«Εχω πάντα δίκιο, ακόμα και όταν έχω άδικο»: αυτόν τον τίτλο θα επέλεγε, αν χρειαζόταν να το κάνει, για την ομιλία του αμερικανού προέδρου στο Νταβός ο Μπρουνό Τερτρέ. Αναπληρωτής διευθυντής του Ιδρύματος για τη Στρατηγική Ερευνα (FRS), ο Τερτρέ θεωρείται από τις πλέον έγκυρες φωνές στη Γαλλία – και ευρύτερα στην Ευρώπη – σε θέματα γεωπολιτικής, διεθνών σχέσεων και στρατηγικής ασφάλειας. Ενα πράγμα είναι βέβαιο, λέει στα «ΝΕΑ»: «Δεν μπορούμε πια να στηριζόμαστε στον Ντόναλντ Τραμπ».
Κύριε Τερτρέ, έχουν άραγε ακόμη οι Ευρωπαίοι το δικαίωμα να εκπλήσσονται ή/και να σοκάρονται από όσα λέει και κάνει ο Τραμπ; Δεν είχαμε προειδοποιηθεί επαρκώς;
Πιστεύω ότι πολλοί Ευρωπαίοι ήλπιζαν ακόμη, πριν από έναν χρόνο, ότι η δεύτερη προεδρία Τραμπ θα εξελισσόταν όπως η πρώτη. Οτι θα αρκούσε να κολακέψει κανείς τον αμερικανό πρόεδρο, να κάνει ορισμένες παραχωρήσεις και να αφήσει την καταιγίδα να περάσει. Υπήρχαν, ωστόσο, πολλοί λόγοι να περιμένουμε ότι η δεύτερη θητεία του Τραμπ θα ήταν πολύ διαφορετική… Πάρα πολλοί Ευρωπαίοι βρίσκονταν σε άρνηση. Ας ελπίσουμε ότι τώρα θα ανοίξουν τα μάτια.
Ενα σχόλιο για την ομιλία του αμερικανού προέδρου στο Νταβός;
Ο Τραμπ αφιέρωσε το μεγαλύτερο μέρος της ομιλίας του στο να εξυμνεί την οικονομική πολιτική του, παρότι τα δεδομένα τον διαψεύδουν. Και στο να επινοεί νίκες, όπως για παράδειγμα στο ζήτημα των τιμών των ευρωπαϊκών φαρμάκων.
Ο αμερικανός πρόεδρος απειλεί ότι θα εισβάλει στη Γροιλανδία και κατόπιν διαβεβαιώνει ότι δεν θα εισβάλει· μιλάει για επιβολή δασμών αν δεν του πουληθεί το νησί κι έπειτα λέει ότι δεν θα επιβάλει δασμούς. Απέναντι σε έναν τόσο απρόβλεπτο και αναξιόπιστο ηγέτη, ποιον δρόμο πρέπει να επιλέξει η Ευρώπη: του κατευνασμού ή της ρήξης;
Οι μεταστροφές του Τραμπ είναι τόσο συχνές που είναι πια αδύνατο να νιώθει κανείς ασφαλής όταν μοιάζει να αλλάζει στάση, όπως στην περίπτωση της Γροιλανδίας. Οσα λέει σήμερα μπορεί να αναιρεθούν αύριο. Δεν μπορούμε πια να στηριζόμαστε σε αυτόν. Το θέμα δεν είναι να προχωρήσουμε σε «ρήξη», αλλά να πάψουμε να επενδύουμε στη λογική του κατευνασμού και να αποδεχθούμε νηφάλια την αναμέτρηση ισχύος, χωρίς να την προκαλούμε.
Πιστεύετε ότι θα επιχειρούσε ποτέ να καταλάβει τη Γροιλανδία διά της βίας;
Προσωπικά, δεν το θεωρώ πιθανό. Γιατί δεν είναι καθόλου απαραίτητο προκειμένου να ενισχυθεί η στρατιωτική παρουσία της Ουάσιγκτον στην περιοχή και επιπλέον θα είχε σημαντικό πολιτικό κόστος για τον ίδιο. Η πλειοψηφία του στο Κογκρέσο θα αντιδρούσε.
