Ποικίλα ιστορικά

Ξεπερνά τις 500 σελίδες ο νέος (24ος) τόμος με θέματα από τη νεώτερη και
σύγχρονη ελληνική πολιτική και κοινωνική ιστορία, που εκδίδει η Εταιρεία
Μελέτης Νέου Ελληνισμού, η οποία γιορτάζει και με αυτήν την έκδοση τα 30
χρόνια από την ίδρυσή της. H γκάμα των μελετημάτων είναι ευρύτατη στα πεδία
που κινείται το έντυπο και τα θέματα συχνά απροσδόκητα. Π.χ., η εργασία της
Μαρίας Παπαθανασίου για τα εξώγαμα παιδιά και ψυχοπαίδια των Ανατολικών Άλπεων
(1750-1940).

Στο πλαίσιο της ξένης ιστορίας υπάρχουν ακόμα οι πολιτιστικές και οι πολιτικές
πρακτικές του αργεντίνικου αναρχισμού από τον Χουάν Σουριάνο και η εικόνα του
γκαούτσο στην αργεντίνικη κοινωνία από τη Μαρία Δαμηλάκου.

Από τα ελληνικού ενδιαφέροντος θέματα που καλύπτουν και το συντριπτικό ποσοστό
της ύλης να σημειώσω – με ελάχιστες νύξεις:

– Τη μελέτη του Γιώργου Κόκκινου για την κοσμοθεωρία, την ιδεολογία και
πολιτική στράτευση του Αλέξανδρου Δελμούζου, όπου σημειώνεται:

«H πολιτική ιδεολογία του Δελμούζου, προϊόν επιλεκτικών και συγκυριακών
προσαρμογών στο συνολικό πλαίσιο που ορίζουν οι ιδεολογικές παραδόσεις του
συντηρητισμού και του φιλελευθερισμού, προσδιορίζεται από δύο αρνήσεις: την
άρνηση του φασισμού και την άρνηση του κομμουνισμού. Το διπλό αυτό μέτωπο
εκφράζεται ως αντίθεση σε κάθε μορφή ολοκληρωτισμού».

– Εξαιρετικά ενδιαφέρον βρήκα το κείμενο του Γιάννη Παπαθεοδώρου «Ο σκληρός
Απρίλης του ’44 – Μυθοπλασία, ιστορία και μνήμη στις Ακυβέρνητες Πολιτείες του
Στρατή Τσίρκα», όπου επισημαίνεται:

«Ο σκληρός Απρίλης του ’44 γίνεται μια μετωνυμία της χειρονομίας του
αποκλεισμού μέσα στην ιστορία. H καταδίκη του κινήματος, η αποκήρυξή του, η
βιολογική και ψυχική εξόντωση των πρωταγωνιστών του, ο εγκλεισμός τους στα
στρατόπεδα συγκέντρωσης, τις φυλακές και τις εξορίες, η αποσιώπηση της δράσης
τους από το εθνικό αφήγημα της αντίστασης αλλά και από την κομματική ιστορία,
είναι μια πορεία συνεχών ιστορικών αποκλεισμών. Ο Απρίλης είναι ένα μνημείο
“των αφανών” που καλύφθηκε από τον κανονιστικό ιστορικό λόγο της εποχής. Από
αυτή την άποψη, η πράξη του “ιστορείν”, στην τριλογία, έχει έντονα κριτικό και
αναθεωρητικό χαρακτήρα».

– Εν τάχει λίγα ακόμα θέματα: «Καθολική ανδρική ψηφοφορία και αποκλεισμός των
γυναικών από την πολιτική στην Ελλάδα του 19ου αιώνα», που γράφει η Ελένη
Φουρναράκη, με πλήθος σημειώσεων και πλούσια βιβλιογραφία. «Προεπαναστατικές
πραγματικότητες: H οικονομική κρίση και η πορεία προς το είκοσι ένα», από τον
Βασίλη Κρεμμυδά. «Οι γιατροί απέναντι στο κοινωνικό ζήτημα. Ο αντιφυματικός
αγώνας στις αρχές του 20ού αιώνα (1901-1926)».

