε όλες τις χώρες, οι περισσότερες από τις ενισχύσεις αυτές συνοδεύουν τους

φοιτητές ακόμα και αν μεταβούν σε άλλη χώρα-μέλος της Ε.Ε. για να σπουδάσουν.

Εκτός από δύο, η μία εκ των οποίων όχι μόνο δεν ενισχύει τους προπτυχιακούς

φοιτητές της που σπουδάζουν σε άλλη χώρα της Ε.Ε., αλλά επιπλέον έχει

ουσιαστικά το υψηλότερο ποσοστό, άνω του 10%, φοιτητών εξωτερικού στην Ευρώπη.

Στα «χαρτιά» είναι τρίτη, πίσω από το Λουξεμβούργο, με ποσοστό φοιτητών

εξωτερικού 74%, και την Ιρλανδία με 13%, όμως το μεν Λουξεμβούργο έχει μόνο

ένα πανεπιστήμιο, ενώ οι Ιρλανδοί φοιτητές εξωτερικού σπουδάζουν στην

συντριπτική τους πλειονότητα στη γειτονική Βρετανία.

Σε όλες τις χώρες, το κράτος ξοδεύει για να ενισχύσει κάθε φοιτητή ποσά που

κατά μέσο όρο στην Ε.Ε. υπολογίζονται σε 1.090 ECU (ισοτιμία 1995) τον χρόνο,

αν και υπάρχουν κράτη όπως η Βρετανία (3.288), η Σουηδία (4.271), η Ολλανδία

(2.688) κ.ά. που επενδύουν πολλά περισσότερα. Εκτός από μία χώρα, η οποία

ξοδεύει μόλις… 43 ECU, δηλαδή το ένα εικοστό πέμπτο του κοινοτικού μέσου

όρου. Βέβαια τα υψηλά ποσά στη Βρετανία και την Ολλανδία συμπεριλαμβάνουν και

τα ποσά που προορίζονται για κάλυψη των διδάκτρων από το κράτος, όμως η

διαφορά παραμένει πάρα πολύ μεγάλη.

Μόνο τα δίδακτρα

Το θετικό στη χώρα αυτή, που φυσικά είναι η Ελλάδα, είναι ότι δεν ζητά

δίδακτρα από τους φοιτητές της και τους παρέχει δωρεάν συγγράμματα. Όμως

δίδακτρα δεν υπάρχουν ούτε στη Γερμανία, τη Σουηδία, την Αυστρία, τη Δανία και

τη Φινλανδία. Και στις χώρες όπου απαιτούνται δίδακτρα ή τέλη εγγραφής, μεγάλα

ποσοστά φοιτητών δεν τα πληρώνουν οι ίδιοι, αλλά, με κριτήριο την οικονομική

τους κατάσταση και τις επιδόσεις τους, τα πληρώνει πάλι το κράτος.

Τα στοιχεία αυτά, που εμφανίζουν τη χώρα μας να κατακτά για μία ακόμα φορά το

αρνητικό τρόπαιο της Ευρώπης στο θέμα της οικονομικής ενίσχυσης των φοιτητών

της, προκύπτουν από την τελευταία συγκριτική μελέτη του Ευρωπαϊκού Δικτύου

Εκπαιδευτικών Πληροφοριών «Ευρυδίκη», που αυτές τις ημέρες κυκλοφορεί από το

αρμόδιο ελληνικό τμήμα.

