Το σχολείο στον καθρέφτη του lockdown

Από τις 11 Μαρτίου που έκλεισαν τα σχολεία και η χώρα προχώρησε σε γενικό lockdown, μέχρι την 1η Ιουνίου που ολοκληρώθηκε η επαναφορά στην (με περιορισμούς) εκπαιδευτική κανονικότητα, μαθητές, εκπαιδευτικοί και γονείς έζησαν μία αιφνίδια και για πολλούς βίαιη προσαρμογή στα νέα δεδομένα της εξ αποστάσεως εκπαίδευσης, του ψηφιακού περιβάλλοντος μάθησης και της τηλεργασίας. Μία κατάσταση πρωτόγνωρη, την οποία κανείς από τους θεσμικούς παράγοντες δεν ήταν προετοιμασμένος να αντιμετωπίσει, πολλώ δε μάλλον οι ίδιοι οι μαθητές και οι οικογένειές τους. Παρ’ όλα αυτά, με δυσκολίες, αστοχίες, σοβαρές ελλείψεις και σημαντικές ανισότητες, στην περίοδο του lockdown, έγιναν μεγάλα άλματα, η εκπαίδευση προσπάθησε να λειτουργήσει με τα νέα ψηφιακά εργαλεία, χάρις και στην αυταπάρνηση μεγάλης μερίδας του εκπαιδευτικού κόσμου. Να το αναγνωρίσουμε όλοι: οι περισσότεροι εκπαιδευτικοί δούλεψαν, προσπάθησαν, αυτοεπιμορφώθηκαν περισσότερο για να μπορέσουν να αντεπεξέλθουν στις νέες ανάγκες των σχολείων, φροντίζοντας τους μαθητές τους και αδιαφορώντας για τη μίζερη «αντίσταση» των συνδικαλιστών και άλλων επαγγελματιών πολιτικών της ήσσονος προσπάθειας. Σήμερα, όμως, είμαστε στην επόμενη μέρα και χρειάζονται μεγάλες τομές και μεταρρυθμίσεις για την ανασυγκρότηση του ψηφιακού σχολείου και την οργανική ένταξή του στην  εκπαιδευτική πολιτική.

Στον καθρέφτη του lockdown, το σχολείο έδειξε μεγάλες ρωγμές, παθογένειες, αλλά και ανισότητες που πρέπει πλέον να αναταχθούν. Ξεκινώντας από τα βασικά, το «ψηφιακό σχολείο» και το Πανελλήνιο Σχολικό Δίκτυο (ΠΣΔ), που όφειλαν να υποστηρίζουν την εξ αποστάσεως διδασκαλία, είχαν αφεθεί στην τύχη τους τα τελευταία χρόνια και είχαν ουσιαστικά απαξιωθεί από την πολιτική του «φτωχού σχολείου» των Φίλη και Γαβρόγλου. Πλήρης ερημοποίηση διαθέσιμων μέσων και προγραμμάτων, παντελής έλλειψη στρατηγικού σχεδιασμού. Ετσι, όταν στο lockdown χρειάσθηκε να περάσει η διδασκαλία σε ψηφιακό περιβάλλον, οι πλατφόρμες του ΠΣΔ, του e-class και του e-me δεν μπορούσαν να αντέξουν τον όγκο των νέων χρηστών, με αποτέλεσμα το σύστημα να δυσλειτουργεί και να απαιτεί περισσότερες εργατοώρες για την οργάνωση της εξ αποστάσεως. Πολλοί δάσκαλοι και καθηγητές δεν διέθεταν καν λογαριασμό στο ΠΣΔ, ενώ αρκετοί εξ αυτών, όπως και πολλοί γονείς δεν μπορούσαν να το χρησιμοποιήσουν, λόγω έλλειψης γνώσεων. Αλλωστε επιμόρφωση β’ επιπέδου (ψηφιακή τεχνολογία στην εκπαίδευση) αφορά σήμερα πολύ μικρό αριθμό εκπαιδευτικών, γίνεται με κλήρωση (!) και πολύ αργούς ρυθμούς, με αποτέλεσμα το σχολείο και οι εκπαιδευτικοί να βρεθούν ψηφιακά «γυμνοί» μπροστά στην κρίση. Ας μην ξεχνάμε επίσης ότι σημαντικό ποσοστό των εκπαιδευτικών έχουν γεννηθεί μεταξύ 1955-1965 και είναι λιγότερο εξοικειωμένοι με το ψηφιακό περιβάλλον εκπαίδευσης. Το κυριότερο πρόβλημα βέβαια υπήρξε η ανθεκτικότητα του δικτύου, το οποίο, όσο και αν ενισχύθηκε σε πόρους, συνδυάστηκε με το εγγενές πρόβλημα των διαθέσιμων πληροφορικών μέσων (έλλειψη καμερών, μικροφώνων, λογισμικών) σε δασκάλους και σε μαθητές. Ακόμα και σήμερα, οι περισσότερες αίθουσες διδασκαλίας δεν διαθέτουν πρόσβαση στο Διαδίκτυο και φυσικά με ασύρματο δίκτυο δεν καλύπτεται μια σχολική μονάδα. Ετσι, ενώ προσφερόταν τυπικά ένα προηγμένο σύστημα σύγχρονης και ασύγχρονης εκπαίδευσης, στα δημόσια σχολεία, λόγω των παραπάνω προβλημάτων, εφαρμόστηκε περισσότερο η ασύγχρονη, με αναρτήσεις εκπαιδευτικού υλικού στο e-class, διαδικασία (αυτο)διόρθωσης και μεγάλη προσπάθεια από πλευράς εκπαιδευτικών, μαθητών και γονέων. Η δε προαιρετικότητα μεταξύ της σύγχρονης και της ασύγχρονης εξ αποστάσεως διδασκαλίας που αποφάσισε το υπουργείο, λόγω της αδυναμίας οργάνωσης ταχύρρυθμης μαζικής επιμόρφωσης των εκπαιδευτικών, συρρίκνωσε τις δυνατότητες και επέτεινε τα χάσματα και τις ανισότητες.

Σήμερα που τα γνωρίζουμε όλα αυτά και συνειδητοποιούμε ότι η καινοτομία της εξ αποστάσεως στα σχολεία συνιστά πλέον ανάγκη και όχι μόνο επιλογή, χρειάζεται η μεγάλη ψηφιακή επανάσταση στην εκπαίδευση, με στρατηγικό σχεδιασμό, εκσυγχρονισμό των δομών, επιμόρφωση και αξιολόγηση του προσωπικού. Οι εκπαιδευτικοί, μαθητές και γονείς απαιτούν πια να αλλάξουμε καθρέφτη και να κερδίσουμε το μέλλον.

Ο Θεόδωρος Π. Παπαθεοδώρου είναι καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου, πρ. υφυπουργός