Τις δεκαετίες του ’60 και του ’70 του προηγούμενου αιώνα άκουγα πολλούς Ελληνες να λένε: «Θα γίνουμε εμείς ποτέ Ευρώπη;». Οσοι άκουγαν την ερώτηση, αντιδρούσαν με ένα ειρωνικό χαμόγελο. Και όμως γίναμε Ευρώπη. Οχι επειδή εμείς ανεβήκαμε στο επίπεδο της Ευρώπης, αλλά επειδή η Ευρώπη κατέβηκε στο δικό μας.
Η Ευρώπη ξεκίνησε ως Ευρωπαϊκή Οικονομική Κοινότητα (ΕΟΚ) και εξελίχθηκε σε Ευρωπαϊκή Ενωση το 1993 με τη συνθήκη του Μάαστριχτ. Στην ουσία, ωστόσο, παρέμεινε μια οικονομική κοινότητα.
Η προτεραιότητά της συνέχισε να είναι η οικονομία. Θεώρησε ότι η ομπρέλα του ΝΑΤΟ επαρκούσε για την άμυνά της. Αφησε τον αμυντικό σχεδιασμό του ΝΑΤΟ και την ανάπτυξη οπλικών συστημάτων στην Αμερική.
Οταν οι Αμερικάνοι έπαιρναν πολιτικές αποφάσεις, με τις οποίες οι Ευρωπαίοι συμφωνούσαν, τις χειροκροτούσαν. Οταν διαφωνούσαν, προτιμούσαν τη σιωπή. Αρκούν δύο παραδείγματα για τη δεύτερη περίπτωση. Το πρώτο είναι η εισβολή του Τζορτζ Μπους στο Ιράκ. Ποια χώρα της ΕΕ εξέφρασε κάποια γνώμη, ή άσκησε κριτική; Καμιά. Το επιχείρημα του Μπους ότι έπρεπε να φύγει ο Σαντάμ Χουσεΐν τούς ήταν αρκετό. Το δεύτερο παράδειγμα είναι το Αφγανιστάν. Ποια ευρωπαϊκή χώρα άσκησε κριτική, όταν οι Αμερικανοί παρέδωσαν το Αφγανιστάν στους Ταλιμπάν;
Αυτή αντίληψη συνεχίστηκε με επιτυχία ως τη δεύτερη εκλογή του Τραμπ στην προεδρία των ΗΠΑ.
Οταν ο Τραμπ επέβαλε δασμούς στα κινεζικά προϊόντα, πολλοί πίστεψαν ότι το έκανε για να δυσκολέψει τις συναλλαγές μιας αντίπαλης χώρας με τις ΗΠΑ. Δεν πέρασε, όμως, πάνω από μία εβδομάδα από την επιβολή των δασμών στην Κίνα και ο Τραμπ επέβαλε δασμούς και στην ΕΕ. Εκεί οι Ευρωπαίοι θα έπρεπε να είχαν ήδη καταλάβει ότι ο Τραμπ δεν κάνει καμιά διάκριση μεταξύ συμμάχων και αντιπάλων. Ο μόνος κανόνας που αποδέχεται είναι ο κανόνας του «απεφασίσαμεν και διατάσσομεν».
Το πιο πρόσφατο παράδειγμα είναι ο πόλεμος με το Ιράν. Οι Ευρωπαίοι ακολούθησαν την ίδια γραμμή όπως με το Ιράκ, την αμέτοχη σιωπή. Ωστόσο, ο Τραμπ τους επιτέθηκε και τους επιτίθεται ακόμα, επειδή δεν έτρεξαν να τον συνδράμουν εναντίον του Ιράν.
Ο Τραμπ μισεί την Ευρώπη. Δεν νομίζω ότι υπάρχει Ευρωπαίος, πολιτικός ή απλός πολίτης που να μην το έχει καταλάβει.
Η αφετηρία της ανατροπής στις σχέσεις των ΗΠΑ με την Ευρώπη ήταν η πρόθεση του Τραμπ να εντάξει τη Γροιλανδία στην Αμερική. Η σχεδόν ομόφωνη άρνηση των κρατών της ΕΕ να αποδεχτούν την πρότασή του, τον έκανε έξαλλο.
