Η ιστορία των σπάνιων χαρακτικών του Πικάσο προσφέρεται κάλλιστα για σενάριο κινηματογραφικής ταινίας. Μόνο που πρόλαβε η ζωή να το γράψει. Και δεν πρόκειται για μια φανταστική περιπέτεια, αλλά για την αληθινή ιστορία των διάσημων αλλά σπάνιων χαρακτικών, γνωστών ως Σειρά Βολάρ (Vollard Suite) με την υπογραφή του Πικάσο, που τον Νοέμβριο βρήκαν τη θέση τους στις συλλογές του Βρετανικού Μουσείου.
Σκηνή πρώτη. Βιβλιοθήκη του Βρετανικού Μουσείου. Ο επιμελητής της συλλογής χαρακτικών και σχεδίων Στίβεν Κόπελ κοιτάζει για πολλοστή φορά τα επτά χαρακτικά του Πικάσο από τη Σειρά Βολάρ που διαθέτει το μουσείο. Είναι όσα κατάφερε να αγοράσει στα 20 χρόνια της θητείας του. Αναλογίζεται ότι τα μουσεία που διαθέτουν την πλήρη σειρά των 100 χαρακτικών της Σειράς Βολάρ – παραγγελία του παθιασμένου συλλέκτη και εμπόρου έργων τέχνης Αμπρουάζ Βολάρ προς τον Πικάσο – μετριούνται στα δάχτυλα του ενός χεριού.
Ανάμεσά τους, όμως, είναι και η Εθνική Πινακοθήκη της Αυστραλίας στην Καμπέρα, εκεί όπου υπηρετούσε τη δεκαετία του ’80. Εκείνος ήταν που έκανε τις σωστές κινήσεις ώστε η πινακοθήκη να αποκτήσει μια πλήρη σειρά των περίφημων χαρακτικών. Και η ιδέα πως δεν τα είχε ξανακαταφέρει για λογαριασμό του Βρετανικού Μουσείου επί δύο δεκαετίες, δεν τον αφήνει να ησυχάσει.
Σκηνή δεύτερη. Γαλλία 1930. Ο Αμπρουάζ Βολάρ είναι από τους πρωταγωνιστές της καλλιτεχνικής ζωής του Παρισιού. Εμπορος έργων τέχνης, εκδότης και συγγραφέας, αλλά πάνω από όλα πρωτοποριακό μυαλό. Είναι ο άνθρωπος που διοργάνωσε τις πρώτες εκθέσεις των Σεζάν, Πικάσο και Ματίς. Και παθιασμένος συλλέκτης σε βαθμό που κάποιοι τον χαρακτηρίζουν τον Τσαρλς Σάατσι της εποχής του. Παραγγέλλει λοιπόν μια σειρά χαρακτικών στον καλλιτέχνη του οποίου διοργάνωσε την πρώτη έκθεση το 1901, στον Πικάσο.
Σκηνή τρίτη. Νορμανδία. Πύργος Μπουαζελού, όπου βρίσκεται το ατελιέ του καλλιτέχνη. Ο Πικάσο δουλεύει για την παραγγελία που έχει δεχτεί. Βρίσκεται σε μια από τις πιο γόνιμες αλλά και πιο ταραγμένες περιόδους της ζωής του. Εχει περάσει τα 40, είναι παντρεμένος με τη δεύτερη σύζυγό του, τη ρωσίδα μπαλαρίνα Ολγα Χοχλόβα και τρελά ερωτευμένος με τη 17χρονη Μαρί-Τερέζ Βαλτέρ.
Δεν είναι λοιπόν τυχαίο ότι 15 από τα χαρακτικά έχουν πρωταγωνιστή τον Μινώταυρο, το τέρας της ελληνικής Μυθολογίας το οποίο ο Πικάσο χρησιμοποιούσε ως σύμβολο τους σεξουαλικού του εαυτού: άγριος, βίαιος, επιθετικός, απεικονίζεται σχεδόν να βιάζει τη νεαρή μούσα του. «Ο Μινώταυρος αισθάνομαι να με ακολουθεί στη ζωή μου», έλεγε. Ηταν άλλωστε γνωστός για τις αυξημένες απαιτήσεις που είχε από τις συντρόφους του. Παράλληλα όμως οι καλλιτεχνικές του ανησυχίες φουντώνουν. Και ο μύθος του Πυγμαλίωνα που ερωτεύτηκε ένα άγαλμα τόσο πολύ ώστε να ζητήσει από τους θεούς να του δώσουν σάρκα και οστά, είχε γίνει εμμονή στο μυαλό του Πικάσο. Γι’ αυτό και ενώ δοκιμάζει τις δυνάμεις του στη γλυπτική, παράγει τρία – τέσσερα χαρακτικά την ημέρα, όπου απεικονίζει τη Μαρί-Τερέζ ως άγαλμα που «ζωντανεύει», άλλοτε να ετοιμάζεται να κατέβει από το βάθρο της και άλλοτε μισή ως γυναίκα και μισή ως ακατέργαστο μάρμαρο.
