Κουτσά στραβά

«Παράξενη πρωτοµαγιά / µ’ αγκάθια πλέκουν σήµερα στεφάνια / ήρθ’ ο καιρός τού “έχε γεια” / τι να την κάνεις πια την περηφάνια», έγραφε ο Νίκος Γκάτσος για την «Αθανασία» του Μάνου Χατζιδάκι. Παράξενες, όλες οι Πρωτοµαγιές. Ολοι οι Μάηδες. Σε χρώµα κόκκινο… βαθύ (κάποτε) σαν το αίµα.

Α φήνουν µιαν αίσθηση στεφάνου εξ ακάνθων. Και αγώνα όχι πάντα µε αίσιο τέλος. Πάντα όµως υπέρ της λύτρωσης, υπέρ (;) των µαζών. Τουλάχιστον στα χρόνια που κάποιοι κρατούσαν τις ιδεολογίες ή τα προσχήµατά τους ζωντανά.

∆ εν είναι τυχαίο ότι Μάη βάφτηκαν µε το αίµα 12 διαδηλωτών καπνεργατών τα πεζοδρόµια της Θεσσαλονίκης, πριν από 75 χρόνια. Οταν ο Γιάννης Ρίτσος µε τον «Επιτάφιο» (η ιστορία του στη σελ. 20) συµβολοποιούσε ένα στιγµιότυπο, «όπου ο σπαραγµός και ο θρήνος εκβάλλουν αβίαστα σε πίστη και αποφασιστικότητα, το ατοµικό δράµα βρίσκει διέξοδο προς την παρηγοριά και τη δικαίωση µέσα στον συλλογικό αγώνα», όπως παρατηρεί ο ∆ηµοσθένης Κούρτοβικ (σελ. 16).

Τ ότε και οποιητής Μανόλης Αναγνωστάκης κατέγραφε µνήµες από το παράθυρο του σπιτιού του, «φάτσα στο µεγάλο παλκοσένικο της πλατείας (∆ικαστηρίων), όπου πραγµατικοί αστυνόµοι και πραγµατικοί πολίτες δίνανε πραγµατικές µάχες. Είδα τραυµατίες και νεκρούς, άκουσα µανάδες και παιδιά να κλαίνε, άκουσα λόγους, κατάρες, ζητωκραυγές». Κείµενο που περιλαµβάνεται σε ένα από τα πολύ πρόσφατα πονήµατα για τις – µαγιάτικες, τουλάχιστον οι κορυφαίες – πολιτικές δολοφονίες της Θεσσαλονίκης, το «Παλίµψηστο του αίµατος» του Γιώργου Αθανασιάδη, από εκείνα που σταχυολογεί η Βίκυ Χαρισοπούλου στο αφιέρωµα του «Βιβλιοδροµίου» (σελ. 15).

Τ ότε µιλούσαν για «τα ακατονόµαστα αίσχη των χωροφυλάκων» (σελ. 18).

Σήµερα, «άραγε µπορεί να µιλάει κανείς για καταπίεση και αστυνοµική αυθαιρεσία, αν σκεφτεί τη δικτατορία της 21ης Απριλίου;» (η οποία κατά κάποιον τρόπο υπήρξε απόρροια της µαγιάτικης δολοφονίας του βουλευτή της Ε∆Α Γρηγόρη Λαµπράκη στη Θεσσαλονίκη). «Χωρίς συνείδηση της σχετικότητας των πραγµάτων, οδηγούµαστε σε άκυρα συµπεράσµατα, παγιδευµένα στη σφαίρα του αυτονόητου», σηµειώνει ο Γιάννης Η. Χάρης (σελ. 22).

«Σ τον χαρούµενο µήνα Μάιο» (In the merry merry month of May) όλα αυτά, όπως έλεγε και το τραγούδι του Εντ Χάλεϊ το 1884. Ή όπως ήταν και ο τίτλος του βιβλίου που εξέδωσε το 1971 ο Τζέιµς Τζόουνς για τον αιµατηρό Μάη του ‘68, στο ξεσηκωµένο Παρίσι. «Τι δυνατό αίµα έχεις, ταπεινέ Μάη» – δεν είναι τυχαίο ότι – αναφωνούσε ο Ραλφ Εµερσον. Καθώς (πάντα) «άγριοι άνεµοι τραντάζουν τα τρυφερά µαγιάτικα µπουµπούκια», κατά τον Ουίλιαµ Σαίξπηρ. Ολα τον Μάη. Σαν εκείνον που αιµατοκύλισε το 1977 στην Πλατεία Ταξίµ της Πόλης και την τουρκική νεολαία, που είδε την άνοιξή της να χάνεται («Λοξή µατιά», σελ. 36).