Μονίμως τελευταία

Η Ελλάδα, λοιπόν, εμφανίζεται να δαπανά ποσοστό 0,01% επί του ΑΕΠ για τη

δημόσια οικονομική ενίσχυση των φοιτητών της, όταν (το 1995) ο κοινοτικός

μέσος όρος ήταν 0,18%, και να είναι τελευταία, πίσω από την Πορτογαλία, με

0,04%. Από το σύνολο των δαπανών για την Τριτοβάθμια Εκπαίδευση, η χώρα μας

διαθέτει ποσοστό 2% για κάθε είδους ενίσχυση στους φοιτητές, με μέσο κοινοτικό

όρο 17%. Και πάλι τελευταία, πίσω από την Πορτογαλία. Αν εξετάσει κανείς τη

δαπάνη ανά φοιτητή από τα δημόσια ΑΕΙ της Ευρώπης, βρίσκει και πάλι την Ελλάδα

τελευταία, με κάθε ΑΕΙ να δαπανά 2.526 ECU ανά φοιτητή, όταν ο μέσος όρος

είναι 6.215 ECU…

Αν αναρωτιέται κανείς γιατί οι περισσότεροι φοιτητές μας αργούν να τελειώσουν

τις σπουδές τους και παίρνουν πτυχίο κοντά στα 30 ­ αν το πάρουν μάλιστα ­, ας

μην αποδώσει λοιπόν την αιτία μόνο στην «οκνηρία» τους. Δουλεύουν σαν τη Μαρία

­ κι έτσι, ίσως στο μεταξύ ο δρόμος τους να τραβήξει γι’ αλλού…

ΦΟΙΤΗΤΗΣ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΥ

Καμία κρατική ενίσχυση εδώ και στην Πορτογαλία

Οι προπτυχιακοί φοιτητές στα περισσότερα κράτη-μέλη, λέει η μελέτη, μπορούν να

μεταφέρουν σε άλλα κράτη-μέλη, είτε χωρίς προϋποθέσεις (σκανδιναβικές χώρες)

είτε υπό προϋποθέσεις, όπως να μην υπάρχει ο κύκλος σπουδών που επιλέγουν στη

χώρα τους, να πάνε σε συγκεκριμένα ιδρύματα, είτε για περιορισμένο χρονικό

διάστημα (οι υπόλοιπες), τις επιχορηγήσεις που τους παρέχονται στη χώρα τους

και να εξακολουθήσουν να επιδοτούνται. Μάλιστα οι περισσότερες χώρες αυξάνουν

την επιδότηση αν οι σπουδές στο εξωτερικό είναι ακριβότερες. Υπάρχουν μόλις

δύο εξαιρέσεις: η Ελλάδα και η Πορτογαλία, όπου δεν προβλέπεται καμία κρατική

ενίσχυση για σπουδές στο εξωτερικό, με εξαίρεση τους λίγους φοιτητές που

συμμετέχουν σε προγράμματα κινητικότητας και ανταλλαγών φοιτητών, όπως το

Έρασμους και για περιορισμένη χρονική περίοδο. Τουλάχιστον, οι μεταπτυχιακές

σπουδές στο εξωτερικό καλύπτονται και στην Ελλάδα ­ με ένα σύστημα υποτροφιών

κατόπιν εξετάσεων.

Σε όλες τις χώρες επίσης, ορισμένες κατηγορίες σπουδαστών που πληρούν πολύ

συγκεκριμένες προϋποθέσεις δικαιούνται κρατική ενίσχυση και δάνεια όπως οι

ημεδαποί φοιτητές. Οι προϋποθέσεις αυτές σχετίζονται κυρίως με την απασχόληση

(αν λ.χ. εργάζονταν στη χώρα υποδοχής πριν από τις σπουδές), τη διαμονή

(συνήθως αν κάποιος διέμενε ήδη στη χώρα επί 2-5 έτη πριν αρχίσει σπουδές) και

την εθνικότητα, (αν λ.χ. υπάρχει συγγένεια με υπήκοο της χώρας υποδοχής). Οι

φοιτητές που πάνε σε μία άλλη ευρωπαϊκή χώρα αποκλειστικά για λόγους σπουδών,

θεωρούνται «φιλοξενούμενοι σπουδαστές» και δεν δικαιούνται φοιτητικής

υποστήριξης. Δικαιούνται όμως, βάσει εξετάσεων και επίδοσης, διαφόρων

υποτροφιών που χορηγούνται από τα υπουργεία Εξωτερικών των κρατών-μελών, αλλά

σε περιορισμένο αριθμό. Το τοπίο ωστόσο συνεχώς μεταβάλλεται. Έτσι, ένας

Έλληνας φοιτητής στην Αγγλία λ.χ., έχει τη δυνατότητα πλέον να ζητήσει

σπουδαστικό δάνειο τόσο από ελληνική τράπεζα (το δάνειο Εθνοσπουδές της

Εθνικής χορηγείται και σε φοιτητές εξωτερικού) όσο και από βρετανική.

ΠΑΡΟΧΕΣ ΚΑΙ ΕΛΑΦΡΥΝΣΕΙΣ

Λίγες οι οικογένειες που βοηθούνται ελάχιστα

Όλες οι χώρες παρέχουν φορολογικές ελαφρύνσεις και επιδόματα σε οικογένειες με

παιδιά που σπουδάζουν και οι οποίες συνήθως εξαρτώνται από το εισόδημά τους.

