Φολκλορικό εθνοπάρτι

H Τελετή Λήξης των Ολυμπιακών Αγώνων ήταν η δική μας ντίσνεϊλαντ. Μια

εθνική «παιχνιδούπολη» με τα πιο χαρακτηριστικά στοιχεία μιας πολύχρωμης,

ντόπιας κουλτούρας, με τις αντιθέσεις και τις αιχμές τους να έχουν αμβλυνθεί,

χάρη στην αισθητική «ενορχήστρωσή» τους από τον Παπαϊωάννου.

Μια γιορτή που συνέθεσε ένα πανηγυρτζίδικο, ελληνικό φολκλόρ σαν παιδικό

παιχνίδι. Γκρικ μπουζούκι και Χατζιδάκις, τσιφτετελούδες και ντάτσουν με

καρπούζια, ρεμπέτικα και νησιώτικα, μια πατρίδα γλεντοκοπούσα ολυμπιακώς και

παραληρούσα υπερηφάνως.

Το γλυκό, βαθύ γαλάζιο του σούρουπου σκέπασε τον χώρο του Σταδίου και ρυθμικά

παλαμάκια συνόδευσαν την αντίστροφη μέτρηση των ημερών κατά τις οποίες

διήρκεσαν οι Ολυμπιακοί Αγώνες, για να αρχίσει η γιορτή.

«Ας κρατήσουν οι χοροί» του Διονύση Σαββόπουλου ξεσηκώνει το Στάδιο, ενώ

ανάμεσα σε κομμένα στάχυα, Μαρινέλλα, Δήμητρα Γαλάνη, Γιάννης Πάριος, Γιώργος

Νταλάρας τραγουδούν. Ο κόσμος έχει κιόλας ξεσηκωθεί και κοντινά πλάνα δείχνουν

τους επίσημους καλεσμένους να κουνούν τα λευκά μαντιλάκια τους, θυμίζοντας

χορογραφία από μιούζικαλ του ελληνικού σινεμά.

Και μετά ο Χρόνης Αηδονίδης στο παραδοσιακό «Φίλοι μ’, καλωσορίσατε», με ήχους

από σαντούρι και κλαρίνο να συνοδεύουν θεριστές-χορευτές που μαζεύουν τα

στάχυα-ντεκόρ.

Κουδουνάτοι, θρακιώτικος παραδοσιακός χορός ανδρών, λίγο από Τσιτσάνη και μετά

τσάμικος, τραπέζια στήνονται γύρω γύρω, ελληνικό γλέντι, και εδώ εμφανής η

τσαρουχική αισθητική. Σε αυτή βασίζεται ο Παπαϊωάννου για να ξορκίσει τις

κραυγαλέες αντιθέσεις της ντόπιας κουλτούρας, αναπλάθοντας τις εικόνες με τη

συναισθηματική γλύκα – ή γλυκεράδα – ενός πάρκου ελληνικής ντίσνεϊλαντ, όπου

όλα συναντιούνται στον καλόβολο χρόνο και τόπο της Ολυμπιακής γιορτής.

Μια νύφη ντυμένη στα κατάλευκα και ο γαμπρός δίπλα της, γαμήλιο γλέντι και

Δόμνα Σαμίου, Πάριος και νησιώτικα.

Ακολουθεί παρέλαση του σύγχρονου ελληνικού κιτς, ενδεδυμένου την νεο-ολυμπιακή

αισθητική Τελετών – μπορούμε να είμαστε χαρούμενοι για την εφεύρεσή της:

ντάτσουν με καρπούζια και τσιφτετέλια από τη Μαρινέλλα, ενώ πλαστικές

καρέκλες, στρώματα θαλάσσης και σωσίβια ξεχύνονται. Στα τραπέζια

τσιφτετελίζονται γλεντοκόποι και ξανθές λικνιζόμενες μπουζουκτσούδες. Δις ιζ

μόντερν Γκρις. Ή, κατά το παιδικό ποιηματάκι, «όλα πατρίδα μας…».

Και αμέσως αλλαγή, Χατζιδάκις και «Μανούλα μου» από τη φωνή της Δήμητρας

Γαλάνη. Όλα στη σκηνή, η ωραία λαϊκή μουσική παράδοση, το ρεμπέτικο και τα

παραδοσιακά της πατρίδας, οι χορευτές σχηματίζουν με τα στάχυα τούς πέντε

Ολυμπιακούς κύκλους.

