Λόγω επαγγελματικών αναγκών και όχι μόνο, έχω μια ιδιαίτερη σχέση με τα λεξικά. Μια ολόκληρη «πτέρυγα» της βιβλιοθήκης μου φιλοξενεί κάθε είδους λεξικά: αγγλικά, γαλλικά, λατινικά, ισπανικά, ιταλικά, γερμανικά, αλλά και θεματικά (λογοτεχνίας, λογοτεχνών, εικαστικών τεχνών, θεάτρου, μπαλέτου, ταινιών, ηθοποιών, διαφόρων ειδών μουσικής, ιστορίας, ειδικών ιστορικών περιόδων, αρχαιολογίας, κ.ά.). Ειδικά πριν να υπάρχει το Διαδίκτυο, αυτά τα λεξικά ήταν για μένα και για τη δουλειά μου απολύτως απαραίτητα.

Προφανώς, εξέχουσα θέση στην ίδια «πτέρυγα» κατέχουν και τα κάθε είδους, επίτομα και πολύτομα, παλαιότερα και πιο σύγχρονα, λεξικά της ελληνικής γλώσσας. Επίσης, φίλοι, συνεργάτες και κατά καιρούς μαθητές μου με ρωτάνε συχνά ποιο λεξικό ελληνικής γλώσσας θα συνιστούσα. Ε, λοιπόν, εδώ και μερικά χρόνια απαντώ ανεπιφύλακτα: το «Χρηστικό Λεξικό της Νεοελληνικής Γλώσσας», το οποίο εξέδωσε το 2014 η Ακαδημία Αθηνών, με επιμέλεια και γενική εποπτεία του καθηγητή Χριστόφορου Χαραλαμπάκη.

Αναγκαία διευκρίνιση, προκειμένου να προλάβω  τυχόν παρεξηγήσεις ή άλλου είδους πονηρές σκέψεις: δεν είχα και δεν έχω καμιά προσωπική σχέση με την Ακαδημία Αθηνών, όπως δεν έχω και καμιά ανάμειξη στη σύνταξη του εν λόγω λεξικού. Τη θετική μου γνώμη για αυτό τη διαμόρφωσα αποκλειστικά ως αναγνώστης και χρήστης του. Οταν κυκλοφόρησε το «Χρηστικό Λεξικό της Νεοελληνικής Γλώσσας», το αγόρασα, όπως έχω αγοράσει και όλα τα αντίστοιχα λεξικά που έχουν κυκλοφορήσει τα τελευταία περίπου πενήντα χρόνια κατά τα οποία ασκώ το επάγγελμα του μεταφραστή και του γλωσσικού επιμελητή.

Αυτό που με εντυπωσίασε από την πρώτη στιγμή ήταν αφενός η πληρότητα κάθε λήμματος (περισσότερες σημασίες κάθε λέξης, επίθετα που τη συνοδεύουν συνήθως αν είναι ουσιαστικό, κλίση της, συνώνυμά της, αντίθετά της, παραδείγματα χρήσης της λέξης σε χαρακτηριστικές φράσεις, ετυμολογία, ακόμα και το αντίστοιχό της σε άλλες γλώσσες, κυρίως τα γαλλικά), και αφετέρου το πόσο «τολμηρό» - θα έλεγε κανείς - είναι το Λεξικό της Ακαδημίας ως προς τις λέξεις που οι συντάκτες του επιλέγουν να περιλάβουν. Παραθέτω, ενδεικτικά και μόνο, ένα λήμμα (η κυματιστή παύλα υποδηλώνει τη λέξη του λήμματος, στη συγκεκριμένη περίπτωση τη λέξη αποσάθρωση):

αποσάθρωση: α-πο-σά-θρω-ση, ουσ. (θηλ.) 1 ΓΕΩΛ. φαινόμενο αλλοίωσης των πετρωμάτων που έρχονται σε επαφή με την ατμόσφαιρα, με αποτέλεσμα την καταστροφή της συνοχής των ορυκτολογικών τους συστατικών: μηχανική/φυσική/χημική ~. ~ από διαλύματα ανθρακικού οξέος/λόγω παγετού. Διάβρωση και ~ εδαφών. ~ και ερημοποίηση της γης. ׀׀ (κατ' επέκταση) Θραύση και ~ δομικών ών. Πβ. αποσύνθεση, φάγωμα, φθορά. 2 (μεταφορικά-απαιτητικό λεξιλόγιο): σταδιακή κατάρρευση της συνεκτικότητας συστήματος, θεσμού, αξιών: ηθική/κοινωνική ~. ~ της εξουσίας. Πβ. αποδόμηση, διάλυση, κατάρρευση. ΣΥΜΠΛ: αιολική διάβρωση/αποσάθρωση, βλ. αιολικός2 (γερμ. Verwitterung, γαλλ. désagrégation).

