Τα αποκαλυπτήρια του «γύψου»

Στις 25 Απριλίου 1967 ο αυστριακός βουλευτής Καρλ Τσέρνετς γίνεται ο πρώτος πολιτικός που φέρνει το «ελληνικό ζήτημα» στο Συμβούλιο της Ευρώπης. «Ενα από τα μέλη μας έχει παραβιάσει τις θεμελιώδεις αρχές της Κοινότητας» λέει. «Και είμαστε υποχρεωμένοι να πάρουμε θέση». Κι όμως, θα περάσουν πολλοί μήνες μέχρι να αποφασίσει η Ευρώπη να αντιδράσει. Και θα επιτευχθεί σε μεγάλο βαθμό χάρη στη λαϊκή πίεση που θα αναπτυχθεί στο εσωτερικό των ευρωπαϊκών κρατών. Παρά τον αρχικό δισταγμό, που υπαγορευόταν από τις ισορροπίες του Ψυχρού Πολέμου, οι ανατριχιαστικές περιγραφές για τα βασανιστήρια που εκτελεί η χούντα στην Ελλάδα ανοίγουν ένα παραθυράκι στην κτηνωδία. Τον Ιανουάριο του 1968 ξεκινά μακρύς κύκλος διαβουλεύσεων. Η Διεθνής Αμνηστία αναλαμβάνει ρόλο, πλούσια στοιχεία βλέπουν το φως της δημοσιότητας, σύντομα καθίσταται σαφές ότι στη χώρα μας παραβιάζονται κατάφωρα τα ανθρώπινα δικαιώματα.

Στην προσπάθεια τεκμηρίωσης των κατηγοριών, 22 μάρτυρες θα καταθέσουν ενώπιον του Συμβουλίου της Ευρώπης. Ενας από αυτούς, η ηθοποιός Κίττυ Αρσένη, που έχει ήδη βιώσει την κόλαση της οδού Μπουμπουλίνας, όταν καταφέρνει να δραπετεύσει στο εξωτερικό. Προσέρχεται στο Συμβούλιο και περιγράφει συγκλονιστικές σκηνές. Ολα όσα αρνείται η χούντα στις δημόσιες εκφράσεις της είναι αυτά για τα οποία περηφανεύεται πίσω από κλειστές πόρτες. Η κατάθεσή της, μαζί με πλήθος άλλων αποδεικτικών στοιχείων, θα βαρύνει σημαντικά στην απόφαση του Συμβουλίου της Ευρώπης να αποβάλει τελικά την Ελλάδα από τους κόλπους της τον Δεκέμβριο του 1968 και στο να απολέσουν οι δικτάτορες τη διεθνή νομιμοποίηση.

Τα «Πρόσωπα» παρουσιάζουν σήμερα, με αφορμή τη συμπλήρωση 52 χρόνων από την επιβολή της δικτατορίας στην Ελλάδα, σπάνια αδημοσίευτα έγγραφα που φυλάσσονται στα Γενικά Αρχεία του Κράτους, τα οποία σκιαγραφούν την αγωνιώδη προσπάθεια της χούντας να αντικρούσει τις καταγγελίες για βασανισμούς, κακομεταχείριση πολιτικών κρατουμένων και καταπάτηση ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Τα τεκμήρια προέρχονται από την Προεδρία της Κυβερνήσεως και τη Γενική Γραμματεία Τύπου και Πληροφοριών, αφορούν εσωτερική αλληλογραφία ή έγγραφα που στέλνονται στο Στρασβούργο, πολλά έχουν την ένδειξη «απόρρητον» και όλα περιέχουν σημαντικές πληροφορίες για τον τρόπο δράσης της ελληνικής κυβέρνησης κατά τη σκοτεινή Επταετία.

Τα αρχεία είναι αποκαλυπτικά ως προς την υπερασπιστική γραμμή των βασανιστών: η χώρα μπήκε στον γύψο για να σωθεί από τον κομμουνιστικό κίνδυνο. Οι προληπτικώς συλληφθέντες είναι λίαν επικίνδυνοι κακοποιοί. Βασανιστήρια δεν τελούνται, αντιθέτως οι πολιτικοί κρατούμενοι απολαμβάνουν την παραμονή τους στις φυλακές και στα ξερονήσια. Στα κιτρινισμένα έγγραφα των ΓΑΚ περιέχονται δελτία κοινωνικών φρονημάτων γνωστών και άγνωστων πρωταγωνιστών της Ιστορίας: του Χαρίλαου Φλωράκη, της Ρούλας Κουκούλου, του Νίκανδρου Κεπέση κ.ά., σκηνοθετημένες «ευχάριστες φωτογραφίες» από τα κολαστήρια της εξορίας «προς αξιοποίηση» στον Τύπο, στοιχεία για τους 6.817 συλληφθέντες μέχρι τον Ιανουάριο του 1968, ονομαστικές λίστες εκατοντάδων «στιγματισμένων» που κατοικούν στην Αθήνα, περιγραφές για τη δράση της Μελίνας Μερκούρη στο εξωτερικό. Και παράλληλα μια τεράστια διοχέτευση πληροφοριών, αναζήτηση στοιχείων και οδηγίες προς τις ελληνικές πρεσβείες…