Επίσης παρέχουν δυνατότητες σίτισης, στέγασης και μετακίνησης στους ίδιους

τους φοιτητές. Στην Ελλάδα, ως γνωστόν, λ.χ. εκπίπτει ένα ποσοστό από τις

δαπάνες για ενοίκια παιδιών που σπουδάζουν καθώς και για δίδακτρα, ενώ

προβλέπεται και μείωση φόρου για τα παιδιά-προστατευόμενα μέλη, ανεξαρτήτως

σπουδών. Επίσης υπάρχουν οι φοιτητικές εστίες ­ με τα γνωστά προβλήματα ­ στις

οποίες στεγάζονται φοιτητές με χαμηλό οικογενειακό εισόδημα και ορισμένα

Πανεπιστήμια ενοικιάζουν ακόμα και δωμάτια ξενοδοχείων, συνήθως όχι καλής

ποιότητας, για να στεγάσουν τους φοιτητές τους. Αν ούτε αυτά επαρκούν και οι

δικαιούχοι είναι περισσότεροι, τότε χορηγούνται επιδοτήσεις ενοικίων της

τάξεως των 30.000 – 40.000 δραχμών. Σε πολλές χώρες όμως, η στέγαση των

φοιτητών επιδοτείται άμεσα από το κράτος, ανεξάρτητα αν μένουν στο σπίτι των

γονιών τους ή όχι. Για παράδειγμα, στη Δανία αν ο φοιτητής μένει στο σπίτι του

λαμβάνει 200 ECU τον μήνα και αν μένει μόνος 396. Στη Γερμανία αντίστοιχα 34

και 107, στην Ολλανδία 56 και 192, στη Φινλανδία 21 και 134. Ταυτόχρονα

υπάρχουν παντού φοιτητικές εστίες, όμως εδώ η Ελλάδα επιτέλους κερδίζει ­

τουλάχιστον στις τιμές, καθώς για την ποιότητα καλύτερα να μη γίνει λόγος ­

αφού το κόστος ενοικίου ήταν μόλις 6 ECU τον μήνα το 1998, ενώ στις υπόλοιπες

χώρες κυμαινόταν από 49 (Πορτογαλία) έως 522 ECU. Οι φορολογικές ελαφρύνσεις

είναι εξαιρετικά δύσκολο να συγκριθούν, όμως στη μελέτη περιλαμβάνεται μια

σύγκριση μεταξύ 7 χωρών, ανάμεσα στις οποίες και η Ελλάδα, για το ύψος των

ετήσιων επιδομάτων που λαμβάνει μια τυπική οικογένεια με 2 παιδιά φοιτητές, σε

τιμές ECU του 1997-98. Και σε αυτή την περίπτωση η χώρα μας έρχεται τελευταία,

με μόλις 429 ECU (96.000 δρχ.) σύνολο επιδόματος, όταν η αμέσως προηγούμενη

χώρα, η Πορτογαλία, καταβάλλει επίδομα 987 ECU και η πρώτη, το Λουξεμβούργο,

4.013 ECU στην οικογένεια αυτή. Σε ό,τι αφορά τα γεύματα και τη μετακίνηση, η

πολιτική της Ευρώπης εδώ εμφανίζεται περισσότερο ενιαία, καθώς σχεδόν παντού

όλοι οι σπουδαστές δικαιούνται μειωμένες τιμές.

ΥΠΟΤΡΟΦΙΕΣ, ΕΠΙΧΟΡΗΓΗΣΕΙΣ, ΔΑΝΕΙΑ

Δικαιούνται 5.000 – 7.000 και μόνον αριστούχοι

Στη χώρα μας, βασικός φορέας ενίσχυσης των φοιτητών είναι το Ίδρυμα Κρατικών

Υποτροφιών (ΙΚΥ). Κάθε χρόνο προσφέρει υποτροφίες εφάπαξ ποσού έως 400.000

δραχμών, σε 5.000 – 7.000 φοιτητές, με κριτήριο την καλή επίδοση (τουλάχιστον

6,5, αλλά συνήθως μόνο οι ιδιαίτερα υψηλόβαθμοι παίρνουν) και το οικογενειακό

εισόδημα. Επίσης, χορηγεί μεταπτυχιακές υποτροφίες, αλλά και υποτροφίες σε

ομογενείς που ήλθαν να σπουδάσουν στην Ελλάδα, περίπου σε 300 άτομα τον χρόνο,

με ποσό 80.000 – 100.000 δρχ. τον μήνα. Επίσημος κρατικός δανεισμός δεν

προβλέπεται.

