Βόμβα στις κληρονομιές: Δεν θα πληρώνεις ούτε 1 ευρώ από χρέη

Η δυναμική του νομοσχεδίου για το νέο κληρονομικό δίκαιο φάνηκε από τις πρώτες κιόλας μέρες που έγινε γνωστή η πρόθεση της πολιτικής ηγεσίας του υπουργείου Δικαιοσύνης να προχωρήσει σε δομικές αλλαγές εκσυγχρονίζοντας το συγκεκριμένο πεδίο, σχεδόν ύστερα από οκτώ δεκαετίες.

Αναμφισβήτητα η μεταρρύθμιση με το πιο έντονο οικονομικό αποτύπωμα, όπως έχει αναφέρει αρθρογραφώντας στα «ΝΕΑ» ο υφυπουργός Δικαιοσύνης Ιωάννης Μπούγας, αφορά τον διαχωρισμό της κληρονομικής περιουσίας από την ατομική περιουσία του κληρονόμου.

Με το νέο πλαίσιο, θεσπίζεται ο απόλυτος διαχωρισμός, σύμφωνα με τον οποίο τα χρέη εξοφλούνται αποκλειστικά από την κληρονομία και δεν επιβαρύνουν την ατομική περιουσία του κληρονόμου. Η ρύθμιση αυτή αποτυπώνει έμπρακτα τη δυναμική των διατάξεων στην καθημερινή ζωή, καθώς αναμένεται να επιφέρει μείωση αποποιήσεων και επανένταξη μεγάλου όγκου περιουσίας στην οικονομική δραστηριότητα. Παράλληλα, ενισχύονται η ρευστότητα του κληρονόμου και η εμπορευσιμότητα των ακινήτων, αυξάνεται η παραγωγικότητα και σταθεροποιείται η αγορά, μέσω της ενεργοποίησης αδρανών περιουσιών, ενώ ενισχύονται τα δημόσια έσοδα από μεταβιβάσεις και επενδύσεις.

Η συγκεκριμένη ρύθμιση πράγματι συγκεντρώνει υψηλό ενδιαφέρον από τους πολίτες, όπως προκύπτει και από τα σχόλια που συνοδεύουν το νομοσχέδιο για τις κληρονομικές αλλαγές, το οποίο από τις 21 Μαρτίου τέθηκε σε δημόσια ηλεκτρονική διαβούλευση, πριν πάρει τον δρόμο για τη Βουλή. Οι πολίτες όχι μόνο δίνουν «ψήφο εμπιστοσύνης» στη συγκεκριμένη ρύθμιση που αποτελεί «σωσίβιο» για τις ατομικές περιουσίες των κληρονόμων, αλλά ζητούν από τον νομοθέτη να μεριμνήσει ώστε με κάποιον τρόπο να ισχύσει και νωρίτερα.

Κοινός παρονομαστής σε πολλά σχόλια τόσο νομικών όσο και πολιτών είναι να υπάρξει μέριμνα από την πολιτεία, μέσω μεταβατικών διατάξεων, να προστατευτούν όσοι κληρονόμησαν… χρέη χωρίς να έχουν καμία ανάμειξη στη δημιουργία τους, από θανάτους που συνέβησαν πριν ψηφιστεί και τεθεί σε εφαρμογή το νέο κληρονομικό δίκαιο.

Συγκεκριμένα, ζητούν να προβλεφθεί ρητά ότι οι νέες διατάξεις που αφορούν τον διορισμό και τις αρμοδιότητες του εκκαθαριστή, ο οποίος θα αναλαμβάνει τη διαχείριση της κατάχρεης κληρονομιάς, θα εφαρμόζονται και σε εκκρεμείς διαδικασίες αποδοχής με το ευεργέτημα της απογραφής, κατόπιν αιτήσεως του κληρονόμου, πιστωτή ή διορισμένου εκκαθαριστή, εφόσον δεν έχει ολοκληρωθεί η διαδικασία εκκαθάρισης.

Τι προτείνεται

Προς τον σκοπό αυτό προτείνεται:

1. Η έναρξη ισχύος τής υπό διαβούλευση διάταξης του άρθρου αναφορικά με την ευθύνη του κληρονόμου, από τη δημοσίευση του νόμου στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως και όχι από 16/9/2026, που είναι και το ορόσημο της ισχύος του νέου κληρονομικού δικαίου μετά την ψήφισή του

