Πολύ πριν από τον Αριστοτέλη και ο Ηράκλειτος αλλά κυρίως ο Πλάτων έβαλαν τα θεμέλια για το μιμητικό σύνδρομο ως το κυρίαρχο εργαλείο για την κατανόηση του κόσμου. Ο Αριστοτέλης όμως σχεδόν έμμονα θεμελίωσε όλο το γνωσιολογικό του σύστημα στη Μίμηση. Και πριν αναφερθεί στη θεατρική μίμηση πράξεως, σπουδαίας και τελείας στην τραγωδία και φαύλης στην κωμωδία, αναφέρθηκε αναλυτικά στο πώς η μίμηση είναι ο θεμέλιος λίθος της γλώσσας. Ξεπερνώντας τη θεωρία του Ηρακλείτειου Κρατύλου και του Σωκράτειου ότι στην πρώτη η αναγωγή της γλωσσικής περιουσίας οφείλεται στη μίμηση των φυσικών ήχων και στη δεύτερη στη σύμβαση (που κυριαρχεί έκτοτε) ο Αριστοτέλης έμεινε στον τρόπο που ένα παιδί αρθρώνει τις πρώτες λέξεις επαναλαμβάνοντας τη φωνή της μητέρας του. Δεν πρόκειται σήμερα να σταθμεύσω στις σύγχρονες θεωρίες και κυρίως στην ιδιοφυή του Τσόμσκι, που όντας μαρξιστής πάει να συναντήσει τον Καρτέσιο και τον Λάιμπνιτς.
Σήμερα θα μείνω σε μια διπλή μιμητική διαδικασία. Στην πρώτη κυριαρχεί η βεβαιότητα ότι η ανθρώπινη λαλιά (άλλο πράγμα η γραφή!) αντλεί όχι μόνο ήχους αλλά σημασίες, λειτουργίες, μορφές, διαδικασίες από τη φύση ως εικόνα, ως ήχο, ως λειτουργία, ως μέγεθος κ.λπ.
Η αρχαία μυθολογία και όχι μόνο, όλη η μυθολογική παράδοση κυρίως των μεσογειακών λαών αλλά και των Ινδιών είναι μορφοποιήσεις φυσικών φαινομένων. Οι ιδιότητες των ζώων έγιναν πρότυπα ανθρώπινων ενεργειών. Δεν θέλω να εξαντλήσω τον κατάλογο καθημερινών εκφράσεων αλλά έχει το γούστο του να θυμηθούμε: «έγινε λαγός», «λυκοφιλία», «είναι πονηρή αλεπού ο τάδε», «είναι βουβάλα η δείνα», «έχει το πείσμα ελέφαντα», «γαϊδουρινή συμπεριφορά», «είναι κότα», «είναι στα ερωτικά κοκοράκι», «γουρουνίσιο περιβάλλον», «τρέχω για τις δουλειές μου σαν άλογο», «δουλεύω μέρα νύχτα σαν μουλάρι στο μαγκανοπήγαδο», «αυτή δεν είναι γυναίκα, είναι ύαινα», «λυσσάρα σαν σκύλα», «είναι γάτα είναι γάτα ο κοντός με τη γραβάτα», «φωνή αηδόνι», «πολύν καιρό το κλωσάς το πράγμα», «άντε βρε γριά καρακάξα», «είμαι αϊτός χωρίς φτερά», «τα κοράκια του γραφείου τελετών», «φίδι κολοβό», «οχιά!», «τρώει σαν βόας», «ως μαθητής ήταν βόδι», «μωρέ τον αρμέγει σαν αγελάδα», «καρακαϊδόνα», «μαϊμού η δεσποινίς», «πιθηκίζει», «μωρέ, πάτησέ τον, το σκουλήκι του κερατά!», «επίμονος σαν μύγα», «δεν το μυγιάστηκες το φιάσκο;», «μου έγινε τσιμπούρι», «φίδι στον κόρφο μου», «χτυπάει ξαφνικά σαν τον σκορπιό», «θα σε χτυπήσω κάτω σαν χταπόδι», «το μικρόβιο της ζήλειας», «να ζήσεις σαν τα ψηλά βουνά», «τα θαλάσσωσες», «φοροκαταιγίδα», «φουρτούνα στα μπατζάκια σου», «τσουνάμι στο Χρηματιστήριο», «θυελλώδης καβγάς», «πολιτικός σεισμός», «καρδιά μάλαμα», «σιδερένια πειθαρχία», «χρυσέ μου άνθρωπε», «τον εκμεταλλεύεται οικτρά», «βροχή τα δάνεια», «σαν τα χιόνια!», «ανεβαίνει ο πολιτικός πυρετός», «κεραυνός εν αιθρία!», «τα σκάτωσες», «εμετικές δηλώσεις», «το σύστημα είναι άρρωστο», «πυρ και μανία», «φωτιά στα μπατζάκια», «στάχτη και μπούρμπερη», «ξύλο απελέκητο», «είσαι φυτό», «κοιμάται σαν πουλάκι», «είναι θηρίο μοναχό», «κυπαρισσάκι αψηλό», «μωρέ, πεθαίνει ο γεροπλάτανος;», «το φυντανάκι», «το μελτεμάκι», «τρικυμία εν κρανίω», «θερμό επεισόδιο», «ψυχρός πόλεμος», «χλιαρός χαρακτήρας», «εν βρασμώ ψυχής», «θεόκουφος στις παρακλήσεις», «στραβωμάρα!», «είναι στο χείλος του γκρεμού», «γλιστράει σαν νεροφίδα», «πλημμύρισα από αγανάκτηση», «χείμαρρος υποσχέσεων», «να φοβάσαι το σιγανό ποτάμι», «τον πήρε το ποτάμι», «πουλάει φρέσκο αέρα», «αεριτζής», «αυτός δεν είναι άνθρωπος, είναι ανεμοδούρα», «αμετακίνητος στις απόψεις του. Βράχος», «άνθρωποι τζιτζίκια, άνθρωποι μερμήγκια», «παντρεύτηκε μια σουσουράδα», «μας πήρε η μπόχα του πολιτικού βόθρου», «ο καρπός των κόπων σου», «σπέρνει θύελλες», «θερίζει στάχυα», «κοινωνικό καρκίνωμα», «αυτή η κατάσταση είναι ανοιχτή πληγή», «πρέπει να μπει βαθιά το νυστέρι», «έκοψα το τσιγάρο με το μαχαίρι», «η φήμη φούντωσε σαν πυρκαγιά», «βρέχει ρουσφέτια», «τρέχει και δεν φτάνει», «βουτηγμένος ώς τον λαιμό στη λάσπη», «τενεκές ξεγάνωτος», «ξεριζωμένος», «φυτώριο ταλέντων», «γλώσσα φαρμάκι», «είναι τώρα όλα μέλι – γάλα», «πικρός απολογισμός», «γλυκιά ανάμνηση», «γλυκόπικρη εμπειρία», «θα σου βγει ξινό», «γλιστράει σαν τον υδράργυρο», «τρώει κουτόχορτο», «χρώμα σαν σάπιο μήλο», «μικρή πορτοκαλένια», «πέρδικά μου», «αχ χελιδόνι μου», «προχωράει σαν τη χελώνα», «ο σπάρος και η κυρία Καβουρίνα», «η γαλιάντρα», «καμαρώνει σαν τον διάνο», «γλοιώδης σαν γυμνοσάλιαγκας», «κρατάει μυστικό, στρείδι σου λέω», «μονογαμικός σαν το λελέκι», «στοργικός γιος σαν τον γλάρο», «σκάσε, όρνιο!», «πού το βρίσκει το ταλέντο, αγγούρι σκέτο το κορίτσι!», «απορεί σαν χάννος», «γίναμε θέαμα, μαζεύτηκε η μαρίδα», «πού την ψάρεψες τη μικρή;», «πιάστηκε στο δόλωμα», «ξεφυσάει σαν φάλαινα», «μεγαλοκαρχαρίας!», «στριμώχνονται σαν τις σαρδέλες», «δελφίνι, δελφινάκι», «φύκια για μεταξωτές κορδέλες», «χτίζει παλάτια στην άμμο», «αυτός βουλιάζει στα ρηχά», «στη δίνη των γεγονότων», «ψάχνω μιαν όαση μέσα στη σύγχρονη έρημο», «καθαρός ουρανός, δεν φοβάται τίποτα», «αστέρι μου, φεγγάρι μου», «τα κορίτσια, οι παραπλανημένες πλειάδες, του ποιητή», «τα ματόκλαδά σου λάμπουν σαν τα λούλουδα του κάμπου», «φτερό στον άνεμο, γυναίκας μοιάζει», «από το ρόδο βγαίνει αγκάθι…», «κοκκίνισε από ντροπή σαν παπαρούνα», «κίτρινος από το κακό του σαν το λεμόνι», «τον μαύρισαν στο ξύλο», «πιπεράτα αστεία», «δηλητηριώδες χιούμορ», «βελούδινο βλέμμα αλλά γκαρίζει όταν γελά κι αρπάζει σαν γύπας», «ψαρώνει», «τραγουδάει σαν ψάρι».
Δεν έχουν τελειωμό οι μεταφορές και οι παρομοιώσεις όπου η φύση δανείζει εκφράσεις στην ανθρώπινη συμπεριφορά.
Ομως ο Οσκαρ Ουάιλντ ανέτρεψε με τον γνωστό του κυνισμό τον κανόνα. Είπε: Η φύση μιμείται τη ζωή, την τέχνη, την ανθρώπινη συμπεριφορά. Ετσι θα βρούμε στην καθημερινή γλωσσική μας επικοινωνία: Αμλετικούς τύπους, Γαργαντούες, Γιάννηδες Αγιάννηδες, Ιαβέρηδες, Οθέλλους, Σαρδανάπαλους, Ταρτούφους, τραγικούς κωμικούς χαρακτήρες, μπούφους, αλαζόνες (ο αλαζών ήταν τύπος της αττικής κωμωδίας) και επίκαιρους Μαυρογιαλούρηδες!!
Ετσι μπορούμε να ονομάζουμε συνανθρώπους μας τσιγκούνηδες Γκραντέ του Μπαλζάκ, αφελείς Μίσκιν του Ντοστογέφσκι, αυτοδημιούργητους παρίες Τομ Σόγιερ, μια αινιγματική γυναίκα Μόνα Λίζα κι έναν αεικίνητο γείτονά μας πολυτεχνίτη Βέγγο.
Ο αείμνηστος καθηγητής μου και ακαδημαϊκός στο Πανεπιστήμιο Αθηνών Ιωάννης Σταματάκος, συγγραφέας εκτός των άλλων ενός έξοχου λεξικού της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας, στο αμφιθέατρο ερμηνεύοντας Ομηρο έμεινε στη λέξη Αγυιά. Θύμισε πως έχει διασωθεί σήμερα στη λέξη αγυιόπαις και ύστερα έψαχνε νεοελληνικά συνώνυμα αφού ανέφερε πως ήταν ένα απολίθωμα μιας μετοχής αγώς, αγυιά, αγύς του άγω.
Ετσι συσσώρευσε: λεωφόρος, πλατύς δρόμος, δημόσιος δρόμος, δημοσιά, χάιγουεϊ, δρόμος προς το Σούνιο, καραμανλίειος δρόμος!
Σχόλια