Το Στάδιο έχει ξεσηκωθεί. Και πάλι μπουζούκι, Ζόρμπας δε Γκρικ, σαν παγκόσμιο

μήνυμα ελληνικού ξεφαντώματος.

Μετά την απονομή των μεταλλίων στους μαραθωνοδρόμους, η οποία συμβολικά

παίρνει θέση για πρώτη φορά στην Τελετή Λήξης σαν ένα είδος τιμής στη μνήμη

του Σπύρου Λούη, ξεχύνονται στο μέσο του Σταδίου αθλητές και προπονητές, με

σημαίες, χωρίς σκηνοθεσία, υπό τη συνοδεία κρουστών.

Ακολουθούν οι λόγοι των επισήμων και τα πολυπόθητα μπράβο από τον Ζακ Ρογκ. H

Ολυμπιακή σημαία παραδίδεται, υπό τους ήχους παραδοσιακής μουσικής που

ξεσηκώνει και πάλι το Στάδιο.

H φλόγα σβήνει

H Φλόγα χαμήλωσε και ένα κοριτσάκι την πήρε για να την κρατήσει στο φαναράκι

του, υπό τους ήχους και πάλι του Χατζιδάκι, και να τη δώσει σε άλλα παιδάκια.

Άλλο ένα «δεύτε λάβετε», σε μια γιορτινή υπερβολή γλύκας και συναισθηματικών

μηνυμάτων.

Και το γλέντι συνεχίστηκε με Ελευθερία και Πρωτοψάλτη, με Βίσση να ξεσαλώνει

στη «Μισιρλού», με Ρέμο και Χατζηγιάννη, με τις φωνές του έντεχνου και των

σουξέ, με σαββοπουλικά τραγούδια και ξεσηκωτικά λαϊκά, όλα να ενώνονται για

τον κοινό σκοπό του γλεντιού, υπό το συναισθηματικό θέλγητρο της σκηνοθεσίας

του εθνοπάρτι. Το Στάδιο, μία πίστα.

Ένας γλυκός, γκλόσι εθνοπολτός των ονείρων και των παραμυθιών, του ελληνικού

σινεμά και των «ναών πολιτισμού» των ’90s, του σαββοπουλικού κεφιού και της

ξενύχτισσας γλεντοκόπου χώρας.

Μιας χώρας που αποχαιρέτησε με κέφι τους Ολυμπιακούς Αγώνες και χάρηκε όμορφες

Τελετές, οι οποίες εξουδετέρωσαν την αγωνία των πολιτισμικών αμφισημιών της με

μια συνεκτική, αισθητικά σύγχρονη γιορτινή λύση.

ΟΛΓΑ ΜΑΛΕΑ (σκηνοθέτις)

«Όλη η ψυχή της Ελλάδας»

«Αποθέωση του ελληνικού ταμπεραμέντου, του πάθους και της φλόγας που καίει

αυτόν τον τόπο. Μέσα στην Τελετή Λήξης και με ένα ποτ-πουρί με αισθητικό

στίγμα, πέρασε από μπροστά μας όλη η ψυχή της Ελλάδας. Από τα δημοτικά μας

τραγούδια και του χορούς μέχρι τα έργα του Γιάννη Τσαρούχη, τα ρεμπέτικα, τις

παραδόσεις αυτού του τόπου. Και όλο αυτό το κλίμα έδωσε φοβερή δύναμη και

παλμό στο κατάμεστο Ολυμπιακό Στάδιο. Και πάλι μπράβο στον Δημήτρη

Παπαϊωάννου».

ΠΑΝΤΕΛΗΣ ΒΟΥΛΓΑΡΗΣ (σκηνοθέτης)

«H Ελλάδα του ήλιου»

«Συγχαρητήρια στον Δημήτρη Παπαϊωάννου και σε όλα τα παιδιά που δούλεψαν

γι’ αυτή την Τελετή Λήξης. Μέσα από αυτή πρόβαλε όλη η Ελλάδα. H Ελλάδα τού

χθες και τού σήμερα. H Ελλάδα του ήλιου και της καρποφόρας γης της. Ο παλμός

αυτού του τόπου σε όλο το μεγαλείο του».