2. Η νομοθέτηση αυτοτελούς διάταξης με την οποία θα διευκρινίζεται ότι η εν λόγω θεσπιζόμενη ρύθμιση περί μη ευθύνης του κληρονόμου με την ατομική του περιουσία καταλαμβάνει κάθε υφιστάμενη κληρονομία ανεξαρτήτως του χρόνου θανάτου του κληρονομουμένου και ανεξαρτήτως του εάν έλαβε ή όχι χώρα αποποίηση της κληρονομίας. Η αυτοτελώς νομοθετούμενη διάταξη, όπως επισημαίνεται στα σχόλια, θα πρέπει να ορίζει παράλληλα ότι απαγορεύεται η διενέργεια πράξεων αναγκαστικής εκτέλεσης εις βάρος της ατομικής περιουσίας του κληρονόμου για πάσης φύσεως χρέη της κληρονομίας ανεξαρτήτως του χρόνου θανάτου του κληρονομουμένου, ορίζοντας ταυτόχρονα τις προϋποθέσεις δικαστικής προσβολής ήδη εκκρεμών πράξεων εκτέλεσης κατά ατομικής περιουσίας κληρονόμου για χρέη της κληρονομίας, πλην εξαιρετικώς αυτών που έχουν ήδη κριθεί και καταστεί δικαστικώς αμετάκλητες.

Με αυτόν τον τρόπο, όπως σημειώνεται, η πολιτεία θα έρθει να αποκαταστήσει σε κάποιο βαθμό την παράλειψή της να προστατεύσει τα προηγούμενα χρόνια – ιδιαίτερα στη διάρκεια της οικονομικής κρίσης – τους πολίτες που εγκλωβίστηκαν και παγιδεύτηκαν στην αβεβαιότητα, την ανασφάλεια και τις εγγενείς αδυναμίες του μηχανισμού αποποίησης κληρονομίας, ταλαιπωρούμενοι και καταδιωκόμενοι, παρά τη δεδομένη έστω και ως αυτονόητα εικαζόμενη βούλησή τους να μην αποδεχθούν κατάχρεες κληρονομίες.

Υπό αυτό το πρίσμα θεωρείται άδικο μέχρι το 2025 ένας κληρονόμος να… φορτώνεται τα χρέη του κληρονομουμένου και από το έτος 2026 να διαχωρίζονται οι περιουσίες. «Πρέπει να υπάρξει ξεκάθαρη πρόβλεψη», λένε οι πολίτες. Αξίζει να σημειωθεί ότι μεγάλος αριθμός υποθέσεων βρίσκεται ήδη σε στάδιο απογραφής, χωρίς δυνατότητα ουσιαστικής προόδου. Γι΄ αυτό και η ρητή πρόβλεψη εφαρμογής των νέων ρυθμίσεων και στις εκκρεμείς υποθέσεις ενισχύει την αποτελεσματικότητα της μεταρρύθμισης και επιταχύνει την ολοκλήρωση της εκκαθάρισης.

Οι σύντροφοι

Μία ακόμα πρωτοποριακή αλλαγή, που δεν περνά απαρατήρητη από τα ραντάρ των πολιτών, καθώς έχει να κάνει με τον τρόπο που αντιμετωπίζει ο νομοθέτης τούς συντρόφους σε ελεύθερη ένωση, οι οποίοι για πρώτη φορά αποκτούν κληρονομικά δικαιώματα με μόνη προϋπόθεση να προκύπτει η μόνιμη συμβίωσή τους για διάστημα τουλάχιστον τριών ετών.

Το νέο δίκαιο στοχεύει στην προστασία του επιζώντος συντρόφου, εξασφαλίζοντας τη δυνατότητα παραμονής στην κοινή κατοικία για ένα διάστημα μετά τον θάνατο του συντρόφου. Ενδεικτική ωστόσο είναι η περίπτωση που περιλαμβάνεται στα σχόλια γυναίκας η οποία συζούσε με τον σύντροφό της σε ελεύθερη ένωση για 25 χρόνια και, όπως αναφέρει, θεωρεί ότι είναι άδικο να μη συμπεριλαμβάνεται στην περιουσία του και κυρίως στο σπίτι που ζούσαν και ήταν για την ίδια η κύρια κατοικία της. Οπως σημειώνεται, οφείλει ο νομοθέτης να προσμετρά και την ηλικία του συντρόφου που είναι εν ζωή. «Πόσο εύκολο είναι στην ηλικία των 75 ή των 77 ετών, έναν χρόνο μετά τον θάνατο του συντρόφου του, κάποιος ή κάποια να πρέπει να ψάξει για σπίτι και να αλλάξει κατοικία;», είναι ένα από τα ερωτήματα που τίθενται.

Αξίζει να σημειωθεί ότι μετά τις 20 Απριλίου, οπότε και ολοκληρώνεται ο κύκλος της δημόσιας διαβούλευσης, τα σχόλια και οι παρατηρήσεις θα ληφθούν υπόψη ώστε να χρειαστεί να γίνουν παρεμβάσεις και βελτιώσεις πριν το νομοθέτημα πάρει τον δρόμο για τη Βουλή.