Ποιοι είµαστε; Το ερώτηµα αυτό διερευνήθηκε κατά τη συναρπαστική συζήτηση επιστηµόνων, ιστορικών και φιλοσόφων, που ακολούθησε την προβολή του ντοκιµαντέρ «1821» στον Σκάι.
Το ερώτηµα µπορεί να µοιάζει εκτός εποχήςµε τηνψυχαναλυτική του διάσταση –οι ώρες της φτώχειας δενείναι οικαταλληλότερες γιαυπαρξιακέςαναρωτήσεις –, παραµένει καίριο όµως για τιςιστορικές καιπολιτικές διαστάσεις του,οι οποίες αφορούν απολύτως τησύνθεση τουπαρόντος. Ηταν εκείη ιστορικός ΑικατερίνηΚουµαριανού πουδιευκρίνισε ότι η «εθνική συνείδηση» είχε σαφή δείγµατα της διαµόρφωσής της πριν απότο 1821,όταν χαρτογράφοι σαν τονΝικόλαο Σοφιανόχαρτογράφησαν τονελληνικό χώροµε όλατα λατινικά και ελληνικά τοπωνύµια καιο οποίος µετέφρασετον«Παιδαγωγό» του Πλουτάρχου για τα Ελληνόπουλα. ∆είγµατά τηςυπάρχουν στηνέκδοση της «ΕλληνικήςΝοµαρχίας» –αγνώστου συγγραφέως – που από το 1806 θέτει τοαίτηµα της«ευνοµίας», άρα της λειτουργίας ενόςκράτους µεθεσµούς που λειτουργούν, και κάτι τέτοιο προϋποθέτει «εθνική συνείδηση».
Ηταν εκείοΒασίλης Παναγιωτόπουλος πουτόνισε ότι ηΙστορία δεν έχει νόηµα παρά µόνο ως επιστήµη του παρόντος, όχι γιανα δικαστεί τοπαρελθόν καινα δικαιωθείτο παρόν,αλλά γιατηναυτοσυνειδησία,απαραίτητη προκειµένου ναπροχωρήσουµε στο µέλλον. Κοινωνίες χωρίς αυτή, είπε, είναι αδύναµες καιανίκανες να αντιµετωπίσουν ταπερίπλοκα σύγχρονα ζητήµατα. Οσο για το ποιοι είµαστε κι αν είµαστε ή «φουστανέλα» ή το «φράκο», επειδή στράφηκε στη ∆ύση τοεπαναστατηµένο έθνος,επηρεάστηκε,δέχθηκε τηστήριξη τουµεγάλου φιλελληνικού ρεύµατος, η Ειρήνη Κουµαριανού ήταν σαφής: Προφανώς και στράφηκαν στη ∆ύση οι Ελληνες γιατί στην Ανατολή ήταν ο κατακτητής, τους απέτρεπε. Με τη σκέψη του συµβάλλει σε αυτή τη συναρπαστική διαδροµήστην ιστορική γνώσηκαιτηνεθνική αυτοσυνειδησία και οΣτέλιος Ράµφος: είµαστε και «φουστανέλα» και «φράκο», αλλά και« αυτό που θα θέλαµε να είµαστε και µας διαφεύγει». Εδώ ακριβώς εντοπίζει και τις αντιδράσεις που ξεσήκωσε η προβολή του ντοκιµαντέρ.
Ωστόσο,αυτόπουέκανετην«τραµπάλα» µεταξύ εθνικής φαντασίωσης, που βασίστηκε σεµυθολογίες από τη µια, και µιας πραγµατικότητας από την άλλη πουδιαµόρφωσαν οισυνθήκες τηςΕυρώπηςτου∆ιαφωτισµούκαι ενός λαού που επιδίωξε την ελευθερία και τον αυτοπροσδιορισµό του συναρπαστική καιενδιαφέρουσα γιαπρώτη ίσως φορά είναιη χρήση του τηλεοπτικού µέσου.Το θέαµατης Ιστορίας βγήκεαπό τηµουσειακή ατολµία παλαιών – κυρίως ΕΡΤΙΚΏΝ – αφιερωµάτων και απέδειξε ότι µπορεί να είναι παιδαγωγικά ψυχαγωγικόκαι κυρίως σύγχρονη τηλεόραση.