Ο Τραμπ ανήκει στους πολιτικούς που θέλουν ν’ ακούν χειροκροτήματα σε κάθε πρότασή τους. Οποιος φέρνει την παραμικρή αντίρρηση γίνεται αυτόματα εχθρός του.
Το ευάλωτο σημείο των Ευρωπαίων είναι το ΝΑΤΟ, στο οποίο η ΕΕ έχει εναποθέσει την άμυνα της Ευρώπης. Η στροφή του Τραμπ και η αποστασιοποίησή του από την Ευρώπη και το ΝΑΤΟ ξύπνησε τους Ευρωπαίους. Οποιος όμως ξυπνάει αργά, τρέχει και δεν φτάνει.
Αυτό συνέβη και με τους Ευρωπαίους. Αργησαν να καταλάβουν ότι η Ευρώπη χρειάζεται ένα αυτόνομο αμυντικό σύστημα. Τώρα που το κατάλαβαν, η Ευρώπη περνάει μια δύσκολη οικονομική περίοδο.
Εμείς πιστεύουμε ότι η κρίση αφορά μόνο την Ελλάδα, με το υψηλό κόστος της καθημερινότητας και των ενοικίων, αλλά κάνουμε λάθος. Τα ίδια προβλήματα μαστίζουν όλη την Ευρώπη. Ενας γερμανός φίλος μού είπε πρόσφατα ότι μια τέτοια κρίση η Γερμανία είχε να τη βιώσει από το τέλος του Β’ Παγκόσμιου Πόλεμου. Οι ίδιες φωνές απελπισίας ακούγονται και στην Ιταλία, αλλά και στην Ισπανία.
Η οικοδόμηση ενός αυτόνομου αμυντικού συστήματος είναι μια μακρόχρονη προσπάθεια και δεν είναι καθόλου εύκολη σε χώρες που οι πολίτες τους πέρασαν από την πανδημία του Covid, στον πόλεμο της Ουκρανίας και στις κυρώσεις που επιβλήθηκαν στη Ρωσία, ως τον πρόσφατο πόλεμο των ΗΠΑ με το Ιράν και στις οικονομικές επιπτώσεις του.
Η μόνη ωφελημένη από την κρίση είναι η άκρα δεξιά της Ευρώπης, που ενισχύεται και αυξάνει τις ψήφους της κάθε μέρα. Το βλέπουμε στη Γερμανία, στη Γαλλία, στην Ιταλία, όπως και σε χώρες της πρώην Γιουγκοσλαβίας. Πρόσφατα το φαινόμενο εμφανίστηκε και στην Ισπανία, για πρώτη φορά μετά το τέλος της δικτατορίας του Φράνκο.
Οσοι ψηφίζουν άκρα δεξιά στην Ευρώπη δεν είναι ακροδεξιοί. Είναι ψηφοφόροι που έχασαν την εμπιστοσύνη τους στα κυβερνώντα κόμματα και ψηφίζουν την άκρα δεξιά από απελπισία. Το πρώτο πράγμα που διώχνει η απελπισία είναι το καθαρό μυαλό και η καθαρή σκέψη. Ευτυχώς στην Ελλάδα δεν βρισκόμαστε προς το παρόν σε αυτό το ακραίο σημείο.
Πώς, λοιπόν, η ΕΕ θα οικοδομήσει ένα αυτόνομο αμυντικό σύστημα με τεράστιο κόστος κάτω απ’ αυτές τις συνθήκες; Αν το τολμήσει, θα επιβαρύνει τους πολίτες ακόμα περισσότερο και η άκρα δεξιά θα τρίβει τα χέρια της.
Εκτός και αν ακολουθήσει τη δική μας λύση και προσφέρει στους πολίτες ψίχουλα παρηγοριάς. Σε αυτή την περίπτωση θα είμαστε περήφανοι που η Ευρώπη πλησίασε ακόμα περισσότερο στην Ελλάδα και τη χρησιμοποιεί ως πρότυπο.
Ο Πέτρος Μάρκαρης είναι συγγραφέας
