Στις 3 Μαΐου 2024, ο Τεσέιρα Κάντιντου – πρόεδρος της Ενωσης Δημοσιογράφων της Ανγκόλας και ένας από τους πιο ένθερμους υπερασπιστές της ελευθερίας του Τύπου στη χώρα – έλαβε ένα μήνυμα στο WhatsApp από κάποιον που ισχυριζόταν ότι εκπροσωπεί μια ομάδα νεαρών φοιτητών.
Εβδομάδες ολόκληρες καλλιεργούσε ο αποστολέας μία σχέση με τον Κάντιντου. Προωθούσε ένα σχέδιο στήριξης των τοπικών δημοσιογράφων μέσα από έναν νέο ιστότοπο και του είχε στείλει ήδη αρκετά λινκ, όλα αθώα. Εκείνο το απόγευμα, του πρότεινε να δει μια δοκιμαστική έκδοση αυτού που αποκάλεσε «το δικό μας νεανικό πρότζεκτ»: έναν σύνδεσμο που φαινόταν να οδηγεί σε μια πορτογαλόφωνη πλατφόρμα ειδήσεων, με εμφανή εξώφυλλα εφημερίδων και περιοδικών.
Ο Τεσέιρα Κάντιντου τον άνοιξε την επόμενη μέρα. Μέσα σε λίγες ώρες, το iPhone του μολύνθηκε αθόρυβα από το κατασκοπευτικό λογισμικό Predator, δίνοντας στον επιτιθέμενο πλήρη πρόσβαση στα κρυπτογραφημένα μηνύματα, τα email, τους κωδικούς, την τοποθεσία του, την κάμερα και το μικρόφωνο της συσκευής του.
Είναι μακριά η Ανγκόλα, πράγματι, όμως λίγη υπομονή γιατί το πολιτικό πλαίσιο έχει σημασία. Ο Ζουάο Μανουέλ Γκονσάλβες Λουρένσο ανέλαβε την προεδρία της χώρας το 2017, διαδεχόμενος τον ισχυρό άνδρα Ζοζέ Εντουάρντο ντος Σάντος, ο οποίος κυβερνούσε από το 1979. Παρά τις υποσχέσεις για μεταρρυθμίσεις, οργανώσεις για τα ανθρώπινα δικαιώματα μιλούν τεκμηριωμένα για σταδιακή συρρίκνωση των ατομικών ελευθεριών.
Το κράτος κυριαρχεί στο τοπίο των μέσων ενημέρωσης: από τους 23 επίσημα καταγεγραμμένους ραδιοφωνικούς σταθμούς, μόνο δύο θεωρούνται ανεξάρτητοι. Η κυβέρνηση ελέγχει επίσης τα μεγαλύτερα τηλεοπτικά κανάλια και την κυριότερη εφημερίδα της χώρας. Και οι νόμοι περί δυσφήμησης χρησιμοποιούνται συστηματικά εναντίον δημοσιογράφων – το 2023, μάλιστα, ένας δημοσιογράφος καταδικάστηκε σε τριετή φυλάκιση για δυσφήμηση.
Μόνο το 2024, η Επιτροπή για την Προστασία των Δημοσιογράφων (CPJ) κατέγραψε διαρρήξεις σε σπίτια δημοσιογράφων, συλλήψεις ακτιβιστών και την ψήφιση νομοθεσίας που, όπως προειδοποίησαν ακτιβιστές υπέρ των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, θα μπορούσε να μετατρέψει την Ανγκόλα σε δικτατορία. Η οργάνωση Freedom House κατατάσσει τη χώρα ως «μη ελεύθερη».
Ηταν οι τελευταίοι μήνες της δεκαετούς θητείας του Κάντιντου ως επικεφαλής της Ενωσης Δημοσιογράφων της Ανγκόλας. Λίγες εβδομάδες πριν μπει προσωπικά στο στόχαστρο, είχε προειδοποιήσει δημόσια ότι ένας προτεινόμενος νόμος για την εθνική ασφάλεια θα μπορούσε να καταστήσει το δημοσιογραφικό έργο στην Ανγκόλα «αδύνατο». Είχε επικρίνει ειδικότερα τις διατάξεις που επιτρέπουν στα όργανα ασφαλείας να παρεμβαίνουν στις τηλεπικοινωνίες και να παρακολουθούν δημοσιογράφους χωρίς έλεγχο από δικαστική Αρχή. Μέσα σε λίγες ώρες από τη στιγμή που πάτησε το κακόβουλο λινκ, ανέβηκαν από το κινητό του Κάντιντου περισσότερα από 50 megabytes δεδομένων.
