Σας λένε κάτι τα ονόματα Αρτούρο Μπαρέα και Μανουέλ Τσάβες Νογκάλες; Μάλλον όχι, ιδιαίτερα αν είστε νεαρής ηλικίας. Και όμως, πρόκειται για δύο λαμπρούς ισπανούς δημοσιογράφους, που υποστήριξαν το Δημοκρατικό Στρατόπεδο στον εμφύλιο αγώνα της Ισπανίας και πέθαναν εξόριστοι στην Αγγλία. Σύμφωνα με τον δημοσιογράφο των «Φαϊνάνσιαλ Τάιμς» Γουίλιαμ Τσίσλετ, που μίλησε πρόσφατα γι' αυτούς σε μια διάλεξη στο London School of Economics (τον άκουσε, και έγραψε για την εκδήλωση, ο συνάδελφός του Χάρι Εϊρς), ο λόγος που δεν έγιναν γνωστοί είναι ότι αρνήθηκαν να λάβουν ακραίες ιδεολογικές θέσεις. Δεν ταιριάζουν, δηλαδή, στα ρομαντικά στερεότυπα που αρέσουν στους ιστορικούς και στους σκηνοθέτες.

Γιος πλύστρας, ο Αρτούρο Μπαρέα (1897-1957) ήταν αντίθετος στην αδιάκριτη βία. Οταν τον ρωτούσαν αν η ακραία βία της φασιστικής Δεξιάς δικαιολογεί μια ανάλογη αντίδραση από την Αριστερά απαντούσε κατηγορηματικά «όχι». Αν και θεωρούσε την Εκκλησία της Ισπανίας ένα κακό που έπρεπε να ξεριζωθεί, καταδίκαζε χωρίς δισταγμό τον εμπρησμό εκκλησιών. Επιτυχημένος επιχειρηματίας στα νιάτα του, έγινε στη συνέχεια υπεύθυνος λογοκρισίας για την κυβέρνηση των Δημοκρατικών. Στο γνωστότερο βιβλίο του, την τρίτομη αυτοβιογραφία με τίτλο «Ενας αντάρτης γεννιέται» (κυκλοφορεί στα ελληνικά από τις εκδόσεις Γκοβόστη), αναφέρει ότι ήθελε να περιγράψει τη ζωή όπως την έβλεπε, ωμή και γυμνή, φορτωμένη με πόνο και βία, που εξιλεώνεται όμως από την καλοσύνη και την αγάπη. Κατέφυγε στην Αγγλία το 1941, χωρίς σπίτι, χωρίς δουλειά, χωρίς πατρίδα. Αλλά ήταν τυχερός: χάρη στην παρέμβαση ενός φίλου της Ισπανικής Δημοκρατίας βρήκε στέγη και δουλειά στη Λατινοαμερικανική Υπηρεσία του BBC. Συνολικά εκφώνησε πάνω από 800 δεκαπεντάλεπτες ανταποκρίσεις.

Ο Τσάβες Νογκάλες (1897-1944) εργάστηκε τόσο στην κομμουνιστική Ρωσία όσο και στη ναζιστική Γερμανία τις δεκαετίες του '20 και του '30. Τον απώθησαν και τα δύο καθεστώτα. «Κόκκινοι δολοφόνοι, λευκοί δολοφόνοι, το ίδιο δολοφόνοι», έλεγε για την πρώτη, ενώ στη Γερμανία φωτογράφιζε τόπους που μια δεκαετία αργότερα θα γίνονταν στρατόπεδα θανάτου. Ενας από τους καλύτερους πολεμικούς ανταποκριτές που έχει βγάλει ποτέ η Ισπανία, αποκαλούσε τον εαυτό του «φιλελεύθερο μικροαστό». Πέθανε στην Αγγλία από καρκίνο του στομάχου, μακριά από τη γυναίκα του και τις κόρες του που είχαν γυρίσει και κρύβονταν στην Ισπανία. Οπως και ο Μπαρέα, ανήκε σ' αυτό που ο ιστορικός Πολ Πρέστον - ο οποίος διηύθυνε την εκδήλωση στο LSE - αποκάλεσε «τρίτη Ισπανία», στα εκατομμύρια των ανθρώπων δηλαδή που δεν ανήκαν ούτε στην άκρα Αριστερά ούτε στην άκρα Δεξιά και παγιδεύτηκαν σε μια σύγκρουση που ούτε προκάλεσαν ούτε επιθυμούσαν.

Γιατί μας ενδιαφέρουν αυτοί οι άνθρωποι; Επειδή ήταν  σκεπτόμενοι, όχι φανατικοί. Επειδή αναζητούσαν και υπηρετούσαν την αλήθεια, όποιο χρώμα και ιδεολογικό πρόσημο κι αν είχε. Επειδή - όπως γράφει ο Εϊρς - ήταν υγιείς φωνές σ' έναν κόσμο που είχε τρελαθεί. Αυτό χρειαζόμαστε και σήμερα: υγιείς φωνές σ' έναν κόσμο που έχει τρελαθεί.