Ο Εμανουέλ Μακρόν ήταν ο πρώτος που τάχθηκε υπέρ της ενεργοποίησης του ευρωπαϊκού μηχανισμού κατά του οικονομικού εξαναγκασμού. Θεωρείτε ότι πρόκειται για ένα αποτελεσματικό εργαλείο;
Ο μηχανισμός αυτός θεσπίστηκε το 2023, κυρίως με την Κίνα στο στόχαστρο, και δεν έχει δοκιμαστεί ποτέ… Η αποτελεσματικότητά του ως εργαλείου αποτροπής δεν είναι, προς το παρόν, προφανής. Μπορεί όμως να είχε έμμεσο αντίκτυπο στον Τραμπ μέσω της αμερικανικής οικονομίας και του περιβάλλοντός του, εάν οι επιχειρηματικές του δραστηριότητες αντιμετώπιζαν σοβαρά προβλήματα. Και οι ενδιάμεσες εκλογές για το Κογκρέσο απέχουν μόλις λίγους μήνες.
Ο τίτλος του φετινού Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ στο Νταβός, «Πνεύμα διαλόγου», ακούγεται σχεδόν ειρωνικός αν αναλογιστεί κανείς πόσο μονοπωλεί την προσοχή όλων ο Ντόναλντ Τραμπ. Θα μπορούσαμε να πούμε ότι η πολυμερής προσέγγιση ανήκει πλέον στο παρελθόν, όπως και η βασισμένη σε κανόνες διεθνής τάξη;
Οπως είπε πολύ σωστά ο καναδός πρωθυπουργός στο Νταβός, «η διεθνής τάξη που βασίζεται σε κανόνες» ήταν ανέκαθεν, εν μέρει, μια μυθοπλασία. Από την άλλη πλευρά, το να πει κανείς ότι ο πολυμερισμός ανήκει πλέον στο παρελθόν μού φαίνεται υπερβολικό. Εξακολουθεί να εφαρμόζεται από την πλειονότητα των χωρών του κόσμου. Και έχουμε ήδη βιώσει περιόδους μπλοκαρίσματος στο Συμβούλιο Ασφαλείας: κατά τον Ψυχρό Πόλεμο φυσικά, το 2002-2003 επίσης, με την αμερικανική εισβολή στο Ιράκ, και από το 2012 με τη Ρωσία. Τίποτα δεν είναι απολύτως μη αναστρέψιμο.
Θυμάμαι τον τίτλο μιας παλαιότερης συνέντευξής σας σχετικά με τον Βλαντίμιρ Πούτιν: «Δεν συζητάς συνταγές μαγειρικής με έναν κανίβαλο!». Τι μπορούμε να κάνουμε ως Ευρώπη όταν εκείνος που συζητά με τον «κανίβαλο» τον θαυμάζει ανοιχτά;
Είναι πράγματι ακόμα πιο δύσκολο, καθώς οι θέσεις του Τραμπ αναφορικά με τη Ρωσία και τον Πούτιν αλλάζουν κυριολεκτικά από τη μία μέρα στην άλλη. Το μόνο σίγουρο είναι ότι πλέον είναι μάταιο να περιμένουμε μια οριστική μεταστροφή του Τραμπ. Είμαστε πια αναγκασμένοι να βασιστούμε αποκλειστικά στις δικές μας δυνάμεις. Αυτό είναι δύσκολο για την Ευρώπη, ιδίως για τις χώρες που βασίζονταν ανέκαθεν κυρίως στην Ουάσιγκτον για την άμυνά τους. Θα είναι πιθανότατα λιγότερο δύσκολο για τις χώρες που πάντα κρατούσαν αποστάσεις και, κυρίως, κατέβαλλαν σημαντικές προσπάθειες για την εθνική άμυνα, όπως η Ελλάδα και η Γαλλία.