Νομίζω ότι η πληρότητα, στην οποία αναφέρθηκα πιο πάνω, είναι προφανής.

Σίζαρ, η σαλάτα!

Σε ό,τι αφορά, εξάλλου, τον ρηξικέλευθο χαρακτήρα του εγχειρήματος, και ειδικότερα στην «τόλμη» για την οποία μίλησα ως προς τη συμπερίληψη ορισμένων λέξεων, διαβάζω, κατά σειρά, τα λήμματα:

σιέλ/σιελ, σιελικός, σιελογόνος, σιελογραφία, σιελόρροια, σίελος, σιένα, σιέστα, σιζάλ, σίζαρ (ναι, η σαλάτα!), σιθρού, σιισμός, σιίτης, σιιτικός, σιιτισμός, σικ, σίκαλη, σικάτος, σικέ, σικελικός, σικλαμέν, σικορέ, σίκουελ, σιλανσιέ, σίλβερ αλέρτ, σιλδεναφίλη, σιλικονάτος, σιλικονένιος, σιλικόνη, σιλικονούχος, σιλό, σιλουέτα, σίλουρος, Σιλωάμ, σιμά, σίμη, κ.λπ., κ.λπ.

Είναι φανερό ότι οι συντάκτες του Λεξικού της Ακαδημίας δεν διστάζουν να εντάξουν στην ύλη του λέξεις που έχουν «μπει» στη νεοελληνική γλώσσα πολύ πρόσφατα, προερχόμενες από ξένες γλώσσες, αλλά και από κάθε είδους ιδιολέκτους (της νεολαίας, της μαγειρικής, της πληροφορικής, της σόου μπίζνες, κ.ά.).

Εσχατο αλλά όχι λιγότερο σημαντικό: σε σχέση με το τι προσφέρει, το «Χρηστικό Λεξικό της Νεοελληνικής Γλώσσας» είναι, κατά τη γνώμη μου, πάμφθηνο. Προφανώς επειδή η Ακαδημία Αθηνών δεν είναι κερδοσκοπικός οργανισμός, έχει επιλέξει να πουλιέται το μείζον αυτό έργο σε τιμή πραγματικά «αστεία» - και μάλιστα, στο ειδικό κατάστημα απ' όπου διατίθενται οι εκδόσεις της Ακαδημίας γίνεται, αν δεν κάνω λάθος και έκπτωση, οπότε μπορεί κάποιος να αγοράσει το Λεξικό (1.820 σελίδες, μεγάλου σχήματος) με μόλις 35 ευρώ! Υπάρχει, εξάλλου, και μια έκδοσή του σε τομίδια, την οποία είχε προσφέρει το «Βήμα» σε επτά διαδοχικές Κυριακές πριν από δύο χρόνια, αν θυμάμαι καλά. Την έχω και αυτή, ως πιο εύχρηστη. Δεν ξέρω αν υπάρχει στο εμπόριο ή αν πωλείται πλέον. Αν πάντως την εντοπίσετε, τη συνιστώ ανεπιφύλακτα.

Ουφ, τα είπα όλα και ξαλάφρωσα. Ηθελα από καιρό να γράψω για το Λεξικό, αλλά με απέτρεπε το άγχος μήπως θεωρηθεί ότι, εκθειάζοντάς το, έχω οποιασδήποτε μορφής όφελος. Και όμως, πρόκειται απλώς για τη θετική γνώμη ενός ανθρώπου που, χωρίς να είναι γλωσσολόγος, εδώ και πολλά χρόνια ασχολείται με τη γλώσσα ως επάγγελμα, αλλά και σαν βίτσιο θα τολμούσα να πω. Τίποτα περισσότερο, τίποτα λιγότερο.

O Ανδρέας Παππάς είναι επιμελητής εκδόσεων και μεταφραστής

 

Χρηστικό λεξικό της νεοελληνικής γλώσσας
Επιμ: Χριστόφορος Χαραλαμπάκης
Εκδ. Ακαδημία Αθηνών, 2014,
σελ. 1.819
Τιμή: 35 ευρώ