«Εκμετάλλευσις φωτογραφιών Ηλία Ηλιού»

Το έγγραφο της χούντας φέρει ημερομηνία 11 Μαρτίου 1968. Οι πιέσεις των διεθνών οργανισμών εντείνονται και η χούντα προσπαθεί να αντικρούσει τα δημοσιεύματα του διεθνούς Τύπου περί «δυσμενών συνθηκών διαβίωσης των πολιτικών κρατουμένων και απομονώσεως του τέως βουλευτή της ΕΔΑ Ηλία Ηλιού». Τα όργανά της επιτρέπουν συνάντηση του Ηλιού με τη σύζυγό του στο νοσοκομείο Βασιλεύς Παύλος, όπου νοσηλεύεται φρουρούμενος λόγω σοβαρών προβλημάτων υγείας, και απαθανατίζουν τη «χαλαρή στιγμή»… Στα ΓΑΚ φυλάσσονται δύο φωτογραφίες: η «στημένη» – που προωθήθηκε στον Τύπο – και η αυθόρμητη, όπου η σύζυγος του Ηλιού σηκώνει το χέρι στον φακό για να αποτρέψει τη φωτογράφιση.

Λέρος, τόπος ξεκούρασης και ψυχαγωγίας…

Οι διεθνείς διαμαρτυρίες οξύνονται και η μονταζιέρα των συνταγματαρχών έχει τεθεί σε λειτουργία. «Εχομεν την τιμήν να αποστείλωμεν υμίν προσαρτημένως εξ (6) φωτογραφίας ληφθείσας εν τω στρατοπέδω των εκτοπισμένων κομμουνιστών Λέρου απεικονίζουσας ευχαρίστους σκηνάς της εκεί διαβιώσεως τούτων και να παρακαλέσωμεν διά την κατά την κρίσιν Υμών εκμετάλλευσιν». Το «απόρρητον» έγγραφο αποστέλλεται στις 21 Φεβρουαρίου 1968 από το υπουργείο Δημοσίας Τάξεως προς την Προεδρία της Κυβερνήσεως για αξιοποίηση στον Τύπο και στους διεθνείς οργανισμούς. Από άλλο έγγραφο στα ΓΑΚ προκύπτει ότι ελήφθησαν συνολικά 234 φωτογραφίες. Προφανώς μόνο έξι κατάφεραν να αποτυπώσουν ικανοποιητικά «τας ευχαρίστους σκηνάς» στους τόπους εξορίας.

«Σκληρός, αιμοδιψής, άκρως επικίνδυνος»

Στην προσπάθειά τους να πείσουν ότι η παραβίαση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων είναι ορισμένες φορές… επιβεβλημένη, οι συνταγματάρχες ανασύρουν φαντάσματα από το παρελθόν. Καταδίκες από το εμφυλιακό κράτος και φάκελοι κοινωνικών φρονημάτων στέλνονται στο εξωτερικό ως υπερασπιστικά στοιχεία των δικτατόρων. Στο ντοσιέ με την ένδειξη «αμετανόητοι» περιλαμβάνεται και ο φάκελος του Χαρίλαου Φλωράκη, που συλλαμβάνεται μετά την εκδήλωση του πραξικοπήματος. «Τυγχάνει κομμουνιστής από της προπολεμικής περιόδου. Αρχάς του έτους 1944 ετοποθετήθη γραμματεύς της επιτροπής διαφωτίσεως του αγώνος της 5ης Ταξιαρχίας του ΕΛΑΣ, ένθα έδρασεν υπό το ψευδώνυμον Καπετάν Γιώτης» γράφουν στις 30 Οκτωβρίου 1967 περιγράφοντας ως έγκλημα την αντιστασιακή δράση κατά τη διάρκεια της Κατοχής. «Είναι σκληρός, αιμοδιψής και άκρως επικίνδυνος». Την περίοδο εκείνη ο Φλωράκης βρίσκεται εξόριστος στη Γυάρο. Τα επόμενα χρόνια θα μεταφερθεί στη Λέρο και από εκεί στον Ωρωπό για να επιστρέψει στο Παρθένι.

