ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΤΟ ΝΕΟ, ΚΑΛΟΓΡΑΜΜΕΝΟ ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑ ΤΟΥ ΘΕΜΕΛΗ,
ΠΟΥ ΠΡΟΣΤΙΘΕΤΑΙ ΣΤΑ ΠΡΟΗΓΟΥΜΕΝΑ ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΑΦΗΓΗΜΑΤΑ
ΤΟΥ, ΤΙΘΕΤΑΙ ΤΟ ΕΡΩΤΗΜΑ ΑΝ Ο ΕΠΙΤΥΧΗΜΕΝΟΣ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ ΘΑ ΑΠΟΦΑΣΙΣΕΙ ΝΑ ΑΝΑΜΕΤΡΗΘΕΙ ΜΕ ΤΗΝ ΑΦΗΓΗΣΗ ΙΣΤΟΡΙΩΝ ΤΟΥ ΚΑΙΡΟΥ ΜΑΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΤΟΠΟΥ ΜΑΣ
Ο Νίκος Θέμελης πρέπει να είναι ο πιο πολυδιαβασμένος Έλληνας πεζογράφος της τελευταίας δεκαετίας, αν βασίσουμε αυτή την εικασία στο επιβλητικό άθροισμα των 288 εκδόσεων που πραγματοποίησαν τα πέντε προηγούμενα βιβλία του, Η αναζήτηση (1998), Η ανατροπή (2000), Η αναλαμπή (2003), Για μια συντροφιά ανάμεσά μας (2005) και Μια ζωή δυο ζωές (2007), σύμφωνα με τα στοιχεία του εκδοτικού τους οίκου. Το νέο μυθιστόρημά του, Οι αλήθειες των άλλων, ακολουθεί τη γραμμή των παλαιότερων ιστορικών αφηγημάτων του- εξαίρεση αποτέλεσε το Μια ζωή δυο ζωές , αστικό μυθιστόρημα ανθρώπινων σχέσεων μέσα στο πλαίσιο της σύγχρονης ελληνικής πραγματικότητας. Εξίσου ογκώδες με εκείνα, έκτασης 499 σελίδων, το νέο μυθιστόρημα αρθρώνεται σε δύο μέρη και είκοσι κεφάλαια. Στο επίκεντρο της πλοκής βρίσκεται ο Μανόλης Λινός, Μικρασιάτης Έλληνας από τις Κυδωνίες, την πολυτάραχη ζωή του οποίου, στη σχέση της με τη ζωή των προσώπων του οικογενειακού, φιλικού και κοινωνικού του περίγυρου, παρακολουθούμε από το 1923 μέχρι το 1958. Στα δέκα κεφάλαια του πρώτου μέρους, ο σχεδόν εικοσάχρονος Μανόλης βρίσκεται στη γενέτειρά του, έχει πάρει, με ενέργειες του συνονόματου παππού του, την ψεύτικη ταυτότητα ενός Τούρκου για να γλιτώσει τις διώξεις των Τούρκων και εν τέλει, έπειτα από πολλές περιπέτειες, διαψεύσεις και την αυτοκτονία του παππού του, καταφέρνει να διαφύγει με μια βάρκα στη Μυτιλήνη, μεταφέροντας αγωνιωδώς και διασώζοντας τον εθνικό θησαυρό της οικογένειάς του, τα αρχεία και τα βιβλία του Γυμνασίου των Κυδωνιών. Στο δεύτερο μέρος η πλοκή εκτυλίσσεται σε διαφορετικούς τόπους και εποχές. Αρχικά στη Μυτιλήνη, όπου ο Μανόλης ξαναβρίσκει τα λιγοστά εναπομείναντα πρόσωπα της οικογένειάς του και αντιμετωπίζει τις δυσκολίες προσαρμογής των προσφύγων στη νέα τους πατρίδα, ώσπου αποφασίζει να φύγει στην Αθήνα για να σπουδάσει Ιστορία στη Φιλοσοφική Σχολή (κεφ. 11-14). Δέκα χρόνια αργότερα, γύρω στο 1935, πηγαίνει, μαζί με τη γυναίκα του και το μικρό παιδί τους, τον Ιωακείμ, στην Κομοτηνή, όπου διορίζεται καθηγητής στο Γυμνάσιο της πόλης, αλλά σχεδόν έναν χρόνο μετά εκδιώκεται βιαίως από εκεί επειδή ο λόγος που εκφώνησε στη γιορτή της 25ης Μαρτίου θεωρήθηκε αντεθνικός (κεφ. 15-16). Στον επόμενο σταθμό του μυθιστορήματος, ο Μανόλης βρίσκεται στην Αθήνα λίγο πριν να τελειώσει ο Εμφύλιος και ζει από απόσταση ασφαλείας το έντονο πολιτικό κλίμα της εποχής έως τη στιγμή που η ζωή του σημαδεύεται από τη δολοφονία της γυναίκας του, πράξη πιθανώς αντεκδίκησης επειδή εκείνη κατέδωσε έναν κομμουνιστή φίλο του άνδρα της (κεφ. 17-18). Στον τελευταίο σταθμό του βιβλίου, το 1958, ο Ιωακείμ, ο γιος τού Μανόλη, επιστρέφει από το Λονδίνο, έχοντας γίνει διδάκτορας της Βυζαντινής Ιστορίας με θέμα διατριβής την Άλωση της Κωνσταντινούπολης.
Νίκος Θέμελης
OΙ ΑΛΗΘΕΙΕΣ ΤΩΝ ΑΛΛΩΝ
ΕΚΔ. ΚΕΔΡΟΣ 2008, ΣΕΛ. 499
Κάνοντας διακοπές στην Αίγινα, με τη συντροφιά των δυο γιων του και μιας μεγάλης παρέας από φίλους και φίλες του, ο μεσήλικας Μανόλης κάνει τον απολογισμό της ζωής του προσμετρώντας κέρδη και απώλειες (κεφ. 19-20).
Βασικό κλειδί του μυθιστορήματος και ένα από τα κύρια στοιχεία συνοχής του, παρά το μεγάλο χρονικό εύρος της ιστορίας και την πληθώρα δευτερευόντων προσώπων, είναι ένα αγιορείτικο χειρόγραφο όπου ένα χρονικό της Αλώσεως παραδίδει μια διαφορετική, αντιηρωική εκδοχή για το τέλος του Κωνσταντίνου Παλαιολόγου. Σύμφωνα με αυτή την εκδοχή, ο τελευταίος Βυζαντινός αυτοκράτορας δεν σκοτώθηκε υπερασπιζόμενος την Πόλη, αλλά διέφυγε στο Άγιον Όρος. Το χειρόγραφο αυτό κληροδοτήθηκε από την οικογένειά του στον Μανόλη, ο οποίος το διαφυλάσσει ευλαβικά και εν τέλει το δίνει στον γιο του Ιωακείμ. Οι απόψεις του χρονικού είναι η ουσιαστική αιτία της εκδίωξης του Μανόλη από την Κομοτηνή αλλά και το επίκεντρο ή και το ισχυρό χαρτί της διατριβής του Ιωακείμ. Στο τέλος του μυθιστορήματος, όμως, ο Ιωακείμ διορίζεται επιμελητής στην έδρα της Βυζαντινής Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, αποδεχόμενος δύο όρους: παραδίδει το επίμαχο χειρόγραφο στα χέρια του καθηγητή του και δεσμεύεται ότι δεν θα εκδώσει τη ρηξικέλευθη διατριβή του.