H άψογη τυπογραφική εμφάνιση του τόμου θα οφείλεται ασφαλώς στον επιμελητή της
έκδοσης Χρήστο Λούκο που (και ως γιος τυπογράφου) υπογράφει τη μελέτη
«Τυπογραφία και τυπογράφοι στο ελληνικό κράτος. Πρώτη προσέγγιση: Αθήνα
1930-1990». Μοναδική αστοχία η παράλειψη αναγραφής της ιδιότητας των
συγγραφέων.

«ΕΝΤΕΥΚΤΗΡΙΟ»

Για τον Σπύρο Καρυδάκη

Το 1997 κυκλοφόρησε το πρώτο μυθιστόρημα του Σπύρου Καρυδάκη «Ο ένας με
μαχαίρι» από τον Καστανιώτη και όπως σημειώνει με το γνωστό ύφος του ο
Δημήτρης Μαρωνίτης, αποφάσισε με τη Σοφία Νικολαΐδου και τον εκδότη του
περιοδικού Γιώργο Κορδομενίδη να συμπήξουν «τριαδική εταιρεία φίλων του
Καρυδάκη»…

Στο μεταξύ κυκλοφορούν το δεύτερο μυθιστόρημα του συγγραφέα «H νύχτα των
ονομάτων» και η νουβέλα «Άσε με να σε δέρνω κάπου κάπου».

Τον Μάιο η «τριαδική εταιρεία» οργανώνει στο «Εντευκτήριο» εκδήλωση γνωριμίας
του Καρυδάκη με το κοινό. Ο Μαρωνίτης χαρακτηρίζει τη λογοτεχνική παρουσία του
Καρυδάκη «υπόσχεση ιδιόρρυθμης ιδιοφυΐας,» συμπληρώνοντας ότι «ο χρόνος θα
δείξει το κύρος αυτής της αυθαίρετης, προς το παρόν, πρόβλεψης». Και η Σοφία
Νικολαΐδου θα σημειώσει:

«H πεζογραφία του Σπύρου Καρυδάκη, ήδη από το πρώτο του βιβλίο έχει δείξει τα
γράδα της. Δεν είναι καθόλου “φρόνιμη”. Αναγνωστική περιπέτεια, να τι παθαίνει
όποιος διαβάζει τα βιβλία του. Που θα πει: δεν είναι κείμενα μονόχορδα, δεν
ανήκουν στον πεζογραφικό χυλό, δεν διαβάζονται με κατεβασμένο τον διακόπτη του
μυαλού…».

Αυτά και αρκετά ακόμα για τον Σπύρο Καρυδάκη «που γεννήθηκε στη Ζάκυνθο το
1961 και εργάστηκε ως αγρότης, εργάτης, ναυτικός, ψήστης, επιμελητής ύλης σε
περιοδικά, ανθοπώλης, βιβλιοϋπάλληλος και άλλα».

Για έναν συγγραφέα που, όπως ισχυρίζεται εισαγωγικά ο Κορδομενίδης, «αρνείται
να υιοθετήσει τις μεθόδους οργανωμένης αυτοπροβολής και δημοσίων σχέσεων».

Εκτός από αυτό το μικρό αλλά μεστό αφιέρωμα το περιοδικό δημοσιεύει, όπως
συνήθως, επιλεγμένη ελληνική και ξένη ποίηση καθώς και πεζά. Προτείνω να
διαβαστεί το τολμηρό και τόσο σοφά δομημένο διήγημα του Γάλλου Αντρέ Πιέρ ντε
Μαντιάργκ σε εισαγωγή και μετάφραση της Ευγενίας Γραμματικοπούλου.

«ΟΔΟΣ ΠΑΝΟΣ»

«Ο θάνατος θα ‘ρθει και θα ‘χει τα μάτια σου»

«Δεν αυτοκτονεί κανείς για τον έρωτα μιας γυναίκας. Αυτοκτονεί γιατί ένας
έρωτας, οποιοσδήποτε έρωτας, μας αποκαλύπτει τη γύμνια μας, την αθλιότητά μας,
την αδυναμία μας, το τίποτα».

