Κτίστηκαν ως καθολικοί ναοί για να γίνουν ορθόδοξοι στη συνέχεια. Αλλοι λειτούργησαν ως τζαμιά και παραχωρήθηκαν στους ντόπιους με την αποχώρηση των Τούρκων. Σήμερα υπολογίζεται ότι στην πόλη του Ηρακλείου υπάρχουν περίπου 140 ναοί, με έντονα τα στοιχεία της παρουσίας των Ενετών και της αρχιτεκτονικής τους σε πολλούς από αυτούς. Κάποιοι από αυτούς εκτός από λατρευτικοί χώροι χρησιμοποιήθηκαν ως καφενεία, αγορές και βαρελάδικα. Αρκετοί δεν υπάρχουν πια. Με τους ναούς ως σημεία αναφοράς ανακαλύψτε το Μεγάλο Κάστρο, το Ηράκλειο, σε μια περιήγηση πέρα από τα συνηθισμένα. Ετσι κι αλλιώς, τα βήματά σας θα σας οδηγήσουν στον Κούλε, στα Λιοντάρια, στο Αρχαιολογικό, στο Ιστορικό ή στο Μουσείο της Φυσικής Ιστορίας που αξίζει επίσης να επισκεφθείτε
Ο Αγιος Πέτρος των Δομινικανών
Βγαίνοντας από το λιμάνι και προχωρώντας δυτικά στην παραλιακή λεωφόρο ο επισκέπτης θα συναντήσει τη Μονή Πέτρου και Παύλου των Δομινικανών. Το βράδυ της Δευτέρας 28 Ιουνίου στον ναό ακούστηκαν ψαλμωδίες πρώτη φορά ύστερα από τέσσερις αιώνες. Ο ναός άνοιξε για το κοινό και τελέστηκε Μέγας Εσπερινός με αφορμή την εορτή των Αποστόλων. Ακολούθως τελέστηκαν ακόμα ένας Εσπερινός και δύο Θείες Λειτουργίες.
Ο ναός αποτελεί ένα από τα παλαιότερα μνημεία της κατηγορίας του, με ευρύτερο ευρωπαϊκό ενδιαφέρον και για την αρχιτεκτονική του 13ου αιώνα τόσο στην Ευρώπη όσο και στην Ελλάδα.
Κτίστηκε κατά τους πρώτους χρόνους της βενετσιάνικης κυριαρχίας ως καθολικό της Μονής του Τάγματος των Δομινικανών (Domenicani Ρredicatori). Με την έλευση των οθωμανών μετατράπηκε σε μουσουλμανικό τέμενος. Ως ανταλλάξιμη περιουσία αγοράστηκε από την ενορία του Αγίου Δημητρίου Λιμένος για να λειτουργήσει ως ναός. Τελικά αποφασίστηκε από το υπουργείο Πολιτισμού να επιτραπεί μόνο η επετειακή λειτουργία του περιστασιακά και να παραμείνει ως επισκέψιμο μνημείο. Πριν από λίγες ημέρες ολοκληρώθηκε ύστερα από χρόνια η αποκατάστασή του και σύντομα πρόκειται να αρχίσει η διαμόρφωση του περιβάλλοντος χώρου.
Ο Αγιος Τίτος
Ανηφορίζοντας προς το κέντρο της πόλης στον πεζόδρομο της 25ης Αυγούστου συναντάμε τον Αγιο Τίτο, που ανεγέρθηκε το 961 όταν το Βυζάντιο ανακτά την Κρήτη από τους Αραβες. Στη διάρκεια της οθωμανικής περιόδου, ο ναός μετατράπηκε σε τζαμί, το λεγόμενο Βεζίρ τζαμί, και το κωδωνοστάσιο μετατράπηκε σε μιναρέ. Κατά την παράδοση του Χάνδακα στους Οθωμανούς, το 1669, όλα τα κειμήλια μεταφέρθηκαν στη Βενετία.
Ο μεγάλος σεισμός του 1856 και κατέστρεψε εξ ολοκλήρου και κτίστηκε πάλι από την αρχή, σε σχέδια του αρχιτέκτονα Αθ. Μούση.
Το 1925 έγινε ξανά ορθόδοξος. Στις 15 Μαΐου 1966 πραγματοποιήθηκε με κάθε λαμπρότητα και επισημότητα η ανακομιδή της Κάρας του Αγίου Τίτου από τον Αγιο Μάρκο της Βενετίας.
Η Βασιλική του Αγίου Μάρκου
Λίγα βήματα παραπάνω από τον Αγιο Τίτο σε περίοπτη θέση στον ίδιο δρόμο, στο ιστορικό κέντρο της πόλης, απέναντι από την κρήνη Μοροζίνι, βρίσκεται ο μητροπολιτικός ναός του Αγίου Μάρκου των Ενετών, ο οποίος στεγάζει τη Δημοτική Πινακοθήκη. Ο ναός οικοδομήθηκε απέναντι από το δουκικό ανάκτορο και κατείχε σημαντική θέση στην κοινωνία της εποχής της ενετικής κυριαρχίας. Εδώ αναλάμβαναν με κάθε επισημότητα τα καθήκοντά τους όλοι οι άρχοντες και αξιωματούχοι και εδώ ζητούσε την προστασία του αγίου ο απλός λαός.