ΕΛΕΝΑ Δ. ΧΑΤΖΗΙΩΑΝΝΟΥ

Ψυχές ευχαριστημένες

Από το υδάτινο κάτοπτρο του στίβου της έναρξης φτάσαμε στην αλάνα – πίστα

για ένα γλέντι αποχαιρετισμού. H Τελετή Λήξης. Διαθέσεις λαίμαργες. Ψυχές

ευχαριστημένες. Στάχυα, άνθρωποι, τραγούδια. Οι άνθρωποι, όταν τραγουδούν, τα

βρίσκουν ευκολότερα.

ΧΡΗΣΤΟΣ ΝΙΚΟΛΟΠΟΥΛΟΣ (συνθέτης)

H παράδοση της μουσικής μας

«Ηταν το καλύτερο που μπορούσε να γίνει από τον Δημήτρη Παπαϊωάννου από

πλευράς παρουσίασης στην Τελετή Λήξης. Όλα έγιναν με φανταστικό τρόπο. Όλα τα

πολιτιστικά χρώματα που έχουν σχέση με την παράδοση της μουσικής μας πέρασαν

από την Τελετή. Βεβαίως όπως πάντα οι κλίκες είναι εκείνες που κατευθύνουν τα

πράγματα, άνθρωποι μέτριοι που καθορίζουν ποια μουσικά θέματα θα

παρουσιαστούν. Να τονίσω ότι στην Ελλάδα δεν υπάρχουν μόνον οι Θεοδωράκης,

Χατζιδάκις, Ξαρχάκος. Είναι και πάρα πολλοί μεγαλύτερης εμβέλειας δημιουργοί

οι οποίοι έχουν καταγράψει ιστορικά την ελληνική μουσική. Παρ’ όλα αυτά όλα

ήταν πολύ καλά παρουσιασμένα από τους σκηνοθετικούς παράγοντες».

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΤΡΙΔΗΣ (ραδιοφωνικός παραγωγός)

Δυνατές στιγμές

Συναρπαστικό. Ο Παπαϊωάννου και η ομάδα του απέδειξαν ότι δεν έχουν τίποτε

να ζηλέψουν από τους μεγαλύτερους δημιουργούς στον χώρο του θεάματος

παγκοσμίως. Κοστούμια, χορογραφίες, σκηνικά, γενική παρουσίαση, όλα μοναδικά.

Πιστεύω ότι σύντομα θα τους ζητήσουν στο Χόλιγουντ και το Μπρόντγουεϊ.

Ελληνικότητα με μεγάλους συντελεστές και μουσικές Τσιτσάνη, Χατζιδάκι,

Θεοδωράκη, Ξαρχάκου, Σαββόπουλου… Όμορφες, δυνατές στιγμές.

ΓΙΩΡΓΟΣ ΛΑΖΟΓΚΑΣ (ζωγράφος)

H εικόνα κέρδισε τη μουσική

«Εξαιρετικό το φινάλε, όπως και η έναρξη. Δεν μπορεί κανείς να τα

αποσυνδέσει. Τα βλέπω ως συνέχεια το ένα του άλλου, πάντα ως δουλειά του

Δημήτρη Παπαϊωάννου. Πιστεύω ότι για μοναδική φορά η δύναμη της εικόνας

κέρδισε, έκλεψε την παράσταση από τη μουσική και το τραγούδι που πολλές φορές

αδυνάτιζαν την παράσταση μετατρέποντάς τη σε συναυλία. Ξέφευγαν και διασπούσαν

τη συνολική εικόνα, τον γοργό ρυθμό που καθορίζει την παράσταση. Εξαίρεση το

ντουέτο Χαρούλας και Νταλάρα στα «Ψεύτικα τα λόγια, τα μεγάλα», που

αφομοιώθηκε σκηνικά με τον χορό. Βεβαίως, θα είχαμε πολλές παρατηρήσεις.

Πρόκειται για μια εικαστική εικόνα που ντύνεται με μουσική, αν και είχαμε

συνηθίσει το αντίθετο μέχρι τώρα. Άλλωστε, ο Παπαϊωάννου είναι εικαστικός και

θεωρώ πως τον αδικούν με το επαναλαμβανόμενο της μαθητείας του στον Τσαρούχη.

