Εχω κι άλλες φορές αναφερθεί στη μεγάλη τύχη που μου επιφύλαξε η ζωή, να γίνω Δάσκαλος. Και ας μη νομιστεί πως θέλω να καυχηθώ για ό,τι πιθανόν προσέφερα στους μαθητές που πέρασαν από τις τάξεις όπου δίδαξα. Οχι, η μεγάλη μου τύχη ήταν η προίκα που απεκόμισα από την επαφή μου με νέους ανθρώπους πενήντα πέντε χρόνια στη δημόσια και ιδιωτική Μέση Εκπαίδευση, στην Ανώτατη, στην Ανώτερη και στην Επαγγελματική. Η χαρά του δασκάλου δεν είναι ό,τι δίνει, αλλά ό,τι παίρνει. Γυρίζοντας πίσω τη διδασκαλική μου μνήμη θυμάμαι ακόμη τώρα ερεθιστικές, συχνά ανατρεπτικές, πάντα ενδιαφέρουσες απορίες, ερωτήσεις, αντιρρήσεις μαθητών κάθε ηλικίας. Τώρα μάλιστα που το σκέφτομαι και κατατάσσω κάποιες προκλητικές θέσεις επίμονων μαθητών μου και γνωρίζοντας την πορεία τους αργότερα στη ζωή και την προκοπή τους μπορώ να διακρίνω τη ρίζα της απορίας και τη βαθιά επιθυμία που σχεδόν ασυνείδητα ξεπηδούσε από έναν έφηβο ή ένα αναστατωμένο κορίτσι που αργότερα θα εκραγεί και θα αναζητήσει διέξοδο σε μια επιστήμη ή μια τέχνη.
Γυρίζοντας μπορώ πλέον να αποσαφηνίσω μια ερώτηση συχνά ξεκάρφωτη στη διάρκεια ενός μαθήματος που ποτέ δεν αρνήθηκα να απαντήσω που τώρα γνωρίζοντας την πορεία του παλιού εκείνου εφήβου βρίσκει τη θέση της διότι αποτελούσε, όπως αποδείχτηκε, έστω και απροσδιόριστος, υπόγειος, αυθαίρετος προβληματισμός.
Δίδαξα σε διάφορα σχολεία και στο Πανεπιστήμιο πολλές διδακτικές ενότητες ύλης από Ομηρο και Σαπφώ, τραγικούς, ιστορικούς και αρχαίους ρήτορες, προσωκρατικούς φιλοσόφους, Πλάτωνα, Αριστοτέλη, αλλά και Πλούταρχο και ελληνική λογοτεχνία από τα ακριτικά έπη, το δημοτικό τραγούδι, την κρητική λογοτεχνία, τον Σολωμό έως τον Καβάφη και τον Σεφέρη, Αρχαία Ιστορία, Βυζαντινή, Ευρωπαϊκή, Νεότερη Ελληνική έως τον Εμφύλιο, Ψυχολογία, Φιλοσοφία, Λογική, ακόμα και Αγωγή του Πολίτη με Στοιχεία Συνταγματικού Δικαίου και Θεσμών.
Αυτή είναι η υποχρέωση ενός έλληνα εκπαιδευτικού που ονομάζεται φιλόλογος! Το έγραψα και άλλοτε. Κάποτε σε διεθνές συνέδριο όπου μετείχα γερμανός σύνεδρος με πλησίασε και με ρώτησε τι διδάσκω στο ελληνικό Λύκειο. Οταν του είπα όσα παραπάνω κατέγραψα, με κοίταξε έκπληκτος και μου είπε: «Πρέπει να είστε ή μεγαλοφυείς ή απατεώνες». Και έμεινε κατάπληκτος όταν εξειδίκευσα την απάντηση και του είπα ότι διδάσκω ομηρική γλώσσα, Σαπφώ, Σοφοκλή, Αριστοφάνη, δημοτικό τραγούδι, Ροΐδη, Σολωμό, Καβάφη, Ελύτη και Κική Δημουλά! Αλλά και Μάχη Θερμοπυλών, Βουλγαροκτόνο, Μανιάκι, Τρικούπη, Μικρασιατική Καταστροφή, Ναπολέοντα, Καρλομάγνο, Μεγάλη Αικατερίνη, Α’ και Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο και Αλβανικό Επος, Κατοχή κ.τ.λ. Επίσης Λατινικά, Λογική, Φιλοσοφία (Εγελο, Καντ, Μαρξ, Καρτέσιο, κ.τ.λ.).
