«Με ενδιέφερε το πέρασμα από το μεγαλείο στην παρακμή»

Πρόκειται για τη δεύτερη συμπαραγωγή της Εθνικής Λυρικής Σκηνής με την Κωμική Οπερα του Παρισιού, από τα σημαντικότερα λυρικά θέατρα της Ευρώπης. Για τρεις παραστάσεις στις 16, 19 και 21 Νοεμβρίου ανεβαίνει, σε πανελλήνια πρώτη, η τρίτη όπερα του πολυβραβευμένου γάλλου συνθέτη Φιλίπ Ερσάν, σε λιμπρέτο τού διεθνώς αναγνωρισμένου γάλλου συγγραφέα Ζαν Εσνόζ, τον οποίο στα ελληνικά γνωρίσαμε από τις εκδόσεις Πόλις και, τα τελευταία χρόνια, από τον Ικαρο. Η όπερα μας ταξιδεύει στη Νέα Υόρκη της Βιομηχανικής Επανάστασης, ακολουθώντας την πολυτάραχη ζωή του σερβικής καταγωγής κοσμοπολίτη δανδή και «τρελού» επιστήμονα Νίκολα Τέσλα, που εδώ ονομάζεται Γκρέγκορ. Φθάνοντας στη Νέα Υόρκη το 1884, είναι στοιχειωμένος από τα οράματά του. Θέλει να αναπτύξει τις χρήσεις του ηλεκτρισμού με επαναστατικό τρόπο, κάνει όμως το «λάθος» να έχει ως προτεραιότητα την επιστήμη και όχι το κέρδος. Οταν οι βιομήχανοι τον λεηλατούν και παρεκκλίνουν από τις εφευρέσεις του, βρίσκει καταφύγιο στο θέαμα των αστραπών και στην παρέα των πουλιών. Μιλήσαμε με τον συγγραφέα, ο οποίος είχε γράψει τις «Αστραπές» πρώτα σε μορφή μυθιστορήματος (εκδ. Πόλις, 2013, μτφ. Αχιλλέας Κυριακίδης).

Τι σας ενδιέφερε περισσότερο από τη ζωή του Νίκολα Τέσλα ώστε να αντλήσετε πληροφορίες για το μυθιστόρημα και το λιμπρέτο;

Αυτό που τράβηξε από την αρχή το ενδιαφέρον μου στη ζωή του Τέσλα ήταν η συνύπαρξη της αδιαμφισβήτητης επιστημονικής διάνοιας με μια μορφή ατελούς προσαρμογής στο κοινωνικό περιβάλλον. Αυτό το παράδοξο μείγμα μοναξιάς και εμπειριών μέσα στον κόσμο. Το πάθος ενός ερευνητή που πήγαινε μαζί με την έλλειψη κατανόησης – ή και απέχθειας – για την εμπορική διάσταση των ανακαλύψεών του. Στο ίδιο το ταξίδι αυτού του άντρα με ενδιέφερε το δραματικό πέρασμα από την επιτυχία και τη δόξα στην πτώση και την κατάρρευση: το μεγαλείο και η παρακμή, δηλαδή.

Είχατε επιστηµονικές γνώσεις από πριν; Ή ανακαλύψατε κάτι ποιητικό στο αφήγημα για τις επιστημονικές κατακτήσεις του Τέσλα;

Παράλληλα με το πεπρωμένο του Νίκολα Τέσλα, που φάνταζε στα μάτια μου σαν μια ρομαντική περιπέτεια, ήταν όντως η ποιητική διάσταση του επιστημονικού λόγου που με ενδιέφερε σε μεγάλο βαθμό. Με την έννοια ότι μπορούμε να θεωρήσουμε την επιστημονική γλώσσα ως είδος μιας παράλληλης μυθοπλασίας. Ολα αυτά ανεξάρτητα από οποιαδήποτε γνώση επειδή δεν έχω καθόλου επιστημονική κουλτούρα. Το μετάνιωνα πάντοτε και, υπ’ αυτή την έννοια, το να βρω έναν ήρωα στο πρόσωπο ενός ερευνητή ήταν και μια μορφή προσωπικής εκδίκησης.

Τι είναι αυτό που λαχταρά ο ήρωάς σας, ο Γκρέγκορ, το οποίο δεν μπορούν να αντιληφθούν οι άλλοι; Γιατί δεν κατανοούν τις ιδέες και τα συναισθήματά του;

Ο Γκρέγκορ έχει ένα ουμανιστικό – χωρίς αμφιβολία και μεγαλομανές – σχέδιο, για τον οποίο δεν τον απασχολούν οι οικονομικές παράμετροι. Η ιδεαλιστική επιθυμία του να βελτιώσει τον κόσμο μέσα από όλων των ειδών τις ετερογενείς καινοτομίες, αυτή η ψυχαναγκαστική εφευρετικότητα, τον καθιστά τυφλό στην αρχή της πραγματικότητας. Τυφλό, επίσης, στη δυνατότητα για προσωπική συναισθηματική ζωή. Υπάρχει αδιαμφισβήτητα μία μανία σ’ αυτόν τον άνθρωπο, αλλά τέτοια που, παραδόξως, ενισχύει τη συλλογιστική του αντί να την αλλοιώνει.

Κανένας ήρωας φυσικά δεν είναι μονολιθικός. Πιστεύετε ότι οι άνθρωποι χωρίζονται σε «Τέσλα» και «Εντισον» στην πραγματική ζωή;

Οχι απαραίτητα. Αυτοί οι δύο είναι συγκεκριμένες μορφές διάνοιας και μανίας, οι οποίες συγκρούονται στην ιστορία μας. Δεν νομίζω όμως ότι ο διαχωρισμός μπορεί να εφαρμοστεί για όλους τους ανθρώπους γενικά. Αν μπορούσε, θα το είχαμε επισημάνει και θα το είχαμε επικρίνει.

Από το μυθιστόρημα έως το λιμπρέτο προσθέσατε έναν γυναικείο χαρακτήρα. Δίνει κάτι τέτοιο μεγαλύτερο συναισθηματικό βάθος στην ιστορία;

Χωρίς αμφιβολία δίνει βάθος και ενισχύει την πλοκή της όπερας – κάτι που δεν ήταν τόσο απαραίτητο στο μυθιστόρημα. Σε κάθε περίπτωση, ήταν αναγκαίο να εξισορροπήσω τους ανδρικούς και τους γυναικείους ρόλους σε μια παράσταση λυρικού θεάτρου.

Ποιοι ήταν οι συγγραφείς που είχαν τη μεγαλύτερη επίδραση πάνω σας;

Οι Ντενί Ντιντερό, Τσαρλς Ντίκενς, Ρόμπερτ Λούις Στίβενσον, ο Γκιστάβ Φλομπέρ πάνω απ’ όλους. Και ορισμένοι ακόμη που προέκυψαν στη συνέχεια.

Παρακολουθήσατε το ανέβασμα της Opéra Comique;

Παρακολούθησα όλες τις παραστάσεις και ήμουν πολύ χαρούμενος. Θαυμάζω πολύ τη δουλειά του Φιλίπ Ερσάν, ο οποίος είναι και ο πραγματικός δημιουργός της όπερας: το λιμπρέτο είναι μόνο το πλαίσιο. Οι αναμνήσεις μου από τη θερμή συνεργασία μαζί του είναι υπέροχες και ελπίζω να ξανασυναντηθούμε στο μέλλον.