Μερικά στελέχη της αριστεράς, μεταξύ υποσχέσεων περί δωρεάν δημόσιων συγκοινωνιών στον σοσιαλιστικό παράδεισο και γενικής παροχολογίας, απείλησαν τους υπερπλούσιους με φορολόγηση. Όμως, στη συζήτηση που ακολούθησε, έδειξαν να μην ξέρουν ούτε τι στοιχειοθετεί «υπερπλούτο», ούτε πώς θα μπορούσε να φορολογηθεί ώστε να προσφέρει στο κοινωνικό σύνολο. Εξάλλου, άφησαν να εννοηθεί ότι, προς το παρόν, δεν φορολογείται.
Συνήθως ο όρος ultra-wealth χρησιμοποιείται για καθαρή περιουσία τουλάχιστον 30 εκατ. δολαρίων/ευρώ και υπολογίζεται αθροίζοντας ακίνητα, μετοχές, επιχειρήσεις και λοιπά περιουσιακά στοιχεία (π.χ. θαλαμηγούς, αεροσκάφη), μείον τα χρέη. Οπωσδήποτε, στον «πλούτο» προστίθενται τα ετήσια εισοδήματα από επιχειρήσεις, μισθούς, ενοίκια, μερίσματα κτλ που φορολογούνται ετησίως με τον φόρο εισοδήματος· όσο για την περιουσία, σε πολλές χώρες –στη Νορβηγία, στην Ελβετία, στην Ισπανία και μέχρι προσφάτως στη Γαλλία, στη Σουηδία και στη Γερμανία– φορολογείται με ειδικό φόρο που κυμαίνεται από 0,1-3,5% για περιουσίες άνω των 20 εκατ. (Ισπανία) ή των 50 εκατ. (Νορβηγία).
Όσο για τον φόρο επί εισοδημάτων άνω των 200.000 ετησίως, επιβάλλεται με συντελεστές από 43% (Ιταλία) μέχρι 56% (Φινλανδία). Στις ομοσπονδιακές χώρες υπάρχουν εσωτερικές διαφορές: στην Ελβετία ο συντελεστής κυμαίνεται από 25% έως 40%· στις ΗΠΑ ο μέσος όρος είναι γύρω στο 37%. Στην Ελλάδα, ο συντελεστής του φόρου εισοδήματος αυξάνεται προοδευτικά από 9% μέχρι 44%.
Ετήσιος φόρος μεγάλης περιουσίας ως ποσοστό της συνολικής αξίας της περιουσίας δεν υπάρχει· υπάρχει ο ΕΝΦΙΑ που αυξάνεται αρκετά για τα ακίνητα με αντικειμενική αξία άνω των 500.000· υπάρχει φόρος 5% στα μερίσματα (χαμηλός· θα μπορούσε να αυξηθεί), φόρος έως 45% στα ενοίκια και 15% στους τόκους: με λίγα λόγια, όταν παράγει εισόδημα, η μεγάλη περιουσία φορολογείται. Υπάρχει επίσης φόρος κληρονομιάς –1%-10% (ανάλογα με το ποσό) για συγγενείς πρώτου βαθμού και περίπου 20% για πιο μακρινούς συγγενείς– καθώς και εταιρικός φόρος στα κέρδη των επιχειρήσεων. Άρα, ο υπερπλούτος φορολογείται με τμηματικό τρόπο· υπό τον όρον να δηλώνεται, να μη γίνονται παρανομίες και νομιμοφανείς πονηρίες.
Στο ερώτημα αν θα βοηθούσε την οικονομία και το κράτος προνοίας ένας ακόμη φόρος έχουν απαντήσει, με σκοπό την αναδιανομή και τη μείωση των ανισοτήτων, διάφοροι μαρξιστές οικονομολόγοι. Ο Τομά Πικετί προτείνει επιπλέον φόρο 1% για περιουσία 1-5 εκατ., 2% για περιουσία 5-10 εκατ. και 10% για τους δισεκατομμυριούχους, για το περιβόητο υψηλότερο 1%· ο Γκαμπριέλ Ζούκμαν προτείνει ελάχιστο παγκόσμιο φόρο 2% για τους δισεκατομμυριούχους· η Ελίζαμπεθ Ουόρεν, που επικεντρώνεται στις ΗΠΑ, προτείνει 2% για περιουσίες άνω των 50 εκατ. και 3% όταν υπερβαίνουν το 1 δισεκατομμύριο.
Είναι απολύτως λογικό όταν πρόκειται για παγκόσμιο φόρο, δηλαδή αν δεν υπάρχουν φορολογικοί παράδεισοι και offshore, δηλαδή αν αίρεται ο κίνδυνος μεταφοράς δραστηριοτήτων και φορολογικής έδρας. Αλλά πρέπει να ληφθεί υπόψη ότι, μόλις ο φόρος αρχίζει να παρουσιάζει οικονομικό ενδιαφέρον για τα κράτη –ανέρχεται π.χ. στο 3% της περιουσίας– έχει κάποιες παρενέργειες: καθώς επαναλαμβάνεται ετησίως, σε 20 χρόνια μπορεί να μειώσει τα περιουσιακά στοιχεία στο μισό αν στο μεταξύ αυτά δεν αυξάνονται. Οπότε, η συνεισφορά στο κοινωνικό σύνολο καταλήγει σε βαθμιαία δήμευση της περιουσίας, πράγμα που συνεπάγεται λιγότερες επενδύσεις και λιγότερες προσλήψεις εργαζομένων.