Η μόλυνση βέβαια σταμάτησε το ίδιο κιόλας βράδυ, όταν ο Τεσέιρα Κάντιντου επανεκκίνησε το κινητό του. Αλλες εκδόσεις του Predator μπορούν να επιβιώσουν έπειτα από επανεκκίνηση, άλλες εκδόσεις, επίσης, ενεργοποιούνται χωρίς καμία ενέργεια από τον χρήστη, απλά εκείνη που είχε χρησιμοποιηθεί εναντίον του δεν ήταν η πιο προηγμένη.
Ο επιτιθέμενος, όμως, δεν το έβαλε κάτω. Από τον Μάιο έως τον Ιούλιο του 2024, έστειλε 11 ακόμη κακόβουλους συνδέσμους προσπαθώντας να μολύνει ξανά τη συσκευή του Κάντιντου. Ενας ήταν μεταμφιεσμένος σε κάρτα για τη Γιορτή της Μητέρας. Ενας άλλος φαινόταν να οδηγεί σε ένα ειδησεογραφικό portal, ενώ συνοδευόταν από μήνυμα για την ανάγκη να υπάρχουν «πλατφόρμες που προσφέρουν περισσότερη αλληλεπίδραση με τους αναγνώστες». Ενας τρίτος μιμούνταν ένα ρεπορτάζ για τον πληθωρισμό, με τη φράση: «Προς ενημέρωσή σας, κύριε». Απέτυχαν όλοι – οι σύνδεσμοι δεν ανοίχτηκαν. Ο επίμαχος νόμος για την εθνική ασφάλεια υπογράφηκε από τον Ζουάο Λουρένσο τον Αύγουστο του 2024, έναν μήνα αφότου είχαν σταματήσει οι προσπάθειες μόλυνσης του κινητού του.
Πρόκειται – σύμφωνα με νέα έρευνα του Εργαστηρίου Ασφαλείας της Διεθνούς Αμνηστίας που κοινοποιήθηκε στην ισραηλινή εφημερίδα «Haaretz» – για την πρώτη τεκμηριωμένη περίπτωση χρήσης του Predator εναντίον της κοινωνίας των πολιτών στην Ανγκόλα.
Ο Τεσέιρα Κάντιντου είναι, φυσικά, η κορυφή του παγόβουνου. Η τεχνική ανάλυση της υποδομής αποκάλυψε δεκάδες ιστοσελίδες συνδεδεμένες με το Predator που μιμούνται διάφορα μέσα ενημέρωσης της Ανγκόλας αλλά και ποικίλες υπηρεσίες, από τις εθνικές αερογραμμές και τα ταχυδρομεία μέχρι μια υπηρεσία συνοδών. Γεγονός που υποδηλώνει μια πολύ ευρύτερη εκστρατεία παρακολούθησης στη χώρα από τις αρχές του 2023, παράλληλα με τη γενικότερη κυβερνητική καταστολή των μέσων ενημέρωσης.
Πάνω από όλα όμως, οι αποκαλύψεις για την Ανγκόλα και ειδικά τον Κάντιντου επιβεβαιώνουν πως η (πολύ) γνωστή μας Intellexa, η ισραηλινών συμφερόντων εταιρεία «μισθοφορικού» spyware πίσω από το Predator, συνέχισε να δρα παρά τις κυρώσεις που επέβαλαν οι ΗΠΑ το 2023 στην επιχείρηση και το 2024 προσωπικά στον ιδρυτή της, τον Ταλ Ντίλιαν. Και αν λάβει κανείς υπόψη το γεγονός ότι η διεθνής πίεση στη βιομηχανία των λογισμικών παρακολούθησης φαίνεται να φθίνει – υπό την προεδρία Τραμπ, οι ΗΠΑ ανέτρεψαν βασικές πτυχές της αντι-spyware πολιτικής της κυβέρνησης Μπάιντεν, εποπτεύοντας μάλιστα την εξαγορά ισραηλινών εταιρειών spyware από αμερικανικούς φορείς –, μπορεί να φανταστεί ποια θα είναι η συνέχεια. Ανγκόλα θα γίνουμε. Ή μάλλον όχι, λάθος: Ελλάδα θα γίνουν.
