Λιμάνι Πειραιά, {LF}σχεδόν 100 χρόνια μετά

Κάθε μέρα καράβια με πληρώματα και σημαίες από όλα τα μέρη του κόσμου δένουν στο λιμάνι του Πειραιά. Με διαφορετικά εμπορεύματα, λαλιές, κουλτούρες, όψη. Κάθε καλοκαίρι, χιλιάδες ταξιδευτές από όλον τον κόσμο αποβιβάζονται στον Πειραιά για να ξεκινήσουν την περιήγησή τους στην Ελλάδα. Αλλοι με μεγάλο προϋπολογισμό, άλλοι με σακίδιο. Ποικιλία στο χρώμα, στην καταγωγή. Τους ενώνει η επιθυμία της περιήγησης. Καθ’ όλη τη διάρκεια του 19ου αιώνα χιλιάδες άνθρωποι έφτασαν στον Πειραιά από τα νησιά κυρίως, ως εσωτερικοί μετανάστες, για να δουλέψουν στη βιομηχανία του Πειραιά. Δεν τους έφερε εδώ η επιθυμία αλλά η ανάγκη για επιβίωση. Από την 1η έως τις 30 Σεπτεμβρίου 1922 τριάντα πέντε ατμόπλοια και ένα υπερωκεάνιο, με επιβάτες περισσότερους από 40.000 πρόσφυγες από τα μικρασιατικά παράλια, προσέδεσαν στο λιμάνι του Πειραιά και στον γειτονικό όρμο Κερατσινίου. Παρέμειναν για μήνες φιλοξενούμενοι σε επιταγμένα καταλύματα ή άστεγοι σε πρόχειρα υπόστεγα στο λιμάνι, ενώ καινούργια πλοία έφταναν καθημερινά. Ο Πειραιάς μετατράπηκε σε έναν ατέλειωτο καταυλισμό. Τους έφερε εδώ η ανάγκη.

4 και 5 Σεπτεμβρίου 2021: Σχεδόν 100 χρόνια μετά, η Αμάλ η πρόσφυγας φτάνει στο λιμάνι του Πειραιά. Τη φέρνει εδώ η τέχνη. Καταφθάνει στον Πειραιά η Αμάλ και λειτουργεί ως σύμβολο, θυμίζοντάς μας όλα τα παραπάνω: ότι συγκροτησιακό στοιχείο του Πειραιά – αλλά και της νεότερης Ελλάδας – είναι οι πρόσφυγες, είναι η υποδοχή εκτοπισμένων ανθρώπων, είναι οι μετακινήσεις πληθυσμών. Πολλές φορές με άλλη θρησκεία, κουλτούρα, συνήθειες, διαφορετικές, ξένες, ανοίκειες σε αυτούς που ήδη ζούσαν εδώ. Πολλές φορές ταλαιπωρημένοι και θυμωμένοι, ζητούσαν με ένταση το δικαίωμα στη ζωή. Και όσοι ζούσαν ήδη εδώ βρήκαν τον τρόπο να τους αγκαλιάσουν – άλλοτε πιο εύκολα, άλλοτε πιο δύσκολα.

Η Αμάλ είναι μια τεράστια κούκλα, επιβλητική, θλιμμένη. Η Αμάλ δεν είναι αξιοθέατο. Αλλά ούτε και θέλει να μας τρομάξει ή να μας επιβληθεί. Η Αμάλ είναι υπερμεγέθης για να φανεί, θέλει να την κοιτάξουμε, να ασχοληθούμε μαζί της, να συνοδοιπορήσουμε μαζί της παρά το ότι ίσως μας φαντάζει τόσο ανοίκεια. Η Αμάλ από μακριά μπορεί να τρομάζει. Από κοντά, όμως, δεν είναι τίποτα άλλο από ένα μικρό παιδί που αναζητεί να το υποδεχθούμε και να παίξουμε μαζί του, να του δείξουμε τον Πειραιά. Η Αμάλ είναι μια ξύλινη κούκλα. Εμείς θα την κάνουμε να είναι έμψυχη, θα τη γεμίσουμε με αποδοχή, παιχνίδι, κατανόηση. Και θα βρούμε τον τρόπο να συγχρονίσει το βήμα της μαζί μας και αντιστρόφως.

Ως δήμαρχος Πειραιά νιώθω τιμή που εγγράφεται ο δήμος μας στο συμβολικό αυτό οδοιπορικό της Αμάλ σε πάνω από 70 μεγάλες και μικρές πόλεις στην Ελλάδα, στην Τουρκία, στην Ιταλία, στη Γαλλία, στην Ελβετία, στη Γερμανία, στο Βέλγιο και στην Αγγλία, το οποίο αναδεικνύει τη δύναμη της τέχνης να γεννά πιθανοποιήσεις της πραγματικότητας μαζί. Και σκέφτομαι πόσο βαρετός θα ήταν ο κόσμος εάν όλα συνέβαιναν μόνο κυριολεκτικά και οριοθετημένα. Και εδώ έρχεται και η δύναμη της ιστορίας: όσο και να πασχίσουμε να οριοθετήσουμε την ομαλή ροή της ζωής μας, όλα είναι τόσο ρευστά. Ακόμη και αν δεν μπορούμε να ελέγξουμε απόλυτα την εξέλιξη της ιστορίας, μπορούμε τουλάχιστον στις κομβικές της στιγμές να ορίζουμε τον εαυτό μας και τις συλλογικές αντιδράσεις μας: Απέναντι στον εκτοπισμένο, στον έχοντα ανάγκη, σκεφτόμαστε ιστορικά: στην περίπτωσή μας, αυτό σημαίνει ότι ως Πειραιώτης νιώθω υποχρέωση απέναντι στην ιστορία της πόλης μου να ανοίξω τις πύλες της πόλης, όπως κάποτε άνοιξαν το λιμάνι και το Δημοτικό Θέατρο Πειραιά για να φιλοξενηθούν οι πρόσφυγες.

Καλώς ήλθες, Αμάλ, και καλό σου ταξίδι.

Ολοι μας, αποδημητικά πουλιά.

Ο Γιάννης Μώραλης είναι δήμαρχος Πειραιά