Ο μικρός Αγιος Μηνάς
Σε μια από τις μεγαλύτερες πλατείες της πόλης που φέρει και το όνομα του πολιούχου Αγίου Μηνά βρίσκεται μια αξιόλογη ενότητα εκκλησιών. Το 1735, ο ναός ανακαινίζεται και γίνεται η μητρόπολη της πόλης και κέντρο των ορθόδοξων χριστιανών του οθωμανικού Χάνδακα.Το τέμπλο του ναού είναι επίχρυσο και χωρίζεται με κιονίσκους. Αποτελεί εξαίρετο δείγμα εκκλησιαστικής ξυλογλυπτικής και φέρει εικόνες του Γεωργίου Καστροφύλακα του 17ου αιώνα.
Οι εικόνες που σώζονται μέχρι σήμερα, αποτελούν έργα κρητών αγιογράφων του 18ου αιώνα με μεγάλη καλλιτεχνική αξία.
Η Μητρόπολη
Ο Μητροπολιτικός Ναός του Αγίου Μηνά δίπλα στη μικρή εκκλησία θεμελιώθηκε το 1862 από τον αρχιερέα Διονύσιο Χαριτωνιάδη, μετέπειτα Οικουμενικό Πατριάρχη.
Η έκρηξη της Κρητικής Επανάστασης το 1866 προκάλεσε την άμεση διακοπή των εργασιών, που συνεχίστηκαν το 1883 και ολοκληρώθηκαν το 1895.
Η Αγία Αικατερίνη των Σιναϊτών
Η Αγία Αικατερίνη, καθολικό της ομώνυμης Σιναϊτικής μονής, βρίσκεται βορειοανατολικά του μητροπολιτικού ναού του Αγίου Μηνά. Ιδρύθηκε τη Β΄ Βυζαντινή περίοδο και αποτέλεσε πνευματικό και καλλιτεχνικό κέντρο από τον 15ο έως τον 17ο αι. Σήμερα ο ναός της Αγίας Αικατερίνης λειτουργεί ως μουσείο. Στον χώρο του στεγάζεται έκθεση της Ιεράς Αρχιεπισκοπής Κρήτης με αντιπροσωπευτικά έργα της Κρητικής Αναγέννησης, ανάμεσα στα οποία ξεχωριστή θέση κατέχουν οι φορητές εικόνες του Μιχαήλ Δαμασκηνού.
Σπάνιες εικόνες στον Αγιο Ματθαίο
Εκατό μέτρα από την πλατεία του Αγίου Μηνά στην οδό Ταξιάρχου Μαρκοπούλου βρίσκεται ο ναός του Αγίου Ματθαίου που ανεγέρθηκε στη Β΄ Βυζαντινή περίοδο. Ξανακτίστηκε, με τη σημερινή μορφή του, μετά τον σεισμό του 1508. Σήμερα ο ναός φιλοξενεί συλλογή εικόνων, στην οποία περιλαμβάνονται σημαντικά έργα της Κρητικής Σχολής, όπως «η Σταύρωση» του Γεωργίου Καστροφύλακα (1752), «ο Αγιος Τίτος και σκηνές του βίου των δέκα μαρτύρων» του Ιωάννη Κορνάρου (1773) και άλλα, μεταξύ των οποίων και δύο ανυπόγραφες εικόνες του Μιχαήλ Δαμασκηνού.
Η Αγία Παρασκευή
Ο ναός της Αγίας Παρασκευής που βρίσκεται στην οδό Μονής Καρδιωτίσσης, κτίστηκε στις αρχές του 20ού αιώνα και εγκαινιάστηκε στις 13 Ιουνίου 1910. Στον πρώτο κατάλογο των εκκλησιών του 1320 αναφέρεται, στον ίδιο χώρο, ναός αφιερωμένος στην Παναγία με την επωνυμία Κερά Μανωλίτισσα στο Ξώπορτο.
Η εκκλησία των Αρμενίων
Ο Αγιος Γεώργιος των Δωριανών ήταν τρίκλιτη, σχετικά μικρών διαστάσεων, εκκλησία. Κτίστηκε κατά τη Β΄ Βυζαντινή περίοδο και παραχωρήθηκε στους Αρμένιους. Βρίσκεται στη συνοικία της Αγίας Τριάδας και μέχρι σήμερα λειτουργεί ως αρμένικος ναός αφιερωμένος στον Αγιο Ιωάννη τον Πρόδρομο.
Ο S. Giorgi Venetico
Ιστορικό διατηρητέο μνημείο αλλά ασκεπής και ημιερειπωμένος ο Αγιος Γεώργιος ο Βενέτικος (S. Giorgi Venetico) βρίσκεται κοντά στο λιμάνι, στην περιοχή που ήταν γνωστή ως Βαρελάδικα. Κτίστηκε από τους Ενετούς και χρησιμοποιήθηκε ως τέμενος κατά την περίοδο της οθωμανικής κυριαρχίας. Μετά την αποχώρηση των μουσουλμάνων, πωλήθηκε ως ανταλλάξιμος και στέγασε για πολλά χρόνια αποθήκη για βαρέλια.
