Δραστηριότητες που ακονίζουν το μυαλό, όπως η ανάγνωση, η γραφή και η εκμάθηση μιας ή δύο γλωσσών, μπορούν να δράσουν προστατευτικά έναντι της άνοιας. Μάλιστα, τα συμπεράσματα πρόσφατης μελέτης από επιστήμονες στις ΗΠΑ δείχνουν ότι η μείωση του κινδύνου εκδήλωσης Αλτσχάιμερ αγγίζει σχεδόν το 40%, ενώ παράλληλα διαπιστώθηκε και βραδύτερη γνωστική έκπτωση.
Τα νέα αυτά συνθέτουν μία σημαντική «ασπίδα» έναντι μιας από τις μεγαλύτερες απειλές για την υγεία, παγκοσμίως. Οι εκτιμήσεις θέλουν ο αριθμός των ανθρώπων που ζουν με την πάθηση αυτή να τριπλασιάζεται, ξεπερνώντας τα 150 εκατομμύρια σε όλο τον κόσμο μέχρι το 2050, με ό,τι αυτό συνεπάγεται για τα συστήματα υγείας και κοινωνικής φροντίδας.
Πιο συγκεκριμένα τα ευρήματα, που δημοσιεύτηκαν στην ιατρική επιθεώρηση «Neurology», προέκυψαν από τη μελέτη δείγματος 1.939 εθελοντών με μέση ηλικία τα 80 έτη. Στην αρχή της μελέτης, κανένας από αυτούς δεν έπασχε από Αλτσχάιμερ ή ήπια νοητική διαταραχή.
Για τα επόμενα οκτώ χρόνια, οι συμμετέχοντες στην έρευνα βρίσκονταν υπό παρακολούθηση. Στο πλαίσιο αυτό, κάθε χρόνο υποβάλλονταν σε κλινική αξιολόγηση, ενώ κλήθηκαν να απαντήσουν σε ειδικά ερωτηματολόγια για τις συνήθειές τους και τη σχέση τους με τη μάθηση με στόχο να αξιολογηθεί η ενίσχυση και η πρόοδος του νοητικού εμπλουτισμού. Ετσι, μερικές από τις ερωτήσεις που τους απηύθυναν οι ερευνητές ήταν οι εξής:
Πρώιμη ενίσχυση (πριν από τα 18): Πόσο συχνά διάβαζαν βιβλία, αν είχαν πρόσβαση σε εφημερίδες και άτλαντες στο σπίτι τους ή εάν μελετούσαν μια ξένη γλώσσα για περισσότερα από πέντε χρόνια.
Ενίσχυση στη μέση ηλικία (στα 40 τους έτη): Ποιο ήταν το επίπεδο εισοδήματός τους, εάν είχαν συνδρομές σε περιοδικά ή πόσο συχνά επισκέπτονταν μουσεία και βιβλιοθήκες.
Ενίσχυση στην ύστερη ζωή (τρίτη ηλικία): Πόσο συχνά διάβαζαν, έγραφαν, ή έπαιζαν παιχνίδια, ποιο είναι το συνολικό εισόδημά τους κ.ο.κ.
Τα συμπεράσματα. Κατά τη διάρκεια της μελέτης, 551 συμμετέχοντες ανέπτυξαν νόσο Αλτσχάιμερ και 719 ανέπτυξαν ήπια γνωστική εξασθένηση. Επειτα οι ερευνητές συνέκριναν όσους είχαν υψηλή πνευματική δραστηριότητα καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής τους με όσους δεν ασχολούνταν με πολύ απαιτητικές νοητικές δραστηριότητες.
Στην ομάδα με υψηλή δραστηριότητα, το 21% ανέπτυξε Αλτσχάιμερ, ενώ στην ομάδα με χαμηλή δραστηριότητα το ποσοστό ήταν 34%.
Ακόμη και μετά την προσαρμογή για παράγοντες όπως ηλικία, φύλο και εκπαίδευση, οι υψηλότερες βαθμολογίες στη διά βίου πνευματική δραστηριότητα συνδέονταν με 38% χαμηλότερο κίνδυνο νόσου Αλτσχάιμερ και 36% χαμηλότερο κίνδυνο ήπιας γνωστικής εξασθένησης.
Επιπλέον, τα άτομα με υψηλότερη πνευματική δραστηριότητα ανέπτυξαν νόσο Αλτσχάιμερ σε μέση ηλικία τα 94 χρόνια, σε σύγκριση με τα 88 χρόνια για όσους είχαν το χαμηλότερο επίπεδο δραστηριότητας, δηλαδή με καθυστέρηση περίπου πέντε ετών. Αντίστοιχα, για την ήπια γνωστική εξασθένηση, η μέση ηλικία εμφάνισης ήταν 85 χρόνια για την υψηλή δραστηριότητα και 78 για τη χαμηλή, δηλαδή επτά χρόνια καθυστέρηση.
Ακόμη όμως και οι νεκροψίες που έγιναν σε συμμετέχοντες που πέθαναν κατά τη διάρκεια της μελέτης έδειξαν ότι όσοι είχαν υψηλή πνευματική δραστηριότητα διατήρησαν καλύτερη μνήμη και ικανότητες σκέψης και η γνωστική τους εξασθένηση προχωρούσε πιο αργά πριν από τον θάνατο. «Τα ευρήματά μας είναι ενθαρρυντικά και υποδηλώνουν ότι η σταθερή συμμετοχή σε ποικίλες πνευματικά διεγερτικές δραστηριότητες καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής μπορεί να κάνει τη διαφορά στη γνωστική λειτουργία» τονίζει η επικεφαλής ερευνήτρια Dr. Andrea Zammit, επίκουρη καθηγήτρια Νευροψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο Rush στο Σικάγο. Και συνεχίζει: «Οι δημόσιες επενδύσεις που διευρύνουν την πρόσβαση σε εμπλουτισμένα περιβάλλοντα, όπως βιβλιοθήκες και προγράμματα πρώιμης εκπαίδευσης που στοχεύουν να καλλιεργήσουν τη διά βίου αγάπη για τη μάθηση, μπορεί να βοηθήσουν στη μείωση της εμφάνισης άνοιας».
Σε κάθε περίπτωση, τα ευρήματα αυτά δείχνουν ότι η άνοια δεν είναι αναπόφευκτο μέρος της γήρανσης, υπογραμμίζει από την πλευρά της στην εφημερίδα «Guardian» η Dr. Isolde Radford, ανώτερη υπεύθυνη πολιτικής στην Alzheimer’s Research UK.
