Ηχοδύναμα

Μότσαρτ: Συμφωνίες αρ. 35, 36 και 40. Γερμανική Φιλαρμονική Δωματίου της Βρέμης, Τάρμο Πελτοκόσκι, Deutsche Grammophon

Ο Μπρούνο Βάλτερ υπήρξε ένας από τους γνήσια μεγάλους μαέστρους του 20ού αιώνα, μαθητής και φίλος του Μάλερ και αυθεντία στα έργα του δασκάλου του αλλά και σε σειρά άλλων συνθετών, όπως του Μπραμς, του Μπετόβεν και, βεβαίως, πρωτίστως του Μότσαρτ. Σε πλήρη αντίθεση με τους περισσότερους συνομήλικους εξίσου μεγάλους ομότεχνούς του, όπως λ.χ. τους «τρομερούς Ούγγρους», τον Σελ και τον Ράινερ, ο Βάλτερ ήταν πάντοτε μειλίχιος, ευγενής με τους μουσικούς της ορχήστρας και τους δίδασκε περισσότερο με υπομονή και πειθώ παρά με αυθεντία και πειθαρχία. Εκνευριζόταν δε πολύ σπάνια και δεν είχε ξεσπάσματα – όταν όμως είχε, έβγαζε καπνούς. Και ένα τέτοιο ήταν κάποτε που μιλούσε για τους νέους μαέστρους που βιάζονταν να ερμηνεύσουν τα πιο απαιτητικά έργα του ρεπερτορίου, αναφερόμενος ειδικά στην 40ή συμφωνία του Μότσαρτ, λέγοντας, περίπου σε κατάσταση έκρηξης, ότι ο ίδιος είχε φτάσει σε ηλικία πενήντα ετών μέχρι να τολμήσει να τη διευθύνει και να την ηχογραφήσει – τέτοιο δέος είχε για το μέγα αυτό έργο το οποίο ο Τοσκανίνι χαρακτήριζε «αρχαία τραγωδία». Εβγαζε όμως καπνούς όταν έβλεπε νεαρούς μαέστρους να την περιλαμβάνουν στις συναυλίες τους, καθώς θεωρούσε ότι την ωριμότητα που απαιτούσε ήταν εκ των πραγμάτων αδύνατον να τη διαθέτουν νέοι συνάδελφοί του. Και ασφαλώς δεν είχε άδικο ως προς τις απαιτήσεις αυτού του μυστηριακού αριστουργήματος.

Δεν μπορεί παρά να τα φέρει κανείς αυτά στη σκέψη του σε περιπτώσεις σαν αυτή, όταν ένας μόλις 24χρονος διευθυντής ορχήστρας κάνει το δισκογραφικό του ντεμπούτο με αυτό ακριβώς το έργο – και δεν είναι ο μόνος. Ο Φινλανδός Τάρμο Πελτοκόσκι, ένας μουσικός που μόλις έπεσε, μετά τον ομοεθνή και συνομήλικό του Κλάους Μακέλα, και αυτός σαν μία ακόμα βόμβα μεγατόνων στη διεθνή μουσική σκηνή, έχει καταφέρει ήδη να προκαλέσει το παγκόσμιο ενδιαφέρον. Και επίσης όχι άδικα. Και να θέσει υπό ερώτημα την άποψη του Βάλτερ: άραγε, ισχύει πράγματι;

Αυτός ο δίσκος του με τη Γερμανική Φιλαρμονική Δωματίου της Βρέμης, μία σπουδαία ορχήστρα του είδους της, κάθε άλλο παρά εύκολο είναι να προσπεραστεί με οποιοδήποτε γενικευμένο σκεπτικό. Το αντίθετο μάλιστα. Ο Πελτοκόσκι ασφαλώς δεν είναι μία τυχαία περίπτωση, με κανένα τρόπο δεν πρέπει να θεωρηθεί προϊόν μάρκετινγκ, όπως συχνά εξηγούνται, δικαίως ή αδίκως, άλλοι νέοι μουσικοί που κάνουν εντυπωσιακό ξεκίνημα. Και σίγουρα ήρθε για να μείνει.

Η επιλογή ενός τόσο προκλητικού έργου θα ήταν δίκοπο μαχαίρι αν δεν υπήρχε πίσω της η βεβαιότητα ότι μπορεί όχι απλώς να το υποστηρίξει, αλλά να το φωτίσει εκ νέου με τον δικό του τρόπο, κάτι αδιανόητα δύσκολο το 2024, όταν τέτοια έργα έχουν διαβαστεί από αμέτρητους μαέστρους εκ των οποίων πολλοί υπήρξαν θηριώδους αξίας. Θα ήταν λοιπόν παιχνίδι με τη φωτιά, αν εκεί δεν υπήρχε κάτι. Αλλά υπάρχει: η δική του φωτιά και η δική του γνώση. Δεν έχει την πείρα για την οποία τόσο ανησυχούσε, ορθώς, ο Βάλτερ. Εχει όμως μία εκπληκτικά πρωτογενή ικανότητα να διαβάζει την παρτιτούρα, να επικοινωνεί στους μουσικούς αυτό που θέλει να βγάλει από αυτήν και να νοηματοδοτεί με πληρότητα την ανάγνωσή του. Και όσο σταθερά ήρεμη παραμένει η έκφραση του προσώπου του και εντυπωσιακή η πλαστικότητα της κίνησής του, λ.χ. στο πρώτο μέρος του έργου, άλλο τόσο η ορχήστρα του στροβιλίζεται και παράγει μια εκρηκτική ερμηνεία, όμως υπό τον απόλυτο έλεγχό του.

Γεννημένος το 2000, από πατέρα Φινλανδό και μητέρα από τις Φιλιππίνες, ο Πελτοκόσκι είναι από παιδί λάτρης του Βάγκνερ, ενώ υπηρετεί ήδη σήμερα ως ο νέος διευθυντής της κορυφαίας γαλλικής Ορχήστρας του Καπιτωλίου της Τουλούζης. Ο κόσμος της μουσικής μόλις ανοίγεται μπροστά του διάπλατος, άνευ ορίων. Και θα παραμείνει έτσι, εκτός απροόπτου, επί πολλές δεκαετίες.