Ακορντεόν

Το 1974, στην πρώτη, μετά τη χούντα, σχολική γιορτή της 28ης Οκτωβρίου, το πρόγραμμα άνοιξε με το «Ακορντεόν» του Μάνου Λοΐζου. Πρωτοεφηβάκια εμείς, στηθήκαμε σε σειρές – με τη στολή του Αρσακείου και τις κάλτσες που μας έπεφταν στους αστραγάλους – και τραγουδούσαμε «…κι έχει σαν στάμπα τη ζωή μου σημαδέψει, δεν θα περά, δεν θα περάσει ο φασισμός». Θυμάμαι μάλιστα πως, για συμβολικούς λόγους, είχαμε μπει στη χορωδία όλες (ακόμη και εγώ που ούτε κατά τύχη δεν πατούσα σε σωστή νότα και με έβαλαν να ανοιγοκλείνω το στόμα μου). Τι ήταν για μας ο φασισμός; Το έλεγαν οι στίχοι του Γιάννη Νεγρεπόντη: «…γερμανικά καμιόνια στάθηκαν στη μάνδρα και μια ριπή σταμάτησε τ’ ακορντεόν». Οι Γερμανοί και, αναγωγικά, η χούντα ήταν ο φασισμός. Βροντοτραγουδούσαμε τα 14χρονα και νομίζαμε ότι ήμασταν δίπλα στον Μικρό Ηρωα Γιώργο Θαλάσση και τον Σπίθα, πλάι στα μεγαλύτερα αδέλφια μας που είχαν κλειστεί στη Νομική και το Πολυτεχνείο.

Μετά μεγαλώσαμε. Διαβάσαμε, συζητήσαμε, αναλύσαμε, μπουρδουκλωθήκαμε με απόψεις, γνώμες, ερμηνείες. Πιαστήκαμε από τσιτάτα και αποφθέγματα, τα κάναμε σημαίες στον αγώνα εναντίον του. Τσακωνόμασταν εμείς που υιοθετούσαμε τις δραματουργικές περιγραφές του φασισμού στα έργα του Μπρεχτ, του Κάφκα και του Μπέρνχαρντ, με τους φίλους μας που τον όριζαν μέσα από τις κομματικές τους αναφορές. Μωρέ όλοι μαζί τραγουδούσαμε στις συναυλίες «Δεν θα περά, δεν θα περάσει ο φασισμός» αλλά ο καθένας είχε κάτι άλλο στο μυαλό του. Ακορντεόν τον κάναμε τον φασισμό, ειδικά τα τελευταία χρόνια, μέσα στην παραφροσύνη της κατάχρησης των λέξεων και των εννοιών.

Καταλήξαμε (ή μήπως καταντήσαμε;) να τον προσάπτουμε σε κοινωνικές συμπεριφορές που, δικαίως ή αδίκως, μας ενοχλούν. Ψάχνουμε να βρούμε έναν μικρό ή εν δυνάμει φασίστα καλοκρυμμένο μέσα σε αυτόν που προσβάλλει τον συνομιλητή του, που επιβάλλει τη δυνατή φωνή του σε έναν χώρο, (ακόμη και σε αυτόν που παίζει ρακέτες δίπλα μας στην παραλία). Στον αντίπαλό μας, στον «απέναντι» γενικώς.

Οχι, όποιος προσβάλλει είναι ένας αγροίκος χωρίς τρόπους, όποιος φωνάζει ένας φωνακλάς και ο «απέναντι» κάποιος με τον οποίον μας χωρίζει ένα ρυάκι ή μια άβυσσος – όχι όμως σώνει και καλά φασίστας εξ ετεροπροσδιορισμού. Με το να επιμερίζουμε με τόση ευκολία τον φασισμό, απομειώνουμε το βάρος και την επικινδυνότητά του. Ασυνείδητα τον υποβαθμίζουμε. (Η κατάχρηση της λέξης μού θυμίζει το «άει στο Διάολο» που όταν το πέταγα με την παραμικρή αφορμή, η γιαγιά μου μού έβαζε τις φωνές: «Μην τον ονοματίζεις μωρ’ συ τον όξω από ‘δω»).

Το μέτωπο αντίστασης στον φασισμό που ορθώθηκε από την κοινωνία και τον πολιτικό κόσμο με αφορμή τη δίκη της Χρυσής Αυγής μού θύμισε εκείνα τα 14χρονα που το 1974 τραγουδούσαν το «Ακορντεόν». Ισως διότι, στην ηλικία που έχω σήμερα, θεωρώ ότι στον φασισμό δεν αντιστέκεσαι όταν αναλώνεσαι στο να τον διακρίνεις στους άλλους αλλά όταν θωρακίζεσαι εναντίον του. Είτε τον βλέπεις είτε δεν τον βλέπεις απέναντι.