Τα κρίσιμα ζητήματα των δημόσιων οικονομικών είναι, grosso modo, τρία: η δίκαιη, προοδευτική φορολόγηση (η οποία έχει θεσπιστεί σχεδόν παντού), η φορολογική συμμόρφωση (η εξάλειψη της φοροδιαφυγής και φοροαποφυγής) και η συνετή προτεραιοποίηση και διαχείριση των φορολογικών εσόδων. Ο φόρος στον υπερπλούτο μπορεί να βοηθήσει, αλλά δεν αποτελεί σωτήριο σοσιαλιστικό μέτρο: από αυτόν, το νορβηγικό κράτος εισπράττει περίπου 0,6% του ΑΕΠ· στην Ελβετία αντιπροσωπεύει το 3,6% των συνολικών φορολογικών εσόδων· όμως, η Γερμανία, η Γαλλία, η Σουηδία και η Αυστρία τον κατήργησαν διότι έκριναν ότι απέφερε σχετικά λίγα έσοδα ενθαρρύνοντας ταυτοχρόνως τη μεταφορά κεφαλαίων στο εξωτερικό.
Η αριστερά δεν φαίνεται να κατανοεί τι σημαίνει αύξηση του εθνικού πλούτου: παρουσιάζει την οικονομία σαν μια πίτα που παραμένει σταθερή και πρέπει να κοπεί δικαιότερα. Έτσι, επιμένει στη φορολογία ως εργαλείο μείωσης των ανισοτήτων. Όμως, αν ήταν έτσι, θα είχαμε επιτύχει καλύτερα αποτελέσματα. Το θέμα είναι απείρως πιο σύνθετο· εκτός από τον φόρο εισοδήματος, τον φόρο μεγάλης περιουσίας και τον φόρο κληρονομιάς, χρειάζονται αξιόπιστες, εύρυθμες (όχι απαραιτήτως δαπανηρές) δημόσιες υπηρεσίες (υγεία, παιδεία, στέγαση, μεταφορές, ενέργεια) που μειώνουν το κόστος ζωής, εγγύηση κατώτατου μισθού που να αποτρέπει τη φτώχεια, ρύθμιση επισφαλούς εργασίας, περιορισμός υπερκερδών μονοπωλίων-ολιγοπωλίων, έλεγχος συγχωνεύσεων και κατάχρησης δεσπόζουσας θέσης, εύκολη χρηματοδότηση μικρομεσαίων επιχειρήσεων, δημόσιες αναπτυξιακές τράπεζες, στήριξη νεοφυών επιχειρήσεων, προγράμματα κοινωνικής κατοικίας, έλεγχος του χρηματοπιστωτικού τομέα. Μολονότι ο υπερπλούτος δεν είναι ποτέ ενάρετος, η λογική Ρομπέν των Δασών δεν έχει θέση στον σύγχρονο κόσμο: απαιτείται γενικότερη ρύθμιση της ελεύθερης αγοράς ώστε να μη λειτουργεί σαν καζίνο, και λελογισμένη χρήση των κρατικών εσόδων στην κατεύθυνση της ποιοτικής παιδείας, της καινοτομίας, της υγείας και της πλήρους απασχόλησης.
Από τις δηλώσεις εκπροσώπων της αριστεράς για τη φορολογία, συμπεραίνω ότι δεν γνωρίζουν το φορολογικό σύστημα στη χώρα μας, δεν έχουν σαφή εικόνα της φορολογίας στις άλλες ευρωπαϊκές χώρες και ίσως μπερδεύουν το εισόδημα με τα κεφαλαιακά κέρδη. Από τις ίδιες δηλώσεις φαίνεται πως δεν έχουν μελετήσει ούτε την πρόταση του Πικετί , η οποία αφορά, πρωτίστως, τη σταδιακή κατάργηση των κληρονομικών δυναστειών και τον αποκλεισμό φορολογικών καταφυγίων.
Σχεδόν κανείς δεν έχει αντίρρηση σε τέτοια μέτρα. Πράγματι, η μεγάλη περιουσία τείνει να αυξάνεται και να μεταφράζεται σε μεγαλύτερη ευκολία φοροαποφυγής και σε πολιτική ισχύ. Ωστόσο, αν είναι σωστά τα στοιχεία στα οποία έχω πρόσβαση, στην Ελλάδα υπάρχουν, επισήμως, μόνο 70.000-90.000 εκατομμυριούχοι και περίπου 5.000 πολυεκατομμυριούχοι. Υπολογίζω –τρεις το λάδι, τρεις το ξίδι– πως μια φορολόγηση τύπου Νορβηγίας θα μας απέφερε ένα δισεκατομμυριάκι τον χρόνο. Ευπρόσδεκτο είναι· αρκεί να μη σπαταληθεί άστοχα και παράλογα.
