Ένα γλυπτικό «αφιέρωμα στην ειρήνη» με δώδεκα έργα, απόσταγμα μιας καλλιτεχνικής πορείας μισού αιώνα, φέρνει η διάσημη Χρύσσα από τις Ηνωμένες Πολιτείες στην Αθήνα, όπου θα εγκατασταθεί μονίμως
Σ την ιστορία των κινημάτων της νεώτερης αμερικανικής τέχνης, το όνομα Χρύσσα δεν ταυτίζεται με τα έργα με το φως νέον από τα οποία έγινε γνωστή στην Ελλάδα. Συνδέεται με δύο τρία πράγματα. Το ένα είναι ότι όλο το έργο της- από το 1957 που εγκαταστάθηκε μονίμως στη Νέα Υόρκη- στηρίζεται στη γραφή.
Η καινοτομία που την καθιέρωσε στην αμερικανική πρωτοπορία, είναι ότι πήρε έτοιμα γραπτά στοιχεία, τυπογραφικά εφημερίδων, σήματα κυκλοφορίας και φωτεινές επιγραφές, και αδιαφορώντας για το αρχικό νόημά τους, ρίχτηκε σε μια επίμονη προσπάθεια «βουβής οπτικής επικοινωνίας» μέσω αυτών. Τα επεξεργάσθηκε γλυπτικά με μια προτίμηση σε υλικά από τα σκουπίδια και της σύγχρονης τεχνολογίας. Πολλά χρόνια πριν από το μίνιμαλ- του οποίου αναγνωρίζεται ως πρόδρομος από μεγαλους ιστορικούς της τέχνης διεθνώς- δημιούργησε έργα με προσωπική σφραγίδα. «Όλη μου η δουλειά ξετυλίγεται σαν ένα είδος μονόλογου», θα πει. Στη γραφή της μαζικής κουλτούρας απάντησε με μια αυστηρή προσωπική γραφή και ατομική έκφραση αναγνωρίσιμη. Αυτό που λέμε «υπογραφή», και όπου «το νόημα δεν εξαρτάται τόσο από την ανάγνωση όσο από τη δύναμη της φόρμας να μεταδίδει το δικό της
ΙΝFΟ
Χρύσσα, Αφιέρωμα στην ειρήνη, στην αίθουσα «Μιχαλαριάς Αrt» (Κηφισίας 260 και Δηλιγιάννη, Κηφισιά, τηλ. 2106234.432).
Διάρκεια: 19 Απριλίου12 Μαΐου.
μήνυμα, να κάνει το απρόσωπο, προσωπικό. «Έχω πολλές αμφιβολίες για τις διάφορες προσπάθειες που επιζητούν να δημιουργήσουν μια γέφυρα μεταξύ πραγματικότητας και τέχνης», σημειώνει. «Οι προσπάθειες αυτές με αφήνουν αδιάφορη επειδή οι συγκεχυμένες αυτές εικόνες αποτελούν πνευματικά κολλάζ προερχόμενα από ακατάστατα συναισθήματα και επειδή η δομή τους ανταποκρίνεται υπερβολικά στο ανθρώπινο μοντέλο που με περιβάλλει και αν μπω μέσα σ΄ αυτό βγαίνω μειωμένη».
Ειδικά σήμερα πιστώνεται στη Χρύσσα και μία άλλη κατάκτηση. Στην ανδροκρατούμενη- τότε – καλλιτεχνική Νέα Υόρκη, αυτή η Μανιάτισσα ήταν η μόνη γυναίκα που πάλεψε για το δικαίωμα της έκφρασης ισότιμα με τους άνδρες, συνδυάζοντας γυναικεία και αρσενικά στοιχεία. Ήρεμη δύναμη, επιμονή, ένταση και επιθετικότητα στην κίνηση, δημιουργική διεργασία.
Τι σημαίνει για σας ειρήνη; Σημαίνει όχι πόλεμος, ευημερία των ανθρώπων. Σημαίνει συνύπαρξη, ισορροπία στις διακυμάνσεις μεταξύ επιθετικότητας και ρευστότητας .
Στο «Αφιέρωμα στην ειρήνη» διαβάζουμε τις λέξεις Βιετνάμ, Μπούχενβαλντ, Ραμάλα, Ολοκαύτωμα, Περλ Χάρμπορ, Άουσβιτς .
Το νόημα ενός έργου δεν βρίσκεται στις έτοιμες ή πειραγμένες λέξεις- συνθήματα που θυμίζουν τους πολέμους και τα δεινά τους. Ούτε στον τρόπο κατασκευής του- αν είναι φτιαγμένο με το χέρι- ή τα βιομηχανικά υλικά. Τον ουσιαστικό ρόλο έχει η έμπνευση. Το όραμα. Η στιγμή της αρχικής ιδέας και η στιγμή της αλήθειας της τελικής του υλοποίησης. Αυτή η σειρά είναι από τα λίγα έργα που υπέφερα πολύ, λόγω του θέματος, να τα βγάλω.
Η ιδέα της ειρήνης μου ήρθε, φυσικά, το ΄90΄92. Αν εστιαζόμουν στην πραγματικότητα, υπήρχε κίνδυνος να χάσω τον δημιουργικό μύθο. Δουλεύω με μεγάλα χρονικά κενά και η κατασκευή των γλυπτών μού πήρε δύο χρόνια. Γιατί πρώτα έρχεται το όραμα και ακολουθεί το νόημα της λέξης, αλλά για να γίνει αυτό έργο με εκτόπισμα, έχει σημασία και η τέχνη, το σχήμα, η μορφή, η γλυπτική προσέγγιση. Από μόνα τους τα «γράμματα» είναι θαυμαστά, αλλά ποιος τα πιστεύει.
Φύγατε από την Αθήνα το 1953. Τι βιώματα σας άφησε ο πόλεμος και η Κατοχή; Στην Κατοχή δύο φορές με συνέλαβαν οι Γερμανοί, με κράτησαν, με ανέκριναν για τη μητέρα και την αδελφή μου που ανήκαν σε μια εθνικιστική οργάνωση για να απελευθερωθεί η Ελλάδα. Με άφησαν, αλλά φοβήθηκα πολύ. Όταν ανέλαβαν οι επόμενοι, με συνέλαβαν ξανά και με κράτησαν για να αναγκάσουν τη μητέρα και την αδελφή μου να εμφανιστούν. Θυμάμαι έναν καπετάν Ηρώδη που μου έβαλε το πιστόλι στον κρόταφο. Αυτά πρέπει να έπαιξαν ρόλο στη ζωή μου γιατί έγινα πολύ απολιτική.
«Τέχνη ίσον ενθουσιασμός»
Τ ι σημαίνει για σας τέχνη; Θα συνεχίσετε να εργάζεσθε; Είναι μια ανάγκη για ζωή, έκφραση. Είναι πολύ σημαντικό για μένα. Θα συνεχίσω έως το τέλος. Για μένα τέχνη είναι ο ενθουσιασμός, η ασίγαστη περιέργεια, η ανάγκη να βλέπω, να παρατηρώ, να θαυμάζω. Γι΄ αυτό και ποτέ δεν κριτικάριζα. Συνήθιζα να εκτίθεμαι σ΄ αυτό και σιγά σιγά το χώνεψα. Δεν έλεγα για ένα έργο που έβλεπα «αυτό είναι ψεύτικο», αυτό είναι τρομερό. Είναι σημαντικό να είσαι ανοιχτός, να εκτίθεσαι…
