Το ημερολόγιο δείχνει Οκτώβριο του 312 μ.Χ. Ο Κωνσταντίνος έχει πάρει ήδη τις αποφάσεις του. Θέλει να γίνει ο απόλυτος κυρίαρχος και να βγάλει από τη μέση όσους διεκδικούν ένα κομμάτι από την εξουσία της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Ποιος είπε όμως ότι ο δρόμος προς τη μονοκρατορία ανοίγει μόνο με καλά οργανωμένο στρατό, σωστές συμμαχίες, έξυπνα στρατηγικά σχέδια και τύχη;
Πριν ο Κωνσταντίνος (που ονομάστηκε Μέγας και ανακηρύχθηκε αργότερα άγιος) φτάσει στη Μιλβία γέφυρα του Τίβερη ποταμού, σε απόσταση 16 χλμ. από το κέντρο της Ρώμης, για να αντιμετωπίσει τον πρώτο του αντίπαλο, τον Μαξέντιο, ο οποίος είχε τον έλεγχο της Αιώνιας Πόλης, έπρεπε να πάρει μια κομβική απόφαση: ποιος θεός ήταν ικανός να τον προστατεύσει στο φιλόδοξο αυτό εγχείρημά του; Ο (ανίκητος) Ηλιος –ο Σολ Ινβικτους –των Ρωμαίων, ο Ηρακλής ή μήπως ο υπό διαρκή διωγμό θεός των χριστιανών;
Είχε δει πολλούς ειδωλολάτρες προκατόχους του να βυθίζονται στην αποτυχία την ώρα που ο πατέρας του, ρωμαίος καίσαρας Κωνστάντιος Α’ ο Χλωρός –που ήταν όπως λέγεται κρυπτοχριστιανός -, είχε πολύ καλύτερη τύχη.
Αποφασίζει να κατέβει στη μάχη με προστάτη του τον Ηλιο. Μέχρι το δειλινό που θα προηγηθεί της μάχης. Ο πατέρας της εκκλησιαστικής Ιστορίας Ευσέβιος μαρτυρά ότι ο Κωνσταντίνος καθόταν έξω από τη σκηνή του και μελετούσε το σχέδιο της μάχης της επομένης, όταν είδε ένα όραμα στον ουρανό, να σχηματίζονται τα πρώτα δύο γράμματα από το όνομα του Χριστού μαζί με τη φράση «Εν τούτω νίκα».
Η επιστήμη υποστηρίζει ότι παραπλανήθηκε από το ατμοσφαιρικό φαινόμενο της άλω, που προκαλείται όταν οι ηλιακές ακτίνες διαθλώνται μέσα από παγοκρυστάλλους.
Το μόνο σίγουρο είναι ότι η Ιστορία γράφτηκε μετά την καθοριστική μάχη που σήμανε την αρχή της μονοκρατορίας του Κωνσταντίνου. Και αφού είχε γίνει γνωστό ότι την ώρα που εκείνος έβλεπε θεϊκά σημάδια στον ουρανό, ο αντίπαλός του Μαξέντιος συμβουλευόταν τα σιβυλλικά βιβλία που προέβλεπαν την εξόντωση του εχθρού της Ρώμης. Ο Μαξέντιος πίστεψε πως ο χρησμός ήταν υπέρ του αλλά η ειδωλολατρική του πίστη δεν ήταν αρκετή για να τον σώσει και ο νικητής Κωνσταντίνος είχε πλέον την ευκαιρία να αναδείξει όποιον θεό επιθυμούσε εκείνος ως προστάτη του. Επόμενο βήμα του να δώσει εντολή να χαραχτούν τα αρχικά του Χριστού σε ασπίδες και λάβαρα ως αποτροπαϊκό σύμβολο και πάνω στο δικό του κράνος.
Λίγο αργότερα, τον Φεβρουάριο του 313, θα κάνει μία από τις τρεις κομβικές κινήσεις για τις οποίες θα καταγραφεί στην Ιστορία ως Μέγας: θα υπογράψει μαζί με τον συναυτοκράτορά του Λικίνιο το περίφημο Διάταγμα των Μεδιολάνων (σημερινό Μιλάνο) με το οποίο επιτρεπόταν σε όλους να πιστεύουν όποια θρησκεία επιθυμούσαν.
Εκτοτε πέρασαν 1.700 χρόνια. Η ανεξιθρησκία θεωρείται αναφαίρετο δικαίωμα, ειδικά στις σύγχρονες κοινωνίες, αν και στο διάβα των αιώνων πολύ αίμα έχει χυθεί και χύνεται από φανατικούς που κρύβονται πίσω της για να επιβληθούν. Και ίσως επειδή είναι περισσότερο επίκαιρο από ποτέ το Διάταγμα των Μεδιολάνων και η αρχή της ανεκτικότητας γιορτάζονται τα γενέθλιά του σε μια μεγάλη έκθεση που ξεκίνησε από το Μιλάνο και τώρα παρουσιάζεται στη Ρώμη, στο Κολοσσαίο, στο αμφιθέατρο όπου οι χριστιανοί μαρτύρησαν μαζικά στους μεγάλους διωγμούς. Εκθεση – αφιέρωμα που επιχειρεί να ρίξει φως όχι μόνο στην πολιτική και θρησκευτική επανάσταση που προκλήθηκε μετά το πέρας των διωγμών αλλά και στον εμπνευστή της ανεξιθρησκίας, τον Μέγα Κωνσταντίνο.
Περισσότερα από 160 αντικείμενα από πολλές γωνιές της Ευρώπης έχουν συγκεντρωθεί στη Ρώμη για να «διηγηθούν» την ιστορική, καλλιτεχνική και θρησκευτική πραγματικότητα της εποχής του Κωνσταντίνου. Τα πορτρέτα των δύο πρωταγωνιστών της μάχης στη Μιλβία γέφυρα, νομίσματα και έργα τέχνης, κοσμήματα και ολόκληρα μνημεία που έχουν ανασυσταθεί με τη βοήθεια ηλεκτρονικών υπολογιστών παρουσιάζουν στοιχεία για τον Στρατό, την Εκκλησία και την αυτοκρατορική Αυλή, μαρτυρούν τη σταδιακή ανάδειξη του χριστιανισμού ως επίσημης θρησκείας, ενώ ιδιαίτερο βάρος δίνεται στη μητέρα του Κωνσταντίνου, Ελένη, η οποία δεν έτυχε της αναγνώρισης που θα ήθελε από τον πατέρα του παιδιού της Κωνστάντιο Χλωρό λόγω της ταπεινής καταγωγής της –ήταν κόρη πανδοχέα και εκείνος προτίμησε να παντρευτεί τη Θεοδώρα, κόρη του αυτοκράτορα Μαξιμιανού. Οταν ο γιος της όμως αναδείχθηκε αυτοκράτορας, της δόθηκε ο τίτλος της Αυγούστας, ο οποίος συνόδευε συνήθως τις αυτοκρατορικές συζύγους.
«Το Διάταγμα των Μεδιολάνων είναι θεμελιώδες αλλά και σύγχρονο κείμενο, καθώς διακηρύσσει την ελευθερία όχι μόνο του χριστιανισμού, αλλά όλων των θρησκειών», επισημαίνει η εκ των επιμελητών της έκθεσης Γκέμα Σένα Τσερτς.
Τη σημασία και την αξία του διατάγματος ουδείς μπορεί να αμφισβητήσει. Πολλοί είναι εκείνοι όμως που αμφισβητούν τα κίνητρα του Κωνσταντίνου πίσω από την κίνησή του αυτή. Αρκετοί υποστηρίζουν ότι δεν ήταν η πίστη του εκείνη –άλλωστε διατήρησε τον τίτλο του Pontifex Maximus, του ρωμαϊκού Δία –που τον ώθησε να προχωρήσει στο διάταγμα, αλλά η ικανότητά του να διακρίνει όχι μόνο τη δυναμική που είχε ο χριστιανισμός, αλλά και την παρακμή της ειδωλολατρίας, διαβλέποντας ότι η νέα θρησκεία που έδινε ελπίδα στις μάζες θα μπορούσε να λειτουργήσει συνεκτικά σε ένα τόσο εκτεταμένο πολυεθνικό κράτος που καλούνταν να διοικήσει.
Δεν παραλείπουν μάλιστα να επισημάνουν πως μπορεί ο Κωνσταντίνος να διακήρυξε την ανεξιθρησκία και την ανοχή –αρχές τις οποίες δεν τήρησε ο ίδιος καθώς καταδίκασε στη συνέχεια την αίρεση του Αρείου -, αλλά δεν ήταν λίγες οι φορές που μέσω των επιστολών του δεν ήταν ανεκτικός απέναντι στους Ιουδαίους, καθώς παρότρυνε τους χριστιανούς να μην έχουν καμία σχέση μαζί τους.
Σχόλια