Πριν από λίγα χρόνια που κάποιοι περιέλαβαν αστόχαστα ως μάθημα επιλογής και τη Θεατρολογία (από τους τραγικούς έως τον Σαίξπηρ και έως τον Μπρεχτ) και διένειμαν και βιβλίο στους μαθητές, το μάθημα το δίδασκαν όσοι καθηγητές είχαν περισσευούμενες ώρες (και θεολόγοι και γυμναστές), αφού οι πέντε Θεατρολογικές Σχολές που ιδρύθηκαν μετά το 1990 παράγουν πτυχιούχους που δεν διορίζονται στην εκπαίδευση. Τώρα βέβαια καταργήθηκε και το μάθημα και το βιβλίο, αλλά οι πέντε σχολές κάθε χρόνο δίνουν πάνω από διακόσια πτυχία.
Εδώ, θα μου πείτε, θεωρούνται αδιαβάθμητες οι Δραματικές Σχολές, δηλαδή δεν είναι ούτε καν ΤΕΙ (τώρα μάλιστα που γίνονται πανεπιστήμια) ούτε καν ΙΕΚ.
Ο Μινωτής, ο Καλλέργης, ο Γιώργος Μιχαηλίδης για να διδάξουν σκηνοθεσία ή υποκριτική στα Θεατρολογικά Τμήματα, επειδή δεν είχαν ντοκτορά (!), προσλαμβάνονταν με σύμβαση έργου, όπως οι εργολάβοι ή οι καθαρίστριες!
Αν ζούσαν ο Νέζερ και ο Βέγγος δεν θα μπορούσαν ούτε μ’ αυτόν τον τρόπο να διδάξουν, γιατί δεν είχαν καν απολυτήριο Γυμνασίου!
Αλλά ας γυρίσω στον πολυδύναμο έλληνα Φιλόλογο, που είναι βέβαια και Φιλόσοφος και Ιστορικός και Ιστορικός της Τέχνης. Διότι την πρώτη ώρα της Δευτέρας διδάσκει Λατινικά, τη δεύτερη Γαλλική Επανάσταση, την τρίτη Αντιγόνη, την τέταρτη το «Θερμοπύλες» του Καβάφη, την πέμπτη ώρα «Τέχνη της Αναγέννησης – Μιχαήλ Αγγελο» ή «Ισπανικό κλασικό αιώνα – Θερβάντες» και την έκτη ώρα «Κοινωνία των Εθνών».
Το 1968 εγώ, δημόσιος υπάλληλος σε δυσμένεια επί χούντας, δίδαξα στο Κρανίδι, επειδή περίσσευαν ώρες, Γεωγραφία της Ασίας και οι μαθητές μου ξέρανε περισσότερα γιατί οι πατεράδες τους από την Ερμιόνη, ναυτικοί, έστελναν δελτάρια και δωράκια από λιμάνια της Ιαπωνίας και της Σουμάτρας!
Το έχω κι άλλοτε εδώ επισημάνει. Σήμερα που ένας απόφοιτος Λυκείου εισέρχεται στο Κλασικό Φιλολογικό Τμήμα, στο Ιστορικό, στο Αρχαιολογικό, στο Νεοελληνικό, στο Φιλοσοφικό, στο Ψυχολογικό ή στο Παιδαγωγικό αλλά και στο Τμήμα Ιστορίας της Τέχνης της Φιλοσοφικής Σχολής, αν διοριστεί ή προσληφθεί ως συμβασιούχος σε Γυμνάσιο ή Λύκειο ελληνικής επαρχίας ή νήσου είναι υποχρεωμένος ως«πολυδύναμος φιλόλογος» να διδάξει ο ιστορικός Ομηρο, ο φιλόσοφος Γαλλική Επανάσταση, ο αρχαιολόγος Σεφέρη και ο ψυχολόγος Λατινικά!! Και βέβαια με υπουργική απόφαση δεν αξιολογείται, δηλαδή ούτε Σύμβουλος ούτε Λυκειάρχης μπορεί να μπει στην τάξη του, να δει και ν’ ακούσει το μάθημά του, περισσότερο να τον βαθμολογήσει.