Σύμφωνα με την ευρωπαϊκή έρευνα τώρα, στην υπόλοιπη Ευρώπη, εκτός από

υποτροφίες-επιχορηγήσεις, χορηγούνται και εκτεταμένα δάνεια. Η Γερμανία, η

Ιταλία, η Βρετανία και η Γαλλία χορηγούν άτοκα φοιτητικά δάνεια, ενώ οι

υπόλοιπες χώρες έντοκα, με τόκο που κυμαινόταν από 1%-6% το 1998, ανάλογα με

τη χώρα. Στις περισσότερες προβλέπεται συνδυασμός επιχορήγησης και δανείου,

που σχετίζεται με το ύψος του οικογενειακού εισοδήματος του φοιτητή. Η

διάρκεια αποπληρωμής κυμαίνεται από 5-10 έτη και η εξόφληση, είτε μόνο των

(επιδοτούμενων) τόκων είτε τόκου και κεφαλαίου, γίνεται συνήθως μετά το τέλος

των σπουδών εφόσον δεν υπάρξει καθυστέρηση. Μάλιστα σε ορισμένες χώρες (π.χ.

Ολλανδία), αν η επίδοση του φοιτητή είναι πολύ καλή, το δάνειο που έλαβε

μετατρέπεται σε επιχορήγηση και δεν το αποπληρώνει. Στην Ελλάδα τα πράγματα

διαφέρουν. Τα προπτυχιακά σπουδαστικά δάνεια είναι έντοκα, με τόκο που στην

Εθνική Τράπεζα λ.χ. κυμαίνεται (σήμερα) από 8,7%-9,1%, διάρκεια αποπληρωμής 6

χρόνια για ποσό έως 5 εκατ. το πολύ και χωρίς περίοδο χάριτος. Γι’ αυτό και

δεν έχουν και μεγάλη έκταση. «Το να συνάψουν οι ίδιοι οι σπουδαστές δάνειο για

τα έξοδα των σπουδών τους δεν συνηθίζεται στην Ιταλία και την Ελλάδα»,

αναφέρει χαρακτηριστικά η μελέτη. Όσο για τις επιχορηγήσεις, στην Ελλάδα μόλις

3% των φοιτητών παίρνουν κάποιου είδους κρατική βοήθεια, ενώ ο μέσος όρος στην

Ευρώπη είναι 29% και κράτη όπως η Βρετανία και η Δανία δίνουν κάποιου είδους

επιχορήγηση σε ποσοστά άνω του… 90% των φοιτητών. Φυσικά κι εδώ είμαστε

τελευταίοι, μαζί με την Ιταλία. Ο πρύτανης του Πολυτεχνείου κ. Θεμ.

Ξανθόπουλος τονίζει στα «ΝΕΑ» ότι το σύστημα επιχορηγήσεων και γενικά

οικονομικής βοήθειας προς τους φοιτητές στην Ελλάδα είναι εξαιρετικά

περιορισμένο και δεν συγκρίνεται με τα εκτεταμένα συστήματα αρωγής των

υπόλοιπων ευρωπαϊκών κρατών.

Πορτοφόλι

Μείωση λογαριασμών ρεύματος: Τι φέρνει το πρόγραμμα «Απόλλων» για τα ευάλωτα νοικοκυριά

Η Λερναία Ύδρα των τραπεζικών απατών: Έκοψαν τις κλήσεις, ήρθαν τα deepfakes

Εργατικα δυστυχήματα: Δουλεύοντας μέχρι θανάτου – Τι προκάλεσε το μαύρο ρεκόρ το 2025

Νέα όρια IRIS: Το κινητό σας γίνεται πορτοφόλι για άμεσες πληρωμές έως 1.000 ευρώ

Επιστροφή ενοικίου: Έφτασε η τελική φάση καταβολών για το 2025 – Ποιοι πληρώνονται τώρα