Σ την Ελλάδα, «στις τροµερές δυσκολίες εκείνοι που έσωζαν τον τόπο δεν ήταν η ελίτ, ήταν πάντα τα χαµηλά στρώµατα, ιδιαίτερα τα λούµπεν στοιχεία που εµφορούνταν από τον ενσυνείδητο πατριωτισµό», όπως λέει ο πρώην υφυπουργός Πολιτισµού Πέτρος Τατούλης στην «αταίριαστη» συζήτησή του µε τη Μάρθα Καραγιάννη, υπό την επίβλεψη του Θανάση Νιάρχου (σελ. 12). «Οι ιστορικές στιγµές τούς έδιναν την ευχέρεια να παρουσιάσουν το ηρωικό τους στοιχείο, τα άφηναν όλα στο πλάι και έβαζαν µπροστά τα στήθη τους, αποδεικνύοντας ταυτόχρονα ότι ο κοινωνικός αποκλεισµός που τους είχε γίνει ήταν αδικαιολόγητος, υστερόβουλος και επικίνδυνος».

Ο,τι ακριβώς συνέβη τον αιµατοβαµµένο Μάη του ‘36 στη Θεσσαλονίκη.

Ο αµερικανός πρέσβης Λίνκολν Μακβί πίστευε πως η βαθύτερη αιτία ήταν η αδιαφορία της κυβέρνησης για τις εργασιακές συνθήκες στη Βόρεια Ελλάδα και για την εκεί οικονοµική κακουχία γενικώς, όπως καταγράφει ο ελληνιστής Μαρκ Μαζάουερ. Και πράγµατι ήταν η εποχή, µετά τη µεγάλη διεθνή κρίση, κατά την οποία τα ηµεροµίσθια από 135 δραχµές που ήταν έπεσαν στις 75 (τι παράξενη αναλογία προς το σήµερα…).

Η Μάρθα Καραγιάννη προεκτείνει – στο σήµερα – εκείνο που µπορεί να ξεσηκώσει τους κοινωνικά αποκλεισµένους: «Αν όλοι αυτοί που έκλεψαν τα έφερναν πίσω, δεν θα υπήρχε πρόβληµα. Παίρνεις το πόθεν έσχες του καθενός, το πώς ξεκίνησε και τι λεφτά απέκτησε. Του βρίσκονται 500 εκατοµµύρια. Τον ρωτάς: Πού τα βρήκες;

Τα έκλεψες. Αν το έκαναν µε όλους που έχουν κλέψει, τότε θα ίσχυε το “λεφτά υπάρχουν”…». Ζει και βασιλεύει όµως το πρόβληµα που εξόντωσε τον τόπο: η ατιµωρησία. «Θεωρείται µαγκιά να δηµιουργείς συνθήκες ατιµωρησίας», παρατηρεί ο Πέτρος Τατούλης (αν και ψήφισε, όπως πολλοί, κατά της άρσης ασυλίας…).

Ι διονκαι αυτό της εποχής.Οπωςη «Εργατική Πρωτοµαγιά» που περιγράφει ποίηµα του Τόλη Νικηφόρου: «Οι εργάτες είχαν ήδη φύγει / να κάνουν την Πρωτοµαγιά στις γύρω εξοχές / µε τις γυναίκες, τα παιδιά και τα γεµάτα τους καλάθια / απόµεινες εσύ / απόµεινα εγώ / να κοιτάµε ένα απορηµένο λάβαρο / και τα στολισµένα µπαλκόνια / µε τους βραχνούς οµιλητές» (σελ. 16). «Ο Μάης έχει µυστικά κι ένα κλειδί κρυµµένο» έγραφε ο Ηλίας Κατσούλης για τον Παντελή Θαλασσινό. Ο Μάης έχει τόσα µυστικά που είναι σίγουρο πως δεν τα έχουµε βρει ούτε τα έχουµε «δει» ακόµη όλα. Και κοίτα που δεν αµβλύνεται µε τίποτα αυτή η γεύση της µαγιάτικης λαϊκής εξέγερσης…