Παλιότερα ανάλογα με τις αξιολογήσεις σου προχωρούσες υπαλληλικό βαθμό για να φτάσεις κατ’ απόλυτον εκλογήν (λόγω άριστα) ή κατ’ αρχαιότητα να γίνεις Γυμνασιάρχης ή Λυκειάρχης. Τώρα μόλις συμπληρώσεις τριετία προάγεται στον μεγαλύτερο βαθμό και Διευθυντής γίνεσαι τη αιτήσει σου! Και παγίως στο ίδιο σχολείο όπου υπηρετείς. Και άντε τώρα Διευθυντής επί θητεία να ελέγξεις τον έως χθες συνάδελφό σου!
Τέλειωσα το Ιστορικό και Αρχαιολογικό Τμήμα της Φιλοσοφικής Αθηνών, αλλά για να προσέλθω στις πτυχιακές εξετάσεις έπρεπε να επιτύχω πρώτα στις εξετάσεις των Αρχαίων Ελληνικών και των Λατινικών σε ευθύ και αντίστροφο κείμενο (μετάφραση πρωτοτύπου και συγκρότηση αρχαίου και λατινικού βάσει μεταφρασμένου κειμένου!). Ως ιστορικοί και αρχαιολόγοι εξεταστήκαμε ο Αντρέας Λεντάκης και η αφεντιά μου Φιλοσοφία επί πτυχίω από τον μεγάλο Θεοδωρακόπουλο προφορικά!
Ετσι όταν διορίστηκα και δίδαξα Φλεβάρη μήνα το 1966 στο Ράλλειο Λύκειο του Πειραιά ήμουν στη διάθεση του Λυκειάρχη, αφού είχαν μοιραστεί τα μαθήματα στους διδάσκοντες από τον Σεπτέμβριο. Ετσι εγώ έμπαινα σε τάξη και έκανα μάθημα όπου το είχε αφήσει ο απουσιάζων συνάδελφος είτε Αρχαία, Νέα Ελληνικά, Λατινικά, Φιλοσοφία, Ιστορία χωρίς πρόβλημα, γιατί τα είχα διδαχθεί και συνάμα (πράγμα που και αυτό καταργήθηκε πλέον) είχα υποχρεωτικά παρακολουθήσει σημαντικούς επιλεγμένους εκπαιδευτικούς στο Πειραματικό Λύκειο Αθηνών, που χωρίς την υπογραφή τους σε ειδικό βιβλιάριο, ότι παρακολουθήσαμε το τάδε μάθημα, δεν είχαμε το δικαίωμα να προσέλθουμε στις πτυχιακές εξετάσεις.
Στο Γυμνάσιο Λαμίας είχα καθηγητή των Λατινικών τον έξοχο φιλόλογο Αθανάσιο Φλώρο. Είχα τόσο παθιαστεί με το μάθημα ώστε 15 χρονών μετέφρασα την πρώτη Ωδή του Οράτιου και την έστειλα και δημοσιεύτηκε στη «Φιλολογική Βραδυνή» που διηύθυνε ο Μπάμπης Κλάρας. Και βέβαια χωρίς πόρους δεν διανοήθηκα να πάω φροντιστήριο για τις εισαγωγικές στο Πανεπιστήμιο, διάβασα μόνος μου ένα καλοκαίρι και έφτασα στην Αθήνα τρεις μέρες πριν από τις εξετάσεις, στις οποίες και επέτυχα. Ο πατέρας μου φιλόλογος ήταν Γυμνασιάρχης στην Καλαμπάκα και μου έδινε εντολές («μετάφρασε όλο τον “Κατά σιτοπωλών” του Λυσία»!) με γράμματα.
Δεν ήμουν τάχα μου καμιά εξαίρεση, όλοι, μα όλοι οι συμφοιτητές μου διέπρεψαν ως εκπαιδευτικοί και εξελίχθηκαν σε Καθηγητές Πανεπιστημίου και Ακαδημαϊκοί!! Αλλά μάθαμε γράμματα, αφού περάσαμε από κρησάρα και ανηλεές ξετίναγμα από αυστηρούς θεσμούς και αυστηρούς δασκάλους. Δεν τους ντροπιάσαμε.
