Μελέτες της τελευταίας πενταετίας αναδεικνύουν μια ανησυχητική πραγματικότητα: έφηβοι ηλικίας 13 έως 18 ετών αφιερώνουν καθημερινά περισσότερες από 8,5 ώρες σε ψυχαγωγία που βασίζεται σε οθόνες, με κυρίαρχο μέσο τα smartphone. Η υπερβολική αυτή χρήση δεν αποτελεί απλώς μια συνήθεια της σύγχρονης ζωής, αλλά ένα φαινόμενο με σοβαρές κοινωνικές, εκπαιδευτικές και υγειονομικές προεκτάσεις.
Η συνεχής έκθεση σε οθόνες συνδέεται άμεσα με προβλήματα σωματικής υγείας, όπως η έλλειψη σωματικής άσκησης, οι διαταραχές ύπνου και κόπωση των ματιών. Παράλληλα, ολοένα και περισσότερα επιστημονικά δεδομένα επισημαίνουν τη σχέση της υπερβολικής χρήσης smartphones στους εφήβους με το άγχος, τη μειωμένη αυτοεκτίμηση και συμπτώματα κατάθλιψης. Η ψηφιακή ζωή, αν και προσφέρει δυνατότητες επικοινωνίας και πληροφόρησης, συχνά αντικαθιστά την κοινωνική επαφή και τον ποιοτικό ελεύθερο χρόνο.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί και ο αντίκτυπος της κατάχρησης έκθεσης στις οθόνες στις ακαδημαϊκές επιδόσεις. Οι πολλές ώρες μπροστά σε οθόνες μειώνουν τον χρόνο μελέτης και συγκέντρωσης, επηρεάζοντας αρνητικά τη σχολική απόδοση. Η συνεχής εναλλαγή ερεθισμάτων που χαρακτηρίζει τα ψηφιακά μέσα βάζει φρένο στην ανάπτυξη δεξιοτήτων προσοχής και κριτικής σκέψης, ιδιοτήτων απαραίτητων για τη μάθηση.
Σκοπός της δημοσίευσης δεν είναι η δαιμονοποίηση της τεχνολογίας, αλλά η ανάγκη περιορισμού της κατάχρησης της έκθεσης των εφήβων σε οθόνες.
Γονείς, εκπαιδευτικοί και η Πολιτεία οφείλουν να αναλάβουν ενεργό ρόλο, συντονίζοντας τις προσπάθειές τους απέναντι στο φαινόμενο της ανεξέλεγκτης χρήσης των οθονών. Η θέσπιση σαφών χρονικών ορίων δεν αρκεί από μόνη της· απαιτείται παράλληλα η καλλιέργεια ψηφιακής συνείδησης και υπευθυνότητας στους εφήβους. Η ενίσχυση της φυσικής δραστηριότητας, της δημιουργικής έκφρασης και της ουσιαστικής κοινωνικής συναναστροφής μπορεί να επαναφέρει την ισορροπία που απειλείται από την ψηφιακή υπερβολή. Μόνο μέσα από συλλογικές πρωτοβουλίες και στοχευμένες πολιτικές πρόληψης μπορεί να αντιμετωπιστεί αποτελεσματικά η ψηφιακή κατάχρηση, προτού εξελιχθεί σε μόνιμο εμπόδιο για την υγεία και την ανάπτυξη των νέων.
Η εφηβεία είναι μια κρίσιμη περίοδος για τη διαμόρφωση της προσωπικότητας του ατόμου. Το επείγον και επιτακτικό διακύβευμα της εποχής μας είναι να διασφαλίσουμε ότι η τεχνολογία θα αποτελέσει εργαλείο εξέλιξης και όχι παράγοντας που υπονομεύει την υγεία και το μέλλον των νέων μας.
Ο Χαράλαμπος Μ. Μουτσόπουλος είναι ιατρός – ακαδημαϊκός
