Σε λίγους μήνες ξεκινούν οι ημερίδες επαγγελματικού προσανατολισμού για τους υποψηφίους των Πανελλαδικών του 2026. Επισήμως απευθύνονται στους μαθητές. Στην πράξη, όμως, το κοινό που καθορίζει τις αποφάσεις είναι άλλο: οι γονείς.
Και εδώ βρίσκεται το κεντρικό πρόβλημα. Η πλειονότητα των σημερινών γονέων ολοκλήρωσε τις σπουδές της πριν από 25 – 30 χρόνια, σε έναν κόσμο όπου το πτυχίο σχεδόν ταυτιζόταν με το επάγγελμα, η επαγγελματική πορεία ήταν σχετικά γραμμική και η διά βίου μάθηση δεν αποτελούσε προϋπόθεση επιβίωσης. Αυτή η εμπειρία δεν είναι λανθασμένη, είναι όμως ιστορικά ξεπερασμένη.
Τα παιδιά που θα εισαχθούν σήμερα στα πανεπιστήμια θα βγουν ουσιαστικά στην αγορά εργασίας μετά το 2030. Ο κόσμος εκείνος δεν θα μοιάζει με τον κόσμο στον οποίο βασίζονται οι συμβουλές που συχνά ακούν. Και αυτό δημιουργεί ένα βαθύ, αλλά συχνά αόρατο, χάσμα.
Ας το πούμε καθαρά: το πτυχίο δεν αποτελεί πλέον εγγύηση για την επαγγελματική πορεία. Σε πολλές περιπτώσεις, παίζει δευτερεύοντα ρόλο σε σχέση με τις δεξιότητες, την ικανότητα προσαρμογής, τη συνεργασιμότητα, τη συνεχή μάθηση και τη δυνατότητα επαναπροσδιορισμού. Παράλληλα, η ιδέα ότι κάποιος θα εργαστεί σε ένα μόνο αντικείμενο ή σε μια δουλειά όλη τη ζωή του είναι πλέον η εξαίρεση, όχι ο κανόνας.
Οι μαθητές το γνωρίζουν αυτό. Το ζουν ήδη. Οι γονείς, όμως, καλούνται να το αποδεχθούν χωρίς να έχουν ζήσει τον αντίστοιχο κόσμο. Και συχνά αντιδρούν με αγωνία – μια αγωνία απολύτως ανθρώπινη, που εκφράζεται ως ανάγκη για «ασφάλεια», «σιγουριά», «ένα χαρτί».
Το κρίσιμο ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι ποια σχολή έχει καλύτερη απορρόφηση, αλλά πώς μιλάμε στους γονείς για ένα μέλλον που δεν μοιάζει με το δικό τους παρελθόν, χωρίς να ακυρώνουμε την εμπειρία τους και χωρίς να εντείνουμε τον φόβο τους. Σήμερα συνυπάρχουν τρεις διαφορετικοί κόσμοι:
- οι μαθητές, που ζουν σε ένα ρευστό και ταχύτατα μεταβαλλόμενο περιβάλλον
- οι γονείς, που σκέφτονται με όρους σταθερότητας και τίτλων
- και το σχολείο, που συχνά λειτουργεί σαν να μην έχει αλλάξει τίποτα ουσιαστικό.
Υπάρχουν βεβαίως περιπτώσεις παιδιών με ξεκάθαρη κλίση και ισχυρό εσωτερικό κίνητρο, όπου οι γονείς δηλώνουν πρόθυμοι να στηρίξουν κάθε επιλογή. Δυστυχώς, αυτές οι περιπτώσεις δεν αποτελούν τον κανόνα. Ο κανόνας είναι η αβεβαιότητα. Και εδώ ακριβώς πρέπει να μετατοπιστεί το βάρος του επαγγελματικού προσανατολισμού.
Το να περιγράφουμε το πρόβλημα είναι εύκολο. Το να δίνουμε λίστες σχολών ακόμη ευκολότερο. Η πραγματική λύση, όμως, δεν βρίσκεται εκεί. Βρίσκεται στο να βοηθήσουμε τους γονείς να αλλάξουν τον τρόπο με τον οποίο σκέφτονται για το μέλλον – όχι να τους πούμε τι να κάνουν, αλλά να τους δώσουμε τα εργαλεία να κατανοήσουν έναν κόσμο που ήδη έχει αλλάξει.
Ο Λουκάς Βλάχος ήταν καθηγητής στο ΑΠΘ