Το σημαντικό είναι ότι ο Παπαϊωάννου κέρδισε ένα στοίχημα μιας διεθνούς

εικαστικής γλώσσας μέσα από την τεχνολογία και τη συνεργασία των τεχνών, να

μιλήσει για τους μύθους, τις δικές μας εικόνες, αυτό τον κρυμμένο θησαυρό».

ΔΑΦΝΗ ΒΑΛΕΝΤΕ (δημιουργός μόδας)

Το τέλος ήταν πιο ανθρώπινο

«Ο Δημήτρης Παπαϊωάννου έδειξε με αξιοπρέπεια και ευρηματικότητα τα

χαρακτηριστικά του σύγχρονου Έλληνα, τη λεβεντιά, τον ερωτισμό, την τρέλα, το

συναίσθημα, το γλέντι, τη χαρά της ζωής. Μου άρεσε πολύ η σπείρα σαν σχήμα που

κατέληξε στους Ολυμπιακούς κύκλους. H Τελετή Έναρξης ήταν πιο εγκεφαλική με

προσέγγιση προς την τέχνη. Το τέλος ήταν πιο άμεσο, πιο ανθρώπινο. Είναι μία

καλή εικόνα που μπορεί να προκαλέσει σε έναν ξένο την επιθυμία να έρθει και να

γνωρίσει την Ελλάδα».

ΛΑΚΗΣ ΛΑΖΟΠΟΥΛΟΣ (ηθοποιός)

«Αυτοί είμαστε»

«Αυτοί είμαστε. Όλος ο ελληνικός πολιτισμός, η καθημερινότητα, τα γλέντια

στο πέρασμα των αιώνων αναδύθηκαν μέσα από την Τελετή Λήξης. Μπράβο στον

Δημήτρη Παπαϊωάννου και σε όλους τους συνεργάτες του. Αυτό είναι οι Έλληνες.

Οι δύο όψεις ενός πολιτισμού που πάλλεται και συνεχίζει να δημιουργεί. Και δεν

έχει καμία σχέση με τη νεοπλουτίστικη συμπεριφορά και τα γλέντια της Γιάννας

Αγγελοπούλου. Έτσι γλεντάει ο ελληνικός λαός και δεν έχει ομογενοποιηθεί. Και

μέσα από την καθαρά εθνική ταυτότητα που παρουσίασε η Τελετή Λήξης, η χώρα μας

ανοίγεται σε όλο τον κόσμο διατηρώντας το ελληνικό προφίλ της».

ΚΩΣΤΑΣ ΒΑΡΩΤΣΟΣ, ΓΛΥΠΤΗΣ

Πετύχαμε τον στόχο

Ηταν μεγαλειώδης η στιγμή της Τελετής Λήξης, όπως και μεγάλη στιγμή για το

επίπεδο αυτογνωσίας του Έλληνα. Την Τελετή δεν μπορεί να την κρίνει κανείς

επιμέρους. Θα διαφωνούσα, αν την έκρινα επιμέρους. H χαρά μου είναι τόσο

μεγάλη που πετύχαμε τον στόχο, που οποιαδήποτε κριτική μπορεί να είναι μικρή

μπροστά στο μεγαλειώδες αποτέλεσμα, τη διοργάνωση των Ολυμπιακών Αγώνων.

ΑΧΙΛΛΕΑΣ ΔΡΟΥΓΚΑΣ, ΖΩΓΡΑΦΟΣ

Εύκολη λύση

Βρήκα το όλο θέαμα απογοητευτικό. Δεν είχε τίποτα από την έμπνευση της

Τελετής Έναρξης. Ήταν μια πολύ εύκολη λύση που δίνεται σε λαϊκά πανηγύρια

συνήθως με χιλιοϊδωμένους τραγουδιστές και χιλιοειπωμένα τραγούδια.

Απευθυνόταν μόνο στους Έλληνες – και γιατί όχι; – αλλά βρήκα ότι γινόταν με

εύκολο τρόπο και μου θύμισε σε πολλά σημεία μιούζικαλ του Δαλιανίδη.