Με αυξημένα εισιτήρια για τους επιβάτες αλλά και με χαλαρότερες προδιαγραφές για την τεχνολογία των λεωφορείων που θα εξυπηρετούν το δίκτυο, ανοίγει έπειτα από πολυετή καθυστέρηση ο κύκλος των διαγωνισμών για την ανάθεση του συγκοινωνιακού έργου που σήμερα εκτελούν τα ΚΤΕΛ σε όλη τη χώρα.
Η διαδικασία σηματοδοτεί την αλλαγή του μοντέλου λειτουργίας των οδικών επιβατικών μεταφορών, οι οποίες μέχρι σήμερα πραγματοποιούνται με καθεστώς απευθείας αναθέσεων. Η έναρξη των διαγωνισμών έρχεται λίγες ημέρες μετά την απόφαση για αύξηση κατά περίπου 10% στα εισιτήρια των λεωφορείων των ΚΤΕΛ, που αποτελεί τη δεύτερη αναπροσαρμογή μέσα σε διάστημα περίπου δύο ετών. Σε συνδυασμό με την προηγούμενη αύξηση του 2024, το συνολικό ύψος των ανατιμήσεων αγγίζει πλέον το 19%, επιβαρύνοντας κυρίως τους κατοίκους της ελληνικής περιφέρειας που βασίζονται στα ΚΤΕΛ για τις καθημερινές μετακινήσεις τους.
Την έγκριση για την προκήρυξη του πρώτου διαγωνισμού έδωσε ο αναπληρωτής υπουργός Μεταφορών Κωνσταντίνος Κυρανάκης, εγκαινιάζοντας το νέο σύστημα με το οποίο το αποκλειστικό δικαίωμα εκτέλεσης δημόσιων τακτικών οδικών μεταφορών – αστικών και υπεραστικών – θα παραχωρείται πλέον μέσω ανοιχτών διαγωνιστικών διαδικασιών.
Στόχος του υπουργείου Υποδομών και Μεταφορών είναι να προκηρυχθούν συνολικά 12 διαγωνισμοί, ένας για κάθε περιφέρεια της χώρας. Εξαίρεση αποτελούν η Αττική και η μητροπολιτική περιοχή της Θεσσαλονίκης, όπου το συγκοινωνιακό έργο εκτελείται από τους οργανισμούς αστικών συγκοινωνιών. Η προκήρυξη όλων των διαγωνισμών αναμένεται να ολοκληρωθεί έως τις 30 Απριλίου, καθώς το εγχείρημα αποτελεί ένα από τα βασικά ορόσημα του Ταμείου Ανάκαμψης για τον τομέα των μεταφορών.
Την ευθύνη για την υλοποίηση των διαγωνισμών έχει αναλάβει το Υπερταμείο, το οποίο θα «τρέξει» τις διαδικασίες για λογαριασμό του υπουργείου. Η σχετική απόφαση ελήφθη τον Φεβρουάριο από την Κυβερνητική Επιτροπή Συμβάσεων Στρατηγικής Σημασίας, η οποία ενέταξε το πρόγραμμα στο αναπτυξιακό πλαίσιο και όρισε την Ελληνική Εταιρεία Συμμετοχών και Περιουσίας ως φορέα υλοποίησης.
Η αρχή γίνεται από την Περιφέρεια Στερεάς Ελλάδας, για την οποία εγκρίθηκε ήδη η προκήρυξη του πρώτου διαγωνισμού. Η σύμβαση προβλέπεται να έχει διάρκεια 10 ετών με δυνατότητα παράτασης για ακόμη πέντε, ενώ η εκτιμώμενη αξία της ανέρχεται σε περίπου 277,5 εκατ. ευρώ ετησίως χωρίς ΦΠΑ. Από το ποσό αυτό τα 240 εκατ. ευρώ αφορούν το υπεραστικό συγκοινωνιακό έργο και τα 37,5 εκατ. ευρώ τα αστικά δίκτυα της Χαλκίδας και της Λαμίας.
Το νέο σύστημα
Η βασική αλλαγή που εισάγει το νέο μοντέλο αφορά τον τρόπο οργάνωσης των συμβάσεων. Μέχρι σήμερα το συγκοινωνιακό έργο των ΚΤΕΛ ήταν οργανωμένο σε επίπεδο νομού, με κάθε εταιρεία να δραστηριοποιείται στα γεωγραφικά όρια μιας περιφερειακής ενότητας.
Με το νέο σύστημα οι διαγωνισμοί θα καλύπτουν ολόκληρη την περιφέρεια, δημιουργώντας μεγαλύτερα γεωγραφικά «πακέτα» δρομολογίων. Σύμφωνα με πηγές του υπουργείου, η επιλογή αυτή επιδιώκει να εξομαλύνει τις μεγάλες διαφοροποιήσεις που παρατηρούνταν μεταξύ διαφορετικών περιοχών της ίδιας περιφέρειας. Η ομαδοποίηση των γραμμών εκτιμάται ότι θα επιτρέψει την «εσωτερική εξισορρόπηση» των εσόδων, ώστε τα κερδοφόρα δρομολόγια να στηρίζουν εκείνα με χαμηλότερη ζήτηση χωρίς να απαιτείται κρατική επιδότηση.
Το νέο πλαίσιο έχει ήδη προκαλέσει αντιδράσεις στον κλάδο. Οι διοικήσεις των ΚΤΕΛ εκτιμούν ότι η αλλαγή του μοντέλου ενδέχεται να δημιουργήσει πρακτικές δυσκολίες, καθώς η συμμετοχή στους διαγωνισμούς σε επίπεδο περιφέρειας θα απαιτήσει τη δημιουργία κοινοπρακτικών σχημάτων μεταξύ διαφορετικών εταιρειών.
Oι εταιρείες θα κληθούν να διαχειριστούν δρομολόγια σε μεγάλες γεωγραφικές αποστάσεις, γεγονός που αυξάνει το λειτουργικό κόστος και δημιουργεί ανισορροπίες μεταξύ οικονομικά ισχυρότερων και ασθενέστερων φορέων. Οι εκπρόσωποι των ΚΤΕΛ δεν αποκλείουν μάλιστα ακόμη και νομικές κινήσεις.
Λεωφορεία 25 ετών
Την ίδια στιγμή, ερωτήματα προκαλούν οι τεχνικές προδιαγραφές που τίθενται για τον στόλο των λεωφορείων. Για τη συμμετοχή στους διαγωνισμούς θα γίνονται δεκτά οχήματα με κινητήρες προδιαγραφών Euro 3 και άνω, κάτι που σημαίνει ότι μπορούν να χρησιμοποιηθούν λεωφορεία ηλικίας ακόμη και 20 έως 25 ετών!
Οι ανάδοχοι, ωστόσο, θα υποχρεούνται να εγκαταστήσουν συστήματα τηλεματικής, ηλεκτρονικού εισιτηρίου και εφαρμογές ενημέρωσης επιβατών. Τα δεδομένα θα μεταδίδονται στην κεντρική πλατφόρμα του υπουργείου, επιτρέποντας την παρακολούθηση των δρομολογίων σε πραγματικό χρόνο αλλά και τον έλεγχο της χρήσης κοινωνικών εκπτώσεων. Ετσι, ένας φοιτητής που ζητεί μειωμένο εισιτήριο, θα πρέπει να πιστοποιεί ψηφιακά την ιδιότητά του μέσω διαλειτουργικότητας με τα πανεπιστημιακά μητρώα, ώστε να καταγράφεται η χρήση της έκπτωσης και να υπολογίζεται με ακρίβεια η αποζημίωση των παρόχων.
