Ειδικοί νόμοι, σφάλματα και ατοπήματα

Οι πρώτοι ειδικοί νόμοι για την ποινική ευθύνη υπουργών, όπως διαμορφώθηκαν στα ευρωπαϊκά κράτη τον 19ο αιώνα, απέβλεπαν κατ’ αρχήν στον ποινικό κολασμό των λεγομένων «πράξεων κυβερνήσεως» δηλαδή πράξεων που δεν μπορούσαν να υπαχθούν στις διατάξεις του κοινού ποινικού δικαίου αλλά αφορούσαν σε εσφαλμένες πολιτικές επιλογές, οι οποίες απέβησαν τελικώς επιβλαβείς για την εκάστοτε χώρα. Τέτοιες «πράξεις κυβερνήσεως» (σε αντίθεση με τις λεγόμενες «πράξεις διοικήσεως») ήταν π.χ. η σύναψη της μιας συμμαχίας αντί της άλλης (π.χ. η προσχώρηση της Ελλάδας στην Entente), η κήρυξη πολέμου αντί συμβιβασμού, η προτίμηση, αντίστροφα, μιας ταπεινωτικής ειρήνης αντί στρατιωτικών επιχειρήσεων, η επιλογή οικονομικής πολιτικής με καταστροφικές συνέπειες κ.λπ.

Ενόψει αυτού του αντικειμένου των εν λόγω νόμων, η πρόβλεψη αυστηρών προϋποθέσεων για τη δίωξη και την εκδίκαση των εκάστοτε πολιτικών επιλογών, όπως η απαίτηση αυξημένης πλειοψηφίας του νομοθετικού σώματος για την παραπομπή των υπαιτίων, η ταχεία αποσβεστική προθεσμία, η βραχεία παραγραφή ήταν εύλογες και αποσκοπούσαν στην άμεση αποκατάσταση της κοινωνικής γαλήνης και την κατασίγαση των πολιτικών παθών. Με την πάροδο του χρόνου ωστόσο η φυσιογνωμία της νομοθεσίας για την ποινική ευθύνη των μελών των κυβερνήσεων αλλοιώθηκε ουσιωδώς και προσέλαβε χαρακτήρα θεσπίσεως οιονεί ακαταδιώκτου υπό τη μορφή προνομιακής εκδικάσεως αξιοποίνων πράξεων του κοινού ποινικού δικαίου, με αποτέλεσμα να εγείρονται ερωτήματα ως προς την εναρμόνισή της με την αρχή της ισότητας και ισονομίας των πολιτών, την αρχή της διάκρισης των λειτουργιών και την αρχή του φυσικού δικαστή. Καθ’ όσον αφορά στην ελληνική έννομη τάξη, η ένταξη των σχετικών διατάξεων στο Σύνταγμα δεν θα ήταν υπερβολή να λεχθεί ότι προκαλεί συνειρμούς με τη θεωρία περί «αντισυνταγματικών διατάξεων του Συντάγματος» (verfassungswidrige Verfassungsnormen). Σημειώνεται ότι υπάρχουν και άλλες διατάξεις περί ακαταδιώκτου, αφορώσες σε κάλυψη διαφόρων οικονομικών παραγόντων, οι οποίες πάντως ισχύουν βάσει κοινών νόμων, που είναι επίσης προδήλως αντισυνταγματικές.

Ακόμη, η εκδίκαση των σχετικών πράξεων από ειδικό δικαστήριο εκλεκτής μεν συνθέσεως αλλά δικάζον σε ένα και τελευταίο βαθμό, όχι μόνο στερεί τον κατηγορούμενο του (αναγνωρισμένου από την ΕΣΔΑ) δικαιώματος εφέσεως, αλλά ενέχει και τη δυνατότητα να περιάπτονται ισχύ δεδικασμένου νομικά και πραγματικά σφάλματα τα οποία, όταν υπάρχουν, προκαλούν έτι μεγαλύτερη ανασφάλεια από εκείνη που οι σχετικές ρυθμίσεις επιδιώκουν να αποφύγουν. Ετσι π.χ. σε απόφαση ελληνικού Ειδικού Δικαστηρίου έχει αναφερθεί ότι κάποιος μάρτυρας που δεν είχε καταστεί κατηγορούμενος, παραπέμφθηκε προκειμένου να δικαστεί για συγκεκριμένο κακούργημα, ενώ σε άλλο σημείο έχει γίνει εσφαλμένη εφαρμογή των διατάξεων περί αμέσου δόλου β’ βαθμού («γνώση»). Τέτοια και άλλα ατοπήματα, είναι μεν ανθρώπινο να γίνονται ακόμη και από τα υψηλότερου κύρους δικαστήρια, δεν είναι όμως ανεκτό να αποκλείεται η δυνατότητα ελέγχου και αποκατάστασης αυτών.

Ο Χρίστος Χ. Μυλωνόπουλος είναι καθηγητής Νομικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών