|
|
Πού ήσασταν όταν ακούσατε πως δολοφονήθηκε ο Κέννεντυ; Όταν έπεσε το Τείχος
του Βερολίνου; Όταν δέχθηκε επίθεση το Γουέρλντ Τρέιντ Σέντερ; Το τελευταίο
αυτό γεγονός είναι μια από τις καθοριστικές στιγμές που μοιράζεται ο πλανήτης
μέσα από την τηλεόραση. Περπατάς στον δρόμο και ξέρεις ότι όλοι γύρω σου
σκέπτονται το ίδιο πράγμα. Και εκατοντάδες εκατομμύρια άνθρωποι μαζί τους σε
όλο τον κόσμο.
Το μεγάλο ερώτημα όμως είναι τι είδους παγκόσμιο γεγονός θα είναι αυτό; Θα
είναι σαν τη δολοφονία του Κέννεντυ: συνταρακτικό, αξέχαστο, αλλά εν τέλει
μικρής σημασίας για τον ρου της Ιστορίας; Ή θα είναι σαν την πτώση του Τείχους
ένας γεγονός που πραγματικά αλλάζει τον ρουν της Ιστορίας, με συνέπειες που θα
φανούν τις επόμενες δεκαετίες σε όλες τις ηπείρους; Νομίζω πως θα είναι κάτι
ανάμεσα, πιο κοντά στη δεύτερη εκδοχή. Κι αυτό για δύο λόγους. Πρώτον, επειδή
ήταν μια προαναγγελθείσα καταστροφή. Για χρόνια, οι ειδικοί μάς
προειδοποιούσαν ότι η μεγαλύτερη απειλή για την ασφάλεια των καπιταλιστικών
μας δημοκρατιών είναι η τρομοκρατία. Δεύτερον, επειδή ό,τι συμβαίνει στον
κόσμο στις αρχές του 21ου αιώνα εξαρτάται περισσότερο από ποτέ από τη στάση
μιας μόνο χώρας, των Ηνωμένων Πολιτειών, και αυτή η επίθεση θα έχει πιθανότατα
ανυπολόγιστες επιπτώσεις στην ψυχολογία της χώρας αυτής. Ίσως να φαίνεται
περίεργο να φοβόμαστε τη στιγμή που οι καθημερινοί Αμερικανοί θα αρχίσουν να
νοιάζονται για τον έξω κόσμο, αλλά μπορεί πραγματικά να νοσταλγήσουμε την
παλιά τους αδιαφορία που τόσο συχνά ενοχλούσε τον ξένο επισκέπτη.
Τι θα γίνει λοιπόν τώρα, στον κόσμο «μετά-την-11η-Σεπτεμβρίου»;
Σενάριο πρώτο. Οι Ηνωμένες Πολιτείες αρχίζουν να συμπεριφέρονται όπως το
Ισραήλ. Κάθε τρομοκρατική επίθεση θα προκαλεί άμεσα αντίποινα, χωρίς οι
Αμερικανοί να περιμένουν αποδείξεις ότι η επίθεση έγινε από αυτή την πηγή.
Οφθαλμόν αντί οφθαλμού και οδόντα αντί οδόντος και δεν μας νοιάζει τίνος
είναι ο οφθαλμός και ο οδούς. Με δεδομένο ότι όλοι μιλούν σήμερα για τον Οσάμα
Μπιν Λάντεν, που προστατεύεται στο Αφγανιστάν από τους Ταλιμπάν, αυτό σημαίνει
ότι θα ριχτούν βόμβες στο Αφγανιστάν, αθώοι θα σκοτωθούν μαζί με τους ενόχους,
και ακόμη μεγαλύτερα κύματα αντιαμερικανικής οργής θα σηκωθούν στον αραβικό
και τον ισλαμικό κόσμο.
Σενάριο δεύτερο. Η Δύση εναντίον των υπολοίπων. Αντί οι Ηνωμένες Πολιτείες να
αναζητήσουν μονομερή εκδίκηση, χαράσσουν μια στρατηγική σε συνεργασία με τους
συμμάχους τους. Η συμμαχία όμως δεν επεκτείνεται πολύ πέρα από το ΝΑΤΟ και
μερικούς παραδοσιακούς συμμάχους στη Δύση. Αυτή η «μείζων Δύση» είναι
αναγκασμένη να πάρει τα ίδια αυστηρά μέτρα ασφαλείας που ασφαλώς θα ληφθούν
στο Μανχάταν. Οι τρομοκράτες βρίσκουν καταφύγιο σε κράτη που χαρακτηρίζουμε
«απείθαρχα», αλλά θεωρούν εαυτά αδελφούς στη μάχη των φτωχών εναντίον των
πλουσίων. Και βρίσκουν υποστήριξη από δυνάμεις όπως η Κίνα.
Σενάριο τρίτο. Τα Ηνωμένα Έθνη εναντίον των τρομοκρατών. Ο πρόεδρος Μπους
περιμένει να αποδειχθεί ποιοι ευθύνονται για αυτές τις επιθέσεις και στρέφει
τα πυρά της Αμερικής εναντίον τους. Την ίδια ώρα, συνεργάζεται με τα Ηνωμένα
Έθνη για τη συγκρότηση μιας συμμαχίας που θα αντιμετωπίσει την ευρύτερη
τρομοκρατία. Αντί για τη «Σύγκρουση των Πολιτισμών» που πρεσβεύει ο Σάμιουελ
Χάντιγκτον, προκρίνεται η υπεράσπιση του πολιτισμού. Ανθρώπινα δικαιώματα για
όλους, εφαρμογή του νόμου για όλους.
Αυτά τα τρία σενάρια ξεκινούν από την άμεση απάντηση που θα δώσει ο πρόεδρος
Μπους στις «μαζικές δολοφονίες». Οι συνέπειες, όμως, είναι μακροπρόθεσμες. Από
τότε που ο Τζορτζ Μπους εξελέγη πρόεδρος, αναρωτιόμαστε αν θα ακολουθήσει μια
πολιτική απομονωτισμού. Τώρα, στις πιο ακραίες συνθήκες, θα το μάθουμε. Ίσως
να είναι υπερβολικό να θεωρήσουμε ότι ο τρόπος που θα αντιδράσουν οι Ηνωμένες
Πολιτείες σε αυτή την επίθεση θα διαμορφώσει ολόκληρο το διεθνές σύστημα. Αλλά
μπορεί να αποδειχθεί αλήθεια. Αν η πτώση του Τείχους του Βερολίνου ήταν το
πραγματικό τέλος του 20ού αιώνα, ίσως η καταστροφή του Γουόρλντ Τρέιντ Σέντερ
να είναι η πραγματική αρχή του 21ου. Καλώς ήλθατε σε έναν άλλο, νέο, γενναίο
κόσμο.
Ο Timothy Garton Ash είναι συγγραφέας και καθηγητής στο St Antony’s
College της Οξφόρδης.
