«Ανάποδος τόπος!»

ΒΟΣΝΙΑ, ΤΟΝ ΠΡΟΠΕΡΑΣΜΕΝΟ ΑΙΩΝΑ.
ΤΟΥΡΚΟΙ, ΟΡΘΟΔΟΞΟΙ, ΚΑΘΟΛΙΚΟΙ,
ΑΥΣΤΡΙΑΚΟΙ. ΑΓΡΙΟΙ ΑΝΘΡΩΠΟΙ,
ΣΚΛΗΡΑ ΤΟΠΙΑ, ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΠΟΥ
ΓΕΝΝΟΥΝ Η ΜΙΑ ΤΗΝ ΑΛΛΗ. ΑΦΗΓΗΣΕΙΣ
ΠΟΥ ΜΟΙΑΖΟΥΝ ΜΕ ΠΑΛΙΕΣ
ΜΠΑΛΑΝΤΕΣ. Ο ΙΒΟ ΑΝΤΡΙΤΣ ΔΕΝ ΧΡΕΙΑΖΕΤΑΙ
ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ
Η Βοσνία είναι δίπλα μας. Όμως ακόμα και σε μας, τους γείτονες, ακούγεται μακρινός, ξένος τόπος. Τι γνωρίζουμε για το χαρμάνι των λαών της, τι ξέρουμε για την ιστορία της και τις αλληλοσπαρασσόμενες θρησκείες; Πόσοι από μας έχουν το ασκημένο ένστικτο και τη γνώση να εννοήσουν τη βαλκανική ταυτότητα του τόπου, όπως αυτή διαμορφώθηκε μέσα στους αιώνες; Έτσι όπως κρυσταλλώθηκε στις δημώδεις αφηγήσεις και τις μπαλάντες της περιοχής;

Ο Ίβο Άντριτς (1892- 1975) γεννημένος σε ένα χωριό της Βοσνίας από Κροάτες γονείς, ορφάνεψε στα δύο του χρόνια και ανατράφηκε από την οικογένεια της μητέρας του. Η Αυστροουγγρική κυβέρνηση φυλάκισε τον Άντριτς για την πολιτική δράση του στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Στη Δημοκρατία της Γιουγκοσλαβίας, που δημιουργήθηκε με το πέρας του πολέμου, ο συγγραφέας έλαβε δημόσια αξιώματα. Ακολούθησε καριέρα διπλωμάτη: έγινε πρέσβης της χώρας στη Γερμανία έως ότου ξέσπασε ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος, οπότε και επέστρεψε στο Βελιγράδι. Στη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου ο Άντριτς έγραψε τα τρία διασημότερα έργα του. Στη μεταπολεμική κομμουνιστική Γιουγκοσλαβία τιμήθηκε με δημόσιες θέσεις. Το 1961 έλαβε το βραβείο Νομπέλ «για την επική δύναμη των λογοτεχνικών του θεμάτων και τον τρόπο που απεικονίζει την ανθρώπινη μοίρα, αντλώντας υλικό από την ιστορία της πατρίδας του». Ο Άντριτς δώρισε τα χρήματα του βραβείου για να ενισχυθούν οι Βιβλιοθήκες της Βοσνίας και της Ερζεγοβίνης.

Η συλλογή Η δίψα και άλλες ιστορίες περιλαμβάνει τρεις νουβέλες και επτά διηγήματα. Τα κείμενα αυτά, ανέκδοτα ώς τώρα στα ελληνικά, συνθέτουν ένα πολύχρωμο, πολυφωνικό, πολυπρόσωπο αφηγηματικό σύμπαν. Οι ιστορίες διαδέχονται η μία την άλλη, σχεδόν ξηλώνονται από τα στόματα των αφηγητών και διαμορφώνουν μια κοινή, παραμυθική κι αλλόκοτη, ατμόσφαιρα, που ρουφάει τον αναγνώστη.

Από τη Μάρα, την αξιοφάγωτη κόρη του φούρναρη, που γίνεται χωρίς να το θέλει αγαπητικιά ενός πασά στο Σεράγεβο, διώχνεται κακήν κακώς απ΄ την Εκκλησία και καταλήγει δούλα στο πλούσιο σπίτι των αγροίκων Παμούκοβιτς έως τον εμμονοληπτικό με τη γυναικεία ομορφιά Άλιγια Γκέρζελεζ, ο Άντριτς σχεδιάζει τις ιστορίες του με αφηγηματικά υλικά και αφηγηματικούς τρόπους, που δείχνουν να προέρχονται από την προφορική παράδοση της μπαλάντας. Η μυθοπλόκος φαντασία του επεξεργάζεται τα υλικά αυτά και τα μεταμορφώνει.

Απελέκητες πεθερές και πειθήνιες νύφες, άντρες που βατεύουν τις γυναίκες τους, άντρες που γυρεύουν παντού αγαπητικιές, υστερόβουλοι παιδόφιλοι, πάμπλουτοι αλαζόνες προύχοντες. Ξύλο και πόλεμος, ληστές και κολαούζοι, φυλακές. Τούρκοι που αρπάζουν χριστιανές από τα σπίτια τους, βασανιστήρια κρεμασμένων ραγιάδων στα δέντρα, κούρβες που διοικούν χωριά με την καλλονή τους κι έχουν τους καϊμακάμηδες στα πόδια τους. Φλογοβόλοι έρωτες, φονικά, δαιμόνια που ψιθυρίζουν ιστορίες. Χωριάτες που αγοράζουν δρεπάνια, αγοραφοβικοί παπάδες, φοβικοί χωρικοί. Πολύτιμο αλάτι που κάνει τους ανθρώπους να ονειρεύονται, βενετσιάνικες κούπες που προκαλούν σκάνδαλο. Αντρόγυνα που μαλώνουν για να περάσει ο βαρύς χειμώνας. Άσπιλοι καλόγεροι που φωτίζονται στο τέλος της ζωής τους κι αντιλαμβάνονται τη σοφία της αμαρτίας.

Ο Άντριτς κρατά τον παραμυθικό τρόπο της αφήγησης. Υφαίνει τις ιστορίες του τη μια μέσα στην άλλη, περνώντας από πρόσωπο σε πρόσωπο, από οικογένεια σε οικογένεια, από έρωτα σε φονικό και δείχνει, χωρίς να υψώνει ρομφαία, πως η ανθρώπινη φύση, παρά τις επιμέρους τραγωδίες και τα δράματα, παρά τα αίματα και τις αγριότητες, αφήνει πίσω τους νεκρούς και συνεχίζει. Όπως συνεχίζει η ζωή, μετά τον θάνατο της Μάρας της αγαπητικιάς, χωρίς πολλά λόγια και επεξηγήσεις. Όπως παραδίδεται στο συζυγικό σεξ η γυναίκα του διοικητή και ξεχνά τον ληστή, που έσκουζε και δεν την άφηνε να κοιμηθεί όλο το βράδυ. Τόσο απάνθρωπο κι ανθρώπινο μαζί. Ή, για να είμαστε ειλικρινείς, τόσο απάνθρωπο, γι΄ αυτό τόσο ανθρώπινο.

Ιvo Αndric

ΔΙΨΑ ΚΑΙ ΑΛΛΕΣ ΙΣΤΟΡΙΕΣ

ΜΤΦ. ΧΡΗΣΤΟΣ ΓΚΟΥΒΗΣ, ΕΚΔ.
ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗ, 2009, ΣΕΛ. 270