Ανησυχία για τις αποκαλύψεις

Η χούντα έχει αρχίσει να ανησυχεί, καθώς οι ανατριχιαστικές αποκαλύψεις για τις απάνθρωπες πρακτικές της βλέπουν το φως της δημοσιότητας. Το αποδεικνύει το κρυπτογράφημα της 6ης Φεβρουαρίου 1968: «Επιζήμιος υπήρξεν κυκλοφόρησις χθες μεταξύ μελών επιτροπής Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων εντύπου οργανώσεως Amnesty Internaional περιέχοντος περιγραφήν “βασανιστηρίων εν Ελλάδι”. Οργάνωσις αύτη είναι αναγνωρισμένη τόσον υπό ΟΗΕ όσον υπό Συμβουλίου Ευρώπης. Καταβάλλομεν πάσαν προσπάθειαν διασκεδάσωμεν εντύπωσιν προκληθείσαν εξ ανακριβών πληροφοριών εντύπου. Σημειωτέον ότι σημερινοί “New York Times” αναφέρονται μάλλον εκτενώς εις ως άνω έντυπον».

«Θέση και για την Ελένη Βλάχου στην εξορία…»

Τον Δεκέμβριο του 1967 ο Κώστας Λουλές, ο οποίος πέρασε 28 χρόνια της ζωής του σε φυλακές ή εξορίες και 12 χρόνια στην πολιτική προσφυγιά και στην παρανομία, δέχεται επίσκεψη από την κόρη του στη Λέρο. Ο διοικητής της φρουράς ταγματάρχης Κ.Α. παρακολουθεί και καταγράφει τη συζήτηση. Η αναφορά φυλάσσεται στα ΓΑΚ. Την 21η Απριλίου 1967 η 22χρονη Νίτσα Λουλέ εργαζόταν ως δημοσιογράφος στη «Μεσημβρινή», στο συγκρότημα της Ελένης Βλάχου. Η Βλάχου, όπως προκύπτει από τον διάλογο, αντιδρούσε στη χούντα με κάθε τρόπο και στήριξε τη νεαρή κοπέλα. Στο τέλος της συζήτησης, όπως σημειώνει ο ταγματάρχης, «εδόθησαν χαιρετισμοί προς την Ελένην Βλάχου υπό του Λουλέ Κωνσταντίνου ο οποίος χαριτολογών είπε προς την θυγατέρα του να της πει ότι υπάρχει θέσις και δι’ αυτήν εδώ αλλά καλύτερα να μην έλθη…».

Κατάθεση Κίττυς Αρσένη

Αποσπάσματα από τη συγκλονιστική κατάθεση της Κίττυς Αρσένη στο Συμβούλιο της Ευρώπης: «Παρέμεινε εις το υπόγειον απομονωτήριον άνευ ύδατος, τροφής, φωτισμού. Αποπατούσε εντός του απομονωτηρίου, δεν της επετρέπετο να εξέλθη. (…) Για τον βασανισμό της: Την ανέβασαν στην ταράτσα σε έναν χώρο δίπλα από κάτι λουτρά. Οι Λάμπρου, Μάλλιος, Μπάμπαλης. Την ξάπλωσαν σε έναν πάγκο και την έδεσαν σε αυτόν. Της έβαλαν μια πατσαβούρα στο στόμα για να μην φωνάζει και την χτυπούσαν στα πέλματα των ποδιών. Στην αρχή χτυπούσαν ένα άδειο καζάνι και στην συνέχεια έβαλαν σε λειτουργία ένα μοτέρ. Δίπλα από τα ντους ακούστηκε ο θόρυβος μιας μηχανής». Η Κίττυ Αρσένη κατέθεσε επίσης για τον Ανδρέα Λεντάκη «ότι βγαίνοντας από το κρατητήριο του Δ’ ορόφου (η ίδια) είδε στον διάδρομο ένα άτομο αναίσθητο, τυλιγμένο σε μία κουβέρτα, το είχαν κατεβάσει από την ταράτσα. Τον είχαν στην ταράτσα από τις εννιά το βράδυ μέχρι τις πέντε το πρωί. Τον βασάνιζαν, ούρλιαζε, όταν έμεινε αναίσθητος, τον τύλιξαν σε μια κουβέρτα και τον κατέβασαν στον Δ’ όροφο. Φώναξαν τον γιατρό Κιούπη να τον εξετάσει»…