Ταπεινή και μεγαλειώδης

Ηταν μία από τις φωνές με καταγωγή στις αναμνήσεις της κοινότητας. Για οικογένειες, σόγια, ποθοπλανταγμένους, ξενύχτηδες, «νταλκαδιάρηδες», μέτοικους που συμμετείχαν περιστασιακά στο γλέντι. Για μια αθέατη Ελλάδα που έδινε ανάσες φυγής στους αυτοεξόριστους των αστικών κέντρων, που έστρωνε πλαστικά τραπεζομάντιλα για τους καημούς της μιας χρήσης. Με ρίζες στην αγροτική Πελοπόννησο – γεννήθηκε στον Ασπρόκαμπο Σικυωνίων Κορινθίας στις 11 Οκτωβρίου 1939 -, δημιούργησε τον χαρακτηριστικό αντίλαλο που μεταφέρει στην ερμηνεία τους κώδικες μιας ομήγυρης που συνωμοτεί στο πανηγύρι. Αυτοδίδακτη, έβγαλε το πρώτο δισκάκι στα 17 της χρόνια κι έκτοτε μπήκε στη χορεία των μεγάλων του πανηγυριώτικου δημοτικού τραγουδιού συμμετέχοντας σε 200 άλμπουμ όλων των μορφών (σ’ αυτή την ειδική κατηγορία των «χειροποίητων» δίσκων όπου οι live ηχογραφήσεις ανακυκλώνονται με διαφορετικό τίτλο). Τη Φιλιώ Πυργάκη, που έφυγε από τη ζωή την περασμένη Παρασκευή και κηδεύτηκε χθες στο Αργος, αποχαιρετούν μέσω των «ΝΕΩΝ» ο συνοδοιπόρος της Γιάννης Κωνσταντίνου και ο γιος του Θωμάς, ιδρυτής του συγκροτήματος Τακίμ.

ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΔΟΥΛΓΕΡΙΔΗΣ

Ο Γιάννης Κωνσταντίνου από το Ανω Δεσποτικό Πρεβέζης ανήκει πλέον στους τελευταίους του είδους, μαζί με την Τασία Βέρρα, τη Σοφία Κολλητήρη κ.ά. Αυτοδίδακτος, ξεκίνησε να ασχολείται με το δημοτικό τραγούδι σε μικρή ηλικία, ενώ το 1967 έφτασε στην Αθήνα – την ίδια περίοδο που ξεκινούσε η Φιλιώ Πυργάκη. Ο ίδιος θυμάται τη γνωριμία τους, που στην πορεία του χρόνου έγινε δυνατή φιλία και συνεργασία στα κέντρα διασκέδασης και τα πανηγύρια:

«Με τη Φιλιώ γνωριστήκαμε και συνεργαστήκαμε πρώτη φορά το 1968 στο κέντρο Ιτιά στη Μενάνδρου. Ηταν η χρονιά που κατέβηκα στην Αθήνα και ηχογράφησα τα πρώτα 45άρια στην Columbia. Με τη Φιλιώ ήμαστε συνομήλικοι και είχαμε παράλληλη εξέλιξη στην καριέρα μας, αυτή στο είδος της κι εγώ στο δικό μου. Συναντηθήκαμε και συνεργαστήκαμε αμέτρητες φορές σε πανηγύρια και κλαρινάδικα και αυτό που θυμάμαι έντονα είναι το πόσο πολύ την αγαπούσε ο κόσμος αλλά και οι συνάδελφοι. Αυτό δεν ήταν εύκολο στον χώρο μας, σκληρές εποχές και μεγάλος ανταγωνισμός.

Φωνή καθαρή, ξάστερη, δεν βράχνιαζε ποτέ, ακούραστη. Θυμάμαι που τραγούδαγε: “Πουλιά μου, σας παρακαλώ / στην ξενιτιά που πάτε / μην είδατε τον γιόκα μου / πού στρώνει, πού κοιμάται;”. Πολλές προσπάθησαν να τη μιμηθούν, αλλά δεν τα κατάφεραν. Επηρέασε πολύ τους νέους που βγήκαν ύστερα από εμάς. Το δημοτικό τραγούδι τής χρωστάει πολλά. Η απώλειά της αφήνει ένα τεράστιο κενό, ο Θεός να την αναπαύει».

Ο πολυοργανίστας Θωμάς Κωνσταντίνου, γιος του Γιάννη, γνώρισε τη Φιλιώ Πυργάκη ως φίλη του πατέρα του, αλλά και ως μια φωνή με καταγωγή στον λαϊκό πολιτισμό. Ο δεξιοτέχνης ουτίστας, που το 2001 ίδρυσε το μουσικό σχήμα Τακίμ με έξι από τους σημαντικότερους έλληνες παραδοσιακούς μουσικούς, είναι μέλος του Chronos Project μαζί με τη Δήμητρα Γαλάνη και τζαζ σολίστες. Από τους μελετητές της παράδοσης – είναι καθηγητής στο μεταπτυχιακό Μουσικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Αθηνών – θυμάται για το «Νσυν» την Πυργάκη της παράδοσης: «Η Φιλιώ Πυργάκη δεν μπέρδευε το τώρα με το χθες. Οπως όλοι οι δημοτικοί τραγουδιστές της γενιάς της, ήξερε καλά πού πατούσε και πού βρισκόταν. Οπως είχε πει και η ίδια, όταν βγήκε στη δουλειά ήταν ήδη έτοιμη. Η Χάρις τής είχε δοθεί στα βουνά και στα λαγκάδια όπου έζησε ως παιδάκι και αμέσως έγινε λειτουργός μιας αρχαίας συνήθειας που θέλει τον τραγουδιστή να είναι ένα με τους ανθρώπους και να μην ξεχωρίζει από αυτούς. Γυναίκα με φύση ταπεινή αλλά και οξυδερκής, στοιχεία απαραίτητα για μια τραγουδίστρια της εποχής εκείνης… περισσότερο εξομολόγος και θεραπεύτρια των ψυχών, παρά μια απλή διασκεδάστρια.

Για μένα δεν ήταν μόνο η Φιλιώ Πυργάκη η τραγουδίστρια αλλά η θεία Φιλιώ, η συνάδελφος του πατέρα μου, που ως παιδάκι κρυβόμουν από ντροπή όταν τη συναντούσα στο τραπέζι των μουσικών και μου χάιδευε τα μαλλιά λίγο πριν ξεκινήσει το πανηγύρι. Ατελείωτα ξενύχτια δίπλα στο πατάρι, μισοκοιμισμένος στην αγκαλιά της μάνας μου, να νανουρίζομαι από μουσικές εξαίσιες και φωνές αρχαϊκές που τότε, χωρίς να το καταλαβαίνω, ρίζωναν βαθιά μέσα στα κύτταρά μου για να αναδυθούν ξανά ύστερα από χρόνια σαν γάργαρο νεράκι.

Ετσι ήταν η Φιλιώ. Ταπεινή και μεγαλειώδης! Απλή αλλά τόσο επιδραστική, όχι μόνο για τους συναδέλφους της αλλά κυρίως για τις γυναίκες και τους άντρες που την άκουσαν, γλέντησαν και πανηγύρισαν με τη στεντόρεια και ελληνική φωνή της. Αν η Αμερική είχε την Αρίθα Φράνκλιν, εμείς είχαμε τη Φιλιώ Πυργάκη και τυχεροί όσοι τη ζήσαμε, την ακούσαμε και παίξαμε μαζί της. Μια ιερή φιγούρα που όλοι, μα όλοι, σεβάστηκαν και θα μνημονεύουν για καιρό».