Διάβασα… Παπαθεοδώρου και Μπγιόρνσταντ

Δύο μυθιστορήματα με φόντο τη μουσική. Το Στη διαπασών του Βασίλη Παπαθεοδώρου (Εκδ. Καστανιώτη) και η Λέσχη των Νέων Πιανιστών του Κetil Βjornstad (Εκδ. Πόλις, μτφ. Γιουλίκα Σαμαρά). Στο πρώτο, ο Θανάσης, νεαρός εξεγερμένος, ντοπάρεται με τη μουσική και ανεβάζει την αδρεναλίνη του στον άγριο ρυθμό του σκληρού ροκ, προσπαθώντας να ξεφύγει από τη μιζέρια των δυτικών αθηναϊκών προαστίων. Στο δεύτερο, ο Άξελ και η παρέα του, ισχνή νεολαιίστικη μειοψηφία, βυθίζονται στον Ραβέλ, στον Μπραμς, στον Σοπέν, πνιγμένοι από τους δικούς τους άπιαστους στόχους δεξιοτεχνίας, προσμένοντας το ντεμπούτο που θα τους καθιερώσει ως ταλέντα.

Γύρω απ΄ όλους, ένα σύμπαν φορτωμένο με τα ερωτήματα της ηλικίας: το δίκαιο και η αδικία, οι φιλοδοξίες, το σεξ και ο έρωτας, το σχολείο, οι δύσκολες οικογενειακές σχέσεις, το χρήμα. Και οι δυο νέοι ανήκουν σε ομάδες: στην παραβατική και περιθωριακή ο Θανάσης, στη φιλόδοξη, αλλά εξίσου σκληρή Λέσχη των Νέων Πιανιστών ο Άξελ. Τα θέματα που τους απασχολούν είναι τα ίδια και η ζωή τους αρχίζει δυστυχώς με αρνητικό πρόσημο. Οι δημιουργοί τους, κοντά στην ηλικία μεταξύ τους, γνωρίζουν καλά τις ταραχές της εφηβείας, ίσως και να έχουν παιδιά στην ηλικία των ηρώων τους. Θα μπορούσαν να απευθύνονται στο ίδιο ηλικιακό κοινό, δηλαδή στους εφήβους, καθώς πραγματεύονται παρόμοιες καταστάσεις.

Είναι το θέμα εκείνο που προσδιορίζει το αναγνωστικό κοινό των λογοτεχνικών βιβλίων;

Προφανώς όχι. Είναι ο τρόπος γραφής και η εμβάθυνση, που προσδίδει λογοτεχνικότητα και εύρος στο μυθιστόρημα. Το Στη διαπασών είναι πιο κοντά σε όσα προσφέρουν οι Έλληνες συγγραφείς νεανικής λογοτεχνίας και έχουν συνηθίσει να διαβάζουν οι αναγνώστες της, οι οποίοι ακόμα κι αν δεν έχουν ακριβή γνώση και παραστάσεις από την κοινωνική πραγματικότητα που παρουσιάζει το βιβλίο, την πιάνουν στον αέρα.

Η ανάγνωση της Λέσχης των Νέων Πιανιστών προϋποθέτει αναγνωστική και ψυχολογική ωριμότητα, γι΄ αυτό και αναφέρεται ως μυθιστόρημα για ενηλίκους. Ο λόγος δεν έχει σχέση με το ότι η ιστορία τοποθετείται στην άγνωστη, για εμάς, νορβηγική κοινωνία και το φόντο της είναι σκοτεινό και βαρύ. Είναι η επεξεργασία των χαρακτήρων που κάνει τη διαφορά, καθώς ο συγγραφέας παρατηρεί προσεκτικά και αποδίδει με λεπτότητα την κάθε μικρή και μεγάλη ψυχική μετάπτωση των ηρώων. Θα επισημαίναμε, λοιπόν, χωρίς πρόθεση αξιολόγησης, ότι κατά κανόνα η τάση των συγγραφέων που γράφουν νεανική λογοτεχνία είναι σχετικά περιγραφική, τους λείπει δηλαδή η εσωτερικότητα που χαρακτηρίζει τη λογοτεχνία για ενηλίκους, η λεπτομερής επεξεργασία συναισθημάτων και καταστάσεων, η ενδοσκόπηση των ηρώων.

Τα δύο μυθιστορήματα ξεχωρίζουν, το καθένα για τους λόγους του. Για εφήβους το πρώτο, για νεαρούς ενηλίκους και ενηλίκους το δεύτερο.