Καλλιτέχνης χωρίς ανασφάλειες δεν υπάρχει. Και ο κορυφαίος του 20ού αιώνα δεν μπορούσε να αποτελέσει εξαίρεση, με αποτέλεσμα τα φαντάσματα που τον κυνηγούσαν να «καταλάβουν» και τα χαρακτικά του. Απεικονίζει τον εαυτό του με χρυσό κολάρο και καπέλο με φτερό. Δεν αισθάνεται απειλή από τους συγχρόνους του ούτε καν τον βασικό του αντίπαλο, τον Ματίς. Αγωνιά να βρει τρόπο να ξεπεράσει τους προγενέστερους: τον Γκόγια και τον Ρέμπραντ. Δείχνοντας μάλιστα ένα από αυτά τα χαρακτικά σε ένα φίλο του, τού λέει: «Βλέπεις αυτόν τον άγριο τύπο εκεί με τα κατσαρά μαλλιά και το μουστάκι; Είναι ο Ρέμπραντ. Ή ίσως ο Μπαλζάκ. Δεν είμαι σίγουρος. Δεν έχει και σημασία. Είναι οι μοναδικές προσωπικότητες που με στοιχειώνουν».
Παράλληλα φοβάται, όπως όλοι οι καλλιτέχνες, μήπως χάσει την όρασή του. Και παρουσιάζει τον Μινώταυρο, τυφλό, να καθοδηγείται από τη Μαρί-Τερέζ.
Σκηνή τέταρτη. Γαλλία 1937. Ο εκκεντρικός και πρωτοποριακός καλλιτέχνης επτά χρόνια αργότερα ολοκληρώνει την παραγγελία του Βολάρ, ενώ η σύζυγός του τον έχει εγκαταλείψει, η ερωμένη του είναι έγκυος και εκείνος γνωρίζει τη νέα μούσα του, Ντόρα Μάαρ. Παραδίδει 100 χαρακτικά με διάφορα θέματα (ανάμεσά τους, τρία πορτρέτα του παραγγελιοδότη). Ο Πικάσο δεν πληρώθηκε με χρήματα – τουλάχιστον δεν καταγράφεται κάτι τέτοιο στα αρχεία. Ως αμοιβή διάλεξε μερικούς από τους πίνακες της συλλογής Βολάρ, ανάμεσά τους και ένας Ρενουάρ.
Σκηνή πέμπτη. Γαλλία 1939. Ο Αμπρουάζ Βολάρ σκοτώνεται σε αυτοκινητικό δυστύχημα. Δεν έχει προλάβει να κυκλοφορήσει σε βιβλίο τα χαρακτικά του Πικάσο, ενώ ο ειδικός επί των χαρακτικών Ροζέ Λακουριέρ έχει τυπώσει 310 σειρές. Το ξέσπασμα του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου αποτελεί ακόμη ένα εμπόδιο. Τα περισσότερα χαρακτικά αγοράζονται από τον έμπορο τέχνης του Παρισιού Ανρί Πετιέ και πωλούνται μεμονωμένα. Τα χρόνια περνούν και η αξία τους ολοένα και μεγαλώνει. Πολλοί είναι εκείνοι που αναγνωρίζουν σε αυτά σπέρματα ή αναφορές από την αριστουργηματική του Γκερνίκα, ενώ αποτελούν πηγή έμπνευσης και για νέα έργα τέχνης, όπως η όπερα του Χάρισον Μπερτγουίστλ «Μινώταυρος».
Σκηνή έκτη. Λονδίνο 2010. Ο Στίβεν Κόπελ διοργανώνει συγκέντρωση για μαικήνες και φίλους των χαρακτικών και των σχεδίων. Ενα από τα επτά χαρακτικά της σειράς που κατείχε το Βρετανικό Μουσείο ελκύει το βλέμμα του Χάμις Πάρκερ, διαχειριστή κεφαλαίων από το Σίτι, που συλλέγει χαρακτικά για χόμπι. Μαθαίνει πως το μουσείο δεν διαθέτει την πλήρη σειρά, όπως πίστευε. Ο Κόπελ αντιλαμβάνεται την αδυναμία του Πάρκερ και αρχίζει μια διακριτική «πολιορκία».
Σκηνή έβδομη. Λονδίνο 2011. Ο Πάρκερ συγκεντρώνει ένα εκατομμύριο στερλίνες που απαιτούνται για την αγορά μιας πλήρους σειράς και δωρίζει το ποσό εις μνήμην του πατέρα του. Χρηματοδότης και επιμελητής μπαίνουν στο αεροπλάνο με προορισμό το Παρίσι και τους κληρονόμους του Ανρί Πετιέ. Τα χαρακτικά δεν τα έχει δει ανθρώπου μάτι από τη δεκαετία του ’30 και είναι τυλιγμένα ακόμη στα αρχικά τους ρυζόχαρτα. Τα μάτια του Κόπελ αστράφτουν, παρατηρεί ο Πάρκερ. Ο επιμελητής θεωρεί πως εκείνη η ημέρα είναι γιορτή. Το όνειρό του έχει γίνει πραγματικότητα.
Φινάλε. Ο Στίβεν Κόπελ σχεδόν έχει εγκατασταθεί στην αίθουσα 90 του Βρετανικού Μουσείου. Σε λίγες ημέρες εγκαινιάζεται η έκθεση των χαρακτικών της συλλογής Βολάρ. Μπορεί να υπερηφανεύεται πως το Βρετανικό Μουσείο ανήκει πλέον στη λίστα με τα ελάχιστα ιδρύματα που διαθέτουν την πλήρη σειρά των χαρακτικών του Πικάσο, το μοναδικό δημόσιο μουσείο στη Βρετανία. Αλλωστε, είναι η πρώτη φορά εδώ και μισό αιώνα που τα χαρακτικά της Σειράς Βολάρ θα παρουσιαστούν σε βρετανικό έδαφος. Και έχει κάθε λόγο να αισθάνεται ικανοποιημένος.
Σχόλια