Αυτά έγραφε πριν αυτοκτονήσει, στα 42 του χρόνια (1908-1950) ο Ιταλός
πεζογράφος, ποιητής, μεταφραστής, ο ευαίσθητος Τσέζαρε Παβέζε. Διαβάζουμε
πάντως στο αφιέρωμα του περιοδικού και στο κείμενο του Δημήτρη A. Κράνη, ότι
μεγάλο ερωτικό σοκ έπαθε ο Παβέζε από γυναικεία «προδοσία». Ο συγγραφέας είχε
εξοριστεί στον ιταλικό Νότο από το φασιστικό μουσολινικό κράτος.
«Επιστρέφοντας από την εξορία το 1936 ένας φίλος τον περίμενε στο σταθμό του
Τορίνο. Ο Παβέζε τον ρώτησε: “Κι εκείνη; ” και ο φίλος του απάντησε:
“Παντρεύτηκε χθες το πρωί”. Ο Παβέζε κέρωσε. Αυτή η γυναίκα η δυναμική που
μαζί αγωνιστήκανε μέσα από τις τάξεις του Κομμουνιστικού Κόμματος, αυτός ο
δεσμός αγώνα, θαυμασμού, εξάρτησης κι επιβολής της στο σεμνό ερωτευμένο νέο
άντρα με τα γυαλάκια χωρίς σκελετό, του διανοούμενου, είχε σπάσει με την
αστική της αποκατάσταση.

Ο Παβέζε που ‘βρισκε στο δυναμισμό της κι αυτός τη δύναμη που του έλειπε,
κατέρρευσε και δεν συνήλθε ουσιαστικά ποτέ μέχρι την αυτοκτονία του».

Στο αφιέρωμα συμβάλλουν ακόμα ο Θανάσης Κουτλής, ο Γιάννης H. Παππάς με
μεταφράσεις ποιημάτων και ο Γιώργος Χρονάς.

«H ΚΙΝΣΤΕΡΝΑ»

«Παρεξηγήσεις»

Το εξαμηνιαίο περιοδικό λόγου και τέχνης που εκδίδει η «Εταιρεία Μελέτης της
καθ’ ημάς Ανατολής» περιέχει και σε αυτό το τεύχος του λίγο απ’ όλα: ποίηση,
μικρά πεζά, ταξιδιωτικά, δοκίμια, μεταφράσεις, βιβλιοκρισίες.

Αξίζει να επισημανθεί το δοκίμιο του Ηρακλή Μήλλα «Γλωσσικές, επικοινωνιακές
παρεξηγήσεις Ελλήνων και Τούρκων» για την ψύχραιμη προσέγγιση του λεπτού
θέματος:

«Τα ελληνικά διαβατήρια δεν περιλαμβάνουν την Κωνσταντινούπολη σαν τόπο
γέννησης κάποιου, εφόσον ο όρος θα προκαλέσει προβλήματα στον κάτοχο αυτού του
ταξιδιωτικού εγγράφου όταν θα πάει στην Τουρκία. Μπορεί να μη γίνει δεκτός στη
χώρα. H λύση, εφόσον οι ελληνικές αρχές δε δέχονται να γράψουν τη λέξη
Ισταμπούλ, είναι να αναγράφεται μια περιοχή, μια συνοικία της Πόλης. Ένας
Τούρκος δεν παίρνει βίζα για να έρθει στην Ελλάδα αν στο διαβατήριό του
αναγράφεται σαν χώρος γεννήσεως Cumulcine αντί της ελληνικής ονομασίας
Κομοτηνή».

ΔΙΕΥΘΥΝΣΕΙΣ

* «ΜΝΗΜΩΝ»: Ανακρέοντος 24-28, Αθήνα – 106 79, τηλ: 210-3604.793

* «ΕΝΤΕΥΚΤΗΡΙΟ»: T.Θ. 50011, Θεσσαλονίκη – 540 13, τηλ.: 2310-279.607

* «ΟΔΟΣ ΠΑΝΟΣ: Διδότου 39, Αθήνα – 106 80, τηλ.: 210-3616782

* «H ΚΙΝΣΤΕΡΝΑ»: T.Θ. 77289, Παλαιό Φάληρο – 175 10 (τηλέφωνο δεν αναγράφεται)