Στις περισσότερες δημοκρατίες, ένας ηγέτης που θα ανέθετε τη διπλωματία με υψηλό διακύβευμα σε μέλη της οικογένειάς του και σε επιχειρηματικούς συνεργάτες θα προκαλούσε αγανάκτηση. Ομως ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ έχει αντιμετωπίσει ελάχιστες αντιδράσεις γι’ αυτό, με πολλούς να υποβαθμίζουν την ευνοιοκρατική του διπλωματία ως απλή «ετεροδοξία». Οι μακροπρόθεσμες συνέπειες θα είναι σοβαρές.
Αντί να βασιστεί στον υπουργό Εξωτερικών και στους επαγγελματίες του διπλωματικού σώματος, ο Τραμπ ανέθεσε καίριες διπλωματικές αποστολές κυρίως στον γαμπρό του, Τζάρεντ Κούσνερ, και στον επιχειρηματικό του εταίρο, τον μεγιστάνα ακινήτων του Μανχάταν Στιβ Γουίτκοφ. Ο Κούσνερ ήταν ανώτερος σύμβουλος στην πρώτη κυβέρνηση Τραμπ, υπεύθυνος για τη συμβολή στη σύναψη των Συμφωνιών του Αβραάμ μεταξύ του Ισραήλ και τεσσάρων αραβικών κρατών, και τώρα, όπως και ο Γουίτκοφ, είναι ειδικός απεσταλμένος για την ειρήνη.
Μαζί, ο Κούσνερ και ο Γουίτκοφ ηγήθηκαν διαπραγματεύσεων για την Ουκρανία, τη Γάζα και το Ιράν. Ωστόσο, κανείς από τους δύο δεν είχε διπλωματική εμπειρία προτού ο Τραμπ τούς αναθέσει την επίλυση ορισμένων από τις πιο δύσκολες και με τα υψηλότερα διακυβεύματα προκλήσεις εξωτερικής πολιτικής της εποχής μας, ενώ και οι δύο αντιμετωπίζουν εμφανώς ζήτημα σύγκρουσης συμφερόντων.
Ξεκινώντας από τον Γουίτκοφ, πέρυσι το Πακιστάν υπέγραψε μια αμφιλεγόμενη επενδυτική συμφωνία με τη World Liberty Financial, μια εταιρεία κρυπτονομισμάτων, της οποίας διευθύνων σύμβουλος είναι ο γιος του, Ζακ, και στην οποία οι οικογένειες Τραμπ και Γουίτκοφ κατέχουν κυρίαρχο μερίδιο ιδιοκτησίας. Τον περασμένο Ιανουάριο, μια θυγατρική της WLF κατέληξε σε άλλη συμφωνία με το Πακιστάν – αυτή τη φορά για την εισαγωγή του κρυπτονομίσματος σταθερής αξίας της εταιρείας σε διασυνοριακές συναλλαγές.
Ομως το Πακιστάν υπήρξε επίσης χώρος διεξαγωγής και, σε κάποιο βαθμό, διαμεσολαβητής συνομιλιών μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ιράν. Οταν οι ίδιοι παράγοντες διαπραγματεύονται γεωπολιτικά αποτελέσματα και ταυτόχρονα επιδιώκουν επιχειρηματικές ευκαιρίες στο ίδιο πεδίο, η διπλωματία αρχίζει να μοιάζει με αγορά: η πρόσβαση, η επιρροή και το κέρδος είναι άρρηκτα συνδεδεμένα.
Οσο για τον Κούσνερ, μετά την αποχώρησή του από την πρώτη κυβέρνηση Τραμπ, ίδρυσε μια εταιρεία ιδιωτικών επενδύσεων, την Affinity Partners, και έλαβε δισεκατομμύρια δολάρια από μοναρχίες του Κόλπου, συμπεριλαμβανομένων περίπου 2 δισεκατομμυρίων από το κρατικό επενδυτικό ταμείο της Σαουδικής Αραβίας. Με άλλα λόγια, ο Κούσνερ εξαρτάται από σαουδαραβικά κεφάλαια. Παρ’ όλα αυτά, τώρα αναμένεται να διαπραγματευτεί μια ύφεση με το Ιράν, τη στιγμή που, σύμφωνα με πληροφορίες, ο σαουδάραβας πρίγκιπας διάδοχος Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν φέρεται να προτρέπει τον Τραμπ να συνεχίσει τον πόλεμο.
Και δεν πρόκειται μόνο για το Ιράν. Η πρόταση του Κούσνερ «Νέα Γάζα», που παρουσιάστηκε στο Νταβός τον περασμένο Ιανουάριο, έχει επικριθεί ευρέως ως «διπλωματία ακινήτων», καθώς ουσιαστικά μετατρέπει την ανοικοδόμηση σε επιχειρηματικό εγχείρημα, αγνοώντας ζητήματα κυριαρχίας και δικαιωμάτων.
Οι συγκρούσεις συμφερόντων των Κούσνερ και Γουίτκοφ, σε συνδυασμό με την έλλειψη διαπιστευτηρίων στην εξωτερική πολιτική, εξηγούν γιατί ο Τραμπ δεν επεδίωξε να τους διορίσει σε επίσημες διπλωματικές θέσεις. Οι ειδικοί απεσταλμένοι αποφεύγουν τις ακροάσεις επικύρωσης της Γερουσίας, τους κανόνες δεοντολογίας και τον κοινοβουλευτικό έλεγχο που δεσμεύουν τους επαγγελματίες διπλωμάτες. Ετσι, ο Κούσνερ και ο Γουίτκοφ μπορούν να ασκούν επιρροή χωρίς διαφάνεια και να διαπραγματεύονται εκ μέρους των ΗΠΑ χωρίς λογοδοσία.
Οι υπερασπιστές του Τραμπ υποστηρίζουν ότι αντισυμβατικοί παράγοντες μπορούν να επιτύχουν πρόοδο εκεί όπου οι συμβατικές διαδικασίες έχουν αποτύχει. Ομως η διπλωματία δεν είναι απλώς σύναψη συμφωνιών. Εξαρτάται από την αξιοπιστία, τη συνέπεια και μια σαφή ευθυγράμμιση με τα εθνικά συμφέροντα. Η εξατομικευμένη, αδιαφανής και ιδιοτελής «σκιώδης διπλωματία» που ασκούν ο Κούσνερ και ο Γουίτκοφ δεν μπορεί να προσφέρει τίποτε από αυτά. Αυτό που μπορεί, και θα κάνει, είναι να καταστήσει τις ΗΠΑ λιγότερο σεβαστές, λιγότερο αξιόπιστες και λιγότερο αποτελεσματικές στη διεθνή σκηνή.
Ο Μπράχμα Τσελέινι είναι ομότιμος καθηγητής Στρατηγικών Σπουδών στο Κέντρο Πολιτικής Ερευνας στο Νέο Δελχί και συνεργάτης της Ακαδημίας Robert Bosch στο